III SA/Wa 2607/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Przybysz, Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak – Osetek, sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz O. S.A. z siedzibą w W. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej "NUS" lub "Naczelnik") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec O. S.A. w W. (dalej "Skarżąca" lub "Spółka") na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], wystawionego przez Burmistrza M., a obejmującego należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2009 r. Przedmiotowy tytuł wykonawczy został przekazany Naczelnikowi jako organowi egzekucyjnemu do realizacji pismem wierzyciela z dnia 9 grudnia 2014 r. Celem wyegzekwowania przedmiotowej zaległości Naczelnik, zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 2014 r., dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] S.A. w W. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone do banku oraz do Spółki (wraz odpisem tytułu wykonawczego). Dłużnik zajętej wierzytelności w dniu 19 grudnia 2014 r. zrealizował dokonane zajęcie, przekazując kwotę w wysokości 191 241, 13 zł. Pismem z dnia 23 grudnia 2014 r. Skarżąca zgłosiła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 2, 6 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.; dalej "upea" lub "ustawa"). NUS pismem z dnia 19 stycznia 2015 r. przekazał powyższe zarzuty wierzycielowi, celem zajęcia stanowiska w sprawie. Następnie NUS, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r., działając na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 upea, umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na wygaśnięcie obowiązku w związku z uregulowaniem go w całości w dniu 22 grudnia 2014 r. Pismem z dnia 2 lutego 2015 r. Burmistrz M. złożył zażalenie na powyższe postanowienie i stwierdził, że wykonanie obowiązku już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie stanowi podstawy jego umorzenia, ale zasadniczy cel tego postępowania i zakończenie tego postępowania. W związku z tym uregulowanie przez Skarżącą w dniu 22 grudnia 2014 r., a więc po doręczeniu tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego dłużnikowi zajętej wierzytelności, co miało miejsce w dniu 12 grudnia 2014 r., nie może zostać uznane za skutkujące koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia 20 lutego 2015 r. Spółka złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wobec faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego zasadne jest wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, zgodnie z art. 64c § 7 zd. 1 ustawy. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. uchylił postanowienie NUS z dnia [...] stycznia 2014 r. w całości i umorzył postępowanie (w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego) pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu Dyrektor stwierdził, że uiszczenie przez Spółkę w dniu 22 grudnia 2014 r. egzekwowanej należności nie stanowiło przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że Spółka pismem z dnia 23 grudnia 2014 r. zgłosiła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 2, 6 i 10 upea. Zainicjowanie przez nią postępowania w przedmiocie zarzutów i ewentualne ich uwzględnienie będzie skutkowało umorzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 upea. NUS postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. określił wysokość kosztów egzekucyjnych przypisanych do tytułu wykonawczego nr [...] obciążających Spółkę w kwocie 10 820, 90 zł. Spółka, pismem z dnia 17 kwietnia 2015 r., złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie oraz orzeczenie o zwrocie kosztów egzekucyjnych Spółki lub obciążeniu kosztami wierzyciela, tj. Burmistrza M. W uzasadnieniu Skarżąca stwierdziła, że jak wynika z postanowienia Naczelnika z dnia [...] stycznia 2015 r., umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło wskutek wykonania obowiązku. W tej sytuacji wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, co wynika przede wszystkim z art. 7 § 3 upea. Wystąpiła zatem sytuacja określona w art. 64c § 3 upea, co wykluczało obciążenie kosztami egzekucyjnymi Skarżącej, gdyż wszczęcie i prowadzenie tej egzekucji było - z powodu wykonania obowiązku - niezgodne z prawem. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie Organu I instancji z [...] marca 2015 r. W uzasadnieniu Organ powołał się na art. 64c § 1, art. 64 § 1, § 6, § 9, § 10 upea i wskazał, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej (w sprawie – 1 803, 50 zł) powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Przedmiotowy tytuł wykonawczy został doręczony Spółce dnia 16 grudnia 2014 r. wraz z zastosowaniem pierwszego środka egzekucyjnego, co potwierdza data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Ponadto powstał obowiązek uiszczenia opłaty za czynność, tj. (110 520 + 69 827, 56) x 5% = 9 017, 40 zł. Zatem wskazaną w zaskarżonym postanowieniu kwotę powstałych kosztów egzekucyjnych, tj. 10 820, 90 zł, należało, w opinii Organu odwoławczego, uznać za prawidłową. Dyrektor, odnosząc się do żądania Spółki dotyczącego wydania postanowienia o obciążeniu kosztami postępowania egzekucyjnego wierzyciela, stwierdził, że nie znajduje ono umocowania w żadnym przepisie prawa. Zgodnie bowiem z art. 64c § 7 upea, wydanie postanowienia obciążającego wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego następuje wyłącznie z urzędu. Zatem przepis ten uniemożliwia merytoryczne rozpatrzenie żądania pełnomocnika. Ponadto, w ocenie Dyrektor Izby Skarbowej, uchylenie postanowienia NUS i umorzenie postępowania pierwszej instancji nie skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych. Postanowienie o kosztach egzekucyjnych może bowiem zostać wydane na wniosek zobowiązanego w trakcie postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z art. 64c § 7 i § 8 upea, postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego wydaje się tylko na jego żądanie, które nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostanie wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Dyrektor wyjaśnił, że na podstawie art. 64c § 6 upea, koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Obciążanie zatem kosztami zobowiązanego w trakcie egzekucji, na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego dochodzoną należność, powinno umożliwiać - także w toku egzekucji - podważenie tych kosztów, tak co do zasady, jak i wysokości. W art. 64c § 8 wyznaczony więc został jedynie końcowy termin zgłoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Przemawia za tym również brzmienie art. 64c § 8 ustawy, w którym podkreślono, kiedy żądanie nie podlega rozpatrzeniu, nie zaś w jakim okresie czasu żądanie to można zgłosić. Organ zauważył ponadto, że zarzut bezpodstawnego prowadzenia egzekucji nie może być przedmiotem badania w postępowaniu w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie z [...] czerwca 2015 r. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego aktu oraz poprzedzającego postanowienia NUS, zarzucając naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 18 upea. Spółka podniosła, iż z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, co jednocześnie stało się jedną z istotnych przesłanek rozstrzygnięcia, skutek umorzenia został wyeliminowany z powodu uchylenia postanowienia NUS o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Odpadła zatem podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddaleniem podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym i egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy). Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale z innych powodów, niż w niej wskazane. Należy bowiem zauważyć, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia Dyrektora z [...] czerwca 2015 r., a także w dacie wydania poprzedzającego postanowienia Naczelnika (tj. [...] marca 2015 r.), w obrocie prawnym nie istniało już postanowienie z dnia [...] stycznia 2015 r. umarzające prowadzone wobec Spółki postępowanie egzekucyjne. Postanowienie z [...] stycznia 2015 r. zostało uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] marca 2015 r. Skarżąca nigdy nie wycofała swojego wniosku o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów. Wniosek z dnia 20 lutego 2015 r. był ciągle aktualny. Przyjąć należy, że był aktualny także w dacie składania zażalenia z 17 kwietnia 2015 r. na postanowienie z 24 marca 2015 r., skoro w tym zażaleniu Spółka nadal podtrzymywała swoje stanowisko, że wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, co powinno skutkować zastosowaniem art. 64c § 3 upea. Pogląd taki Skarżąca forsowała pomimo tego, że już w dniu 18 marca 2015 r. Dyrektor wydał postanowienie uchylające postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne. Uzasadnienie skargi poprzez odwołanie się do uchylenia postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne nie mogło skutkować uwzględnieniem skargi. Skarga podlegała natomiast uwzględnieniu z powodu wyroku, jaki w dniu 28 czerwca 2016 r. Trybunał Konstytucyjny wydał w sprawie SK 31/14. Otóż Trybunał uznał, że przepisy, na podstawie których ustala się koszty postępowania egzekucyjnego, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy, są niezgodne z art. 2, art. 64 ust. 1 oraz art. 84 Konstytucji. Ustalone na takiej podstawie opłaty są bowiem nadmiernie wygórowane, mają represyjną funkcję oraz nabierają charakteru podatku. W orzecznictwie NSA (chodzi o orzeczenia wydane w związku ze wspomnianym wyrokiem TK) zauważa się, na podstawie art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji, że w takiej sytuacji, jaka nastąpiła w niniejszej sprawie, kiedy po wydaniu rozstrzygnięcia administracyjnego w indywidualnej sprawie Trybunał obalił domniemanie konstytucyjności podstawy prawnej, na jakiej zostało ono wydane, konieczne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego tego rozstrzygnięcia, choć w dacie, kiedy było wydane, wspomniane domniemanie nadal obowiązywało (vide wyroki NSA o sygn. II FSK 1021/16, II FSK 1047/16, II FSK 204/14). Rozstrzygnięcie kwestii kosztów prowadzonego przeciwko Skarżącej postępowania egzekucyjnego będzie więc wymagało, jak formułuje to NSA w przywołanych wyrokach, uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ma ten wyrok Trybunału. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. W kwestii kosztów orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy procesowej. Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 P.p.s.a. w brzmieniu od 15 sierpnia 2015 r.