I SA/Bk 844/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.) sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn oddala skargę W dniu [...] października 2015 r. do Urzędu Skarbowego w B. wpłynęło zeznanie podatkowe SD-3 o nabyciu rzeczy i praw majątkowych, w którym Pan A. P. (dalej również jako Skarżący) wykazał nabycie w darowiźnie od żony K. P. 970 udziałów w spółce P. Sp. z o.o. o wartości rynkowej 1.734.000.00 zł. W dniu [...] października 2015 r. Skarżący skorygował ww. zeznanie podatkowe zmieniając wartość rynkową nabytych udziałów z 1.734.000.00 zł na 485.000.00 zł. Wyjaśnił, że P. Sp. z o.o. nie jest podmiotem publicznym, udziały nie są w obrocie publicznym, stąd należało wykazać wartość nominalną udziałów. W wyniku przeprowadzonego postępowania podatkowego Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] ustalił Skarżącemu zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn w kwocie 120.273,00 zł. Do podstawy opodatkowania organ przyjął wskazaną przez biegłego rewidenta w opinii z dnia [...] marca 2016 r. wartość rynkową 970 udziałów w kwocie 1.736.630.00 zł. Decyzją z dnia [...]. lipca 2016 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił w całości zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i ustalił zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w wysokości 80.460.00 zł. Organ odwoławczy za niesporne uznał, że [...] października 2014 r. została zawarta umowa darowizny w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, na podstawie której Pani K. P. darowała mężowi A. P. 970 udziałów w spółce P.W dniu [...] października 2015 r. do Urzędu Skarbowego w B. wpłynęło zeznanie podatkowe SD-3, w którym obdarowany wykazał nabycie ww. udziałów. Złożenie zeznania podatkowego spowodowało wszczęcie postępowania podatkowego w przedmiocie podatku od spadków i darowizn. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej kwestią zasadniczą jest w tym wypadku ustalenie wartości rynkowej nabytych rzeczy i praw majątkowych. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.s.d.") wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia powstania obowiązku podatkowego. Organ wskazał, że wartość rynkowa udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest odzwierciedleniem wartości majątku spółki, jaki przypada na udział. Bez wiedzy o majątku spółki, o jej aktywach i pasywach, nie można określić rynkowej wartości udziału. Wartość rynkowa udziału może być wyższa bądź niższa od wartości nominalnej, jeżeli stan majątku spółki uzasadnia taką cenę. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił stanowiska pełnomocnika strony, że w rozpatrywanej sprawie wartością rynkową jest wartość nominalna. Pełnomocnik oparł swoje stanowisko na wyrokach sądowych, które dotyczą ustalenia wartości rynkowej akcji w spółce akcyjnej. W powołanych orzeczeniach wskazuje się, że jeżeli akcje spółek nie są notowane na rynku publicznym, wówczas do ustalenia podstawy opodatkowania należy przyjąć wartość nominalną. Stanowiska tego nie można odnosić do ustalania wartości rynkowej udziałów w spółce z o.o., w przypadku których, w odróżnieniu od akcji, nie istnieje rynek obrotu. Co do zasady udziały spółek z ograniczoną odpowiedzialnością nie są notowane na rynku publicznym. Stąd wartość udziału w spółce z o.o. należy odnieść do wartości majątku spółki. Ponadto ustalenie wartości rynkowej udziałów w spółce z o.o. w oparciu o wartość majątku spółki zostało potwierdzone w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 1900/09). Odnosząc się do zarzutów nieuwzględnienia przez biegłego dyskonta z tytułu braku płynności oraz dyskonta z tytułu braku kontroli, organ wystąpił do biegłego rewidenta o ustosunkowanie się do tej kwestii. W odpowiedzi biegły uzupełnił opinię z [...] marca 2016 r. i dokonał korekty wartości udziałów spółki. Biegły przyjął wartość dyskonta z tytułu braku płynności w wysokości 22,5%, zaś wartość dyskonta z tytułu braku kontroli w wysokości 13,2%. Mając to na uwadze biegły uznał, że najbardziej prawdopodobną wartością rynkową 970 udziałów spółki z o.o. na dzień [...] października 2014 r. jest kwota 1.167.880.00 zł. Dyrektor Izby Skarbowej, mając na uwadze dołączoną do odwołania literaturę w przedmiocie wyceny przedsiębiorstw i ustalania dyskont, a także wyjaśnienia biegłego stwierdził, że przy wycenie wartości rynkowej 970 udziałów spółki z o.o. istnieją podstawy do uwzględnienia zastosowanych przez biegłego korekt. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że uwzględniając dyskonto z tytułu braku płynności i braku kontroli, należy skorygować wartość 970 udziałów spółki wynikającą z opinii biegłego z dnia [...] marca 2016 r. i przyjętą przez organ pierwszej instancji w wysokości 1.736.629,80 zł jako wartość rynkową. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził przy tym, że ww. opinia, sporządzona przez biegłego powołanego zgodnie z art. 8 ust. 4 u.p.s.d., zawiera wycenę 970 udziałów będących przedmiotem darowizny w podejściu majątkowym metodą wartości księgowej oraz skorygowanych aktywów netto. Wycenę oparto o zweryfikowane źródła informacji merytorycznych, tj. sprawozdania finansowe za lata 2013-2014, wykaz wartości niematerialnych i prawnych wg grup na dzień 30 grudnia 2014 r., ewidencję środków trwałych według grup na dzień 30 grudnia 2014 r., sprawozdanie Zarządu z działalności spółki za okres 1 stycznia – 30 grudnia 2014 r. W ocenie organu odwoławczego, wartość wskazana w opinii biegłego z dnia 30 marca 2016 r. może stanowić kwotę bazową do dalszych korekt. W konsekwencji za najbardziej prawdopodobną wartość rynkową 1 udziału przedmiotowej spółki z o.o. na dzień [...] października 2014 r. (moment powstania obowiązku podatkowego) organ odwoławczy przyjął zgodnie z wyliczeniami biegłego kwotę 1.204,00 zł, natomiast jako najbardziej prawdopodobną wartością rynkową 970 udziałów - kwotę 1.167.880.00 zł. W tych okolicznościach decyzja organu pierwszej instancji została uchylona, a organ odwoławczy orzekł co do istoty sprawy, dokonując na nowo obliczenia podatku. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu, działający w jego imieniu pełnomocnik zarzucił naruszenie: art. 7 ust. 1, art. 8 u.p.s.d. oraz art. 2a, art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art 125, art. 187, art 191, art. 197 § 1, art. 210 §1 pkt 6 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. - dalej jako: "o.p."). Zdaniem autora skargi, wartością rynkową udziałów P. sp. z o.o. jest ich wartość nominalna. W przywołanych przez stronę wyrokach, sądy dzieliły spółki na notowane na rynku publicznym i na nienotowane na rynku publicznym, a nie, jak twierdzi organ podatkowy, na spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Różnica w zakresie wyceny między spółką akcyjną nienotowaną na żadnym publicznym rynku i spółką z ograniczoną odpowiedzialnością nie istnieje - w obu przypadkach brak jest zorganizowanego rynku, na którym akcje lub udziały byłyby przedmiotem obrotu. W ocenie pełnomocnika, nie uwzględnienie stanowiska, że w przypadku darowania udziałów w spółce z o.o. podstawą opodatkowania powinna być wartość nominalna udziałów pomimo, że takie stanowisko wynika z przytoczonych wyroków sądowych, oraz przyjęcie, że w powyższej kwestii podstawa opodatkowania powinna być ustalona w drodze wyceny udziałów przez biegłego - narusza zawartą w art 2a o.p. zasadę rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika. Strona zakwestionowała ponadto zastosowany w sprawie poziom dyskonta z tytułu braku płynności. Skoro dla spółki, której akcje w wyniku jej debiutu na giełdzie są przedmiotem kupna-sprzedaży na giełdzie papierów wartościowych, dokonuje się dyskonta z tytułu braku płynności na poziomie 33%, czyli przyjmując, że pomimo upublicznienia akcji nadal będzie dotykał je problem braku płynności, to tym bardziej taki problem będzie dotykał udziałów spółki niepublicznym działającym w niszowym segmencie rynku jakim jest handel papierem. Z tych powodów zdaniem pełnomocnika w przedmiotowej sprawie należy przyjąć dyskonto z tytułu braku płynności co najmniej w wysokości 33%. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie sporna stała się wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia przez Skarżącego w drodze darowizny uzyskanej od małżonki 970 udziałów w spółce z o.o. Problem sprowadza się do prawidłowości ustalenia podstawy opodatkowania przedmiotu darowizny. Zdaniem Skarżącego wartością rynkową udziałów w spółce z o.o. jest ich wartość nominalna. Organ zajął odmienne stanowisko w tej kwestii. Strona kwestionowała ponadto korektę wartości udziałów spółki przyjętą przez organ w oparciu o opinię biegłego rewidenta w zakresie poziomu dyskonta z tytułu braku płynności. W obu spornych przypadkach Sąd uznał za prawidłowe stanowisko prezentowane przez organ podatkowy. Przede wszystkim pozbawione podstaw okazały się zarzuty naruszenia art. 7 ust. 1 i art. 8 u.p.s.d. Zgodnie z art. 7 ust. 1 zdanie pierwsze u.p.s.d., podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Stosownie do art. 8 ust. 1 u.p.s.d., wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy i praw, a wartość praw do wkładów oszczędnościowych - w wysokości tych wkładów. Jeżeli nabywca nie określił wartości nabytych rzeczy lub praw majątkowych albo wartość określona przez niego nie odpowiada, według oceny naczelnika urzędu skarbowego wartości rynkowej, organ ten wezwie nabywcę do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia, w terminie nie krótszym niż 14 dni od dnia doręczenia wezwania, podając jednocześnie wartość według własnej, wstępnej oceny. Jeżeli nabywca, pomimo wezwania, nie określił wartości lub podał wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, naczelnik urzędu skarbowego dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez nabywcę wyceny rzeczoznawcy (art. 8 ust. 4 u.p.s.d.). Wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych ustawa nakazuje określać na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia powstania obowiązku podatkowego (art. 8 ust. 3 u.p.s.d.). Sąd nie zgadza się z opinią autora skargi, że wartość rynkowa udziałów w spółce z o.o. jest ich wartością nominalną. Istnieje co prawda orzecznictwo akceptujące wycenę akcji spółek akcyjnych nie notowanych na rynku publicznym według wartości nominalnej takich akcji, niemniej jednak nie przystaje ono do stanu faktycznego rozpatrywanego przypadku. Sprawa dotyczy wyceny wartości rynkowej udziałów w spółce z o.o. dla potrzeb ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn. Organ słusznie zauważył, że w przypadku spółek z o.o. w ogóle nie istnieje uregulowany rynek obrotu udziałami. Zasadne było zatem odniesienie wartości udziału w spółce z o.o. do wartości majątku spółki, co zresztą potwierdzone już zostało w orzecznictwie sądowym. W przypadku udziałów w spółce z o.o., ich cena jest odzwierciedleniem wartości majątku spółki, jaki na niego przypada. Bez wiedzy o majątku spółki, o jej aktywach i pasywach nie można określić rynkowej wartości udziału. W tym przypadku rzeczowe składniki majątkowe, które mogą być oceniane przez rzeczoznawcę są tylko jednym z elementów mających wpływ na wartość udziałów. Nie można przy tym pominąć wartości księgowej majątku takiej spółki, która stanowi dobry punkt wyjścia dla przeprowadzenia analizy wartości rynkowej udziałów. Odpowiednie skorygowanie wartości majątku spółki umożliwia przybliżenia go do wartości rynkowej. Metoda wyceny wartości udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością według wartości skorygowanych aktywów netto pozwala na ustalenie "wartości rynkowej" tych udziałów i mieści się w dyspozycji normy art. 8 ust. 3 i 4. Metoda ta od wyceny metodą wartości księgowej różni się tym, że zamiast księgowej wartości aktywów uwzględnia się wartość godziwą aktywów, czyli właśnie wartość skorygowaną. Powyższy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 24 lutego 2011 r. II FSK 1900/09, Lex nr 950561 – skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i uznaje za własny. W rozpatrywanym przypadku metodę skorygowanych aktywów netto zastosował biegły w opinii z dnia z [...] marca 2016 r. i w jej uzupełnieniu z dnia [...] czerwca 2016 r. Opinię tą organ odwoławczy ocenił według reguł oceny dowodów w postępowaniu podatkowym. Wycena oparta została na sprawozdaniach finansowych spółki za lata 2013 -2014, wykazie wartości niematerialnych i prawnych wg grup na dzień 30 grudnia 2014 r., ewidencji środków trwałych według grup na dzień 30 grudnia 2014 r., sprawozdaniu Zarządu z działalności spółki za okres 1 stycznia – 30 grudnia 2014 r. Organ zaakceptował wprowadzone przez biegłego do pierwotnie sporządzonej wyceny korekty w postaci dyskont z tytułu braku płynności i braku kontroli. W skardze strona kwestionuje przyjęcie poziomu dyskonta z tytułu braku płynności w wysokości 22,5%. Zdaniem pełnomocnika poziom tego dyskonta powinien wynosić co najmniej 33%, ponieważ spółka P. nie jest spółką notowaną na giełdzie, zatem płynność udziałów jest o wiele niższa w porównaniu do spółek giełdowych. Sąd nie znajduje podstaw do uwzględnienia tego zarzutu. Biegły skorygował wartość bazową jednego udziału stopą dyskonta za brak płynności przyjmując ją w wysokości 22,5%, jako średnią wartość z przedziału wykonanych badań spółek, które debiutowały na Giełdzie Papierów Wartościowych w W. w latach 2000-2006, gdzie wysokość ww. dyskonta zawierała się w przedziale pomiędzy 12% a 33%. Trzeba podkreślić, że wyniki badań dołączonych do odwołania odnoszą się do spółek akcyjnych. Oceniając dokonaną korektę organ odwoławczy uwzględnił jednak, że przedstawione w badaniach wielkości dyskonta z tytułu braku płynności dotyczyły spółek nieobecnych wcześniej w obrocie publicznym. Porównał to z sytuacją spółek z o.o., co do których nie istnieje regulowany rynek obrotu udziałami i co może powodować problemy z brakiem popytu na udziały – podobnie jak w przypadku spółek akcyjnych debiutujących na giełdzie papierów wartościowych. Skarżący nie zakwestionował skutecznie tego, że wielkość omawianego dyskonta powinna zostać przyjęta w wyższej wysokości. Organ uśrednił wartość dyskont za brak płynności stosowanych w wycenach przedsiębiorstw debiutujących na regulowanym rynku papierów wartościowych. Ustalona w ten sposób wielkość dyskonta obiektywnie koryguje wartość majątku spółki z o.o. i pozwala na określenie wartości rynkowej nabytych przez Skarżącego udziałów, stanowiącej podstawę do prawidłowego opodatkowania tego przedmiotu darowizny. Wobec powyższego Sąd nie zgodził się z wymienionymi w skardze zarzutami naruszenia przepisów postępowania. Organ zebrał i w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy. Ocena dowodów nie nosi znamion dowolności. W szczególności organ trafnie ocenił opinię biegłego pod kątem kryteriów ustalania wartości przedmiotu darowizny, określonych w art. 8 ust. 1 i 3 u.p.s.d. Uzasadnienie decyzji zawiera wyjaśnienie stanowisko prezentowanego przez organ, zwłaszcza w zakresie spornych kwestii. Okoliczność, że ocena sposobu ustalania wartości rynkowej darowanych Skarżącemu udziałów w spółce z o.o. jest odmienna od tej prezentowanej przez stronę skarżącą nie wystarcza do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie podjęte w sprawie jest błędne i niezgodne z prawem. Pozbawiony podstaw okazał się zarzut naruszenia art. 197 § 1 o.p. Zdaniem strony w sprawie nie było konieczności powoływania biegłego. Autor skargi nie zauważa jednak, że stosownie do art. 197 § 2 o.p., powołanie na biegłego następuje z urzędu, jeżeli opinii biegłego wymagają przepisy prawa podatkowego. Takim przepisem jest m.in. art. 8 ust. 4 u.p.s.d., który w niniejszym przypadku nakładał na organ obowiązek określenia wartości rynkowej przedmiotowych udziałów z uwzględnieniem opinii biegłego. Organ obowiązek ten wypełnił. Tym samym nie mógł naruszyć art. 197 § 1 o.p. W zakresie zarzutu naruszenia art. 2a o.p. Sąd pragnie zauważyć, że rozstrzyganie na korzyść podatnika dotyczy niedających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego. W sprawie nie wystąpił stan, w których organ miał wątpliwości co do treści art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1, 3 i 4 u.p.s.d. Wskazane przepisy jednoznacznie przewidują, że podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa nabytych rzeczy i praw majątkowych oraz jasno i czytelnie określają zasady ustalania tej wartości. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).