III SA/Gd 1022/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi N. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 30 czerwca 2016 r. nr[...]. Decyzją z dnia 30 czerwca 2016 r. nr [...] Burmistrz, na podstawie art. 104, art. 107 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 23) – dalej zwanej: "k.p.a.", art. 1, art. 2, art. 4, art. 5, art. 7, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 13 ust. 1, ust. 2 ust. 3, ust. 4, art. 18, art. 20 ust. 1, art. 21 ust. 3, ust. 4, ust. 5, art. 27 ust. 3, art. 28, art. 48, art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz.195) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze, odmówił N. C. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – O. C., w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Organ wskazał w uzasadnianiu, że N. C. (zwana dalej: "stroną", "skarżącą") złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna. Stosowanie do art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. W toku postępowania ustalono, że rodzina strony składa się z trzech osób, tzn. strony, jej męża i dziecka, a roczny dochód netto w 2014 r. to dochód wnioskodawczyni w wysokości 12.778,17 zł uzyskany z zatrudnienia i zasiłku macierzyńskiego (dochód utracony w rozumieniu ustawy) oraz dochód jej męża w kwocie 29.389,73 zł. Do wyliczeń uwzględniono jedynie dochody męża strony, co dało miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie 816,38 zł. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W przypadku strony dochodem utraconym z 2014r. jest dochód uzyskany z zatrudnienia w sklepie w wysokości 731,77 zł oraz dochód uzyskany z zasiłku macierzyńskiego w wysokości 12.046,40 zł. Strona wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ nie odliczył od dochodu płaconych przez jej męża alimentów na rzecz dziecka z pierwszego małżeństwa zasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 28 listopada 2012 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Mimo, że alimenty te uiszczała F. C. (teściowa), to jednak mąż strony co miesiąc oddawał teściowej płacone alimenty. Fakt ten potwierdza teściowa w załączonym do odwołania oświadczeniu. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 sierpnia 2016 r. nr [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że ustawowa definicja "dochodu", zgodnie z art. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - oznacza po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 7 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Z przepisów jednoznacznie wynika, iż podstawową kwestią warunkującą możliwość przyznania świadczenia na pierwsze dziecko jest kryterium dochodowe zakreślone na kwotę 800 zł. W analizowanej sprawie kryterium dochodowe rodziny wyliczone zostało na podstawie dochodu męża strony uzyskanego w 2014 r. w kwocie 29.389,73 zł (29.389,73 : 12 m-cy : 3 osoby = 816,38zł ). Odnosząc się do argumentacji odwołania organ odwoławczy przyznał, że od dochodu winny być odliczone alimenty świadczone na rzecz innych osób, jednak taka sytuacja nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie. Mąż strony został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz dziecka z pierwszego związku małżeńskiego, co wynika wprost z wyroku Sądu Okręgowego w S., ale nie ma pewności, że alimenty te były uiszczane. Ze zgromadzonych dokumentów, a dokładnie przelewów bankowych wynika, że alimenty te uiszczała teściowa strony. Do odwołania załączone zostało oświadczenie F. C., że to ona dokonywała wpłat na poczet alimentów wynikających z ww. wyroku, gdyż jej syn nie posiadał w tym czasie rachunku bankowego. Oświadczyła przy tym, że syn regularnie oddawał jej pieniądze w kwocie 500 zł tytułem płaconych alimentów. W ocenie organu odwoławczego okoliczność ta jest niewiarygodna, gdyż oświadczenie jedynie zostało podpisane, a nie zredagowane przez teściową strony. Mało prawdopodobnym jest, by P. C. mający lat 36, wykonując pracę zarobkową, a tym samym osiągającym stałe dochody nie posiadał rachunku bankowego, z którego można byłoby uiścić alimenty. Nadto, brak rachunku bankowego nie stanowi przeszkody w uregulowaniu zobowiązań alimentacyjnych, można zrobić przelew na poczcie. Strona nie wskazała żadnej przeszkody uniemożliwiającej osobiste wywiązanie się przez jej męża z tego obowiązku. Przeszkody takiej nie stanowi wykonywanie pracy w delegacji, albowiem wykonywanie pracy w delegacji jest czasowe, a nie stałe, tym samym mąż strony przebywając w swym miejscu zamieszkania miał możliwość dokonania osobistego przelewu za pośrednictwem zajmujących się tym instytucji. Tymczasem mąż strony ani razu nie dokonał osobistej płatności na poczet orzeczonych alimentów. Przy powyższym ustaleniu za prawidłowe uznać też należy nieodliczenie do dochodu męża alimentów w kwocie 6.000 zł rocznie, albowiem płaciła je teściowa strony, a nie mąż strony. Brak jest też wiarygodnych podstaw do przyjęcia, by mąż strony rozliczał się z matką z dokonywanych przez nią comiesięcznych wpłat na poczet dziecka. Jako że otrzymana w wyniku prawidłowego wyliczenia przez organ pierwszej instancji kwota 816,38 zł przekracza kryterium dochodowe rodziny, wynikające z art. 5 ust. 3 ww. ustawy, to przyznanie przedmiotowego świadczenia, było niemożliwe. N. C. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego oraz organu pierwszej instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku twierdząc, że decyzje wydane w sprawie są dla niej krzywdzące. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organ pierwsze instancji nie odjął od dochodów alimentów płaconych w 2014 r. przez męża na rzecz pierwszego syna w wysokości 6.000 zł. Z kolei organ odwoławczy użył w uzasadnieniu sformułowań poniżających dla jej rodziny, nie uwzględnił też oświadczenia teściowej. Zupełnie bezzasadnie organ odwoławczy przyjął, że mąż skarżącej nie może otrzymywać wynagrodzenie w gotówce "na rękę". Faktycznie mąż często wyjeżdżał na dłuższe delegacje zagraniczne i dlatego teściowa realizowała wpłaty alimentów na pierwszego syna męża, później się rozliczali. Od ślubu to skarżąca zajmuje się regulowaniem wszystkich należności łącznie z alimentami. Do skargi skarżąca dołączyła sporządzone przed notariuszem oświadczenie F. C., że jej syn P. C. w 2014 r. mieszkał razem z nią i prowadzili wspólnie gospodarstwo domowe oraz, że wpłacała ona za syna alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie. Syn co miesiąc oddawał gotówką uiszczoną kwotę alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryteria kontrola zaskarżonych decyzji prowadzi do uznania, że skarga zasługiwała na uwzględnienie jednak z innych przyczyn niż w niej podniesione. Kontroli sądu administracyjnego w rozpoznawanej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz utrzymana w mocy decyzja Burmistrza orzekającą o odmowie przyznania N. C. prawa do świadczenia wychowawczego na syna O. C. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), zwana dalej "ustawą" . Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2 ww. artykułu) do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 3 ww. artykułu) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Natomiast przez dochód ustawa rozumie dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy), zaś dochód członka rodziny, to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1–3 ( art. 2 pkt 2 ustawy), a dochód rodziny, to suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych dochód stanowi: po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wymienionej wyżej przepisy precyzyjnie wskazują sposób obliczenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie oraz zawierają ustawową definicję dochodu, określając również, jakie należności można odliczyć od osiągniętego przychodu. Biorąc za punkt odniesienia dochód trzyosobowej rodziny skarżącej za rok 2014 organy ustaliły, że kryterium dochodowe o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy zostało przekroczone. Dochód rodziny stanowił dochód męża skarżącej uzyskany w 2014 r. w kwocie 29.389,73 zł (29.389,73 : 12 m-cy : 3 osoby = 816,38zł ). W tym miejscu należy zauważyć, że definicję legalną rodziny zawiera przepis art. 2 pkt 16 ustawy stanowiąc, że oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 13 ustawy osoba samotnie wychowującej dziecko to panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Bezspornym było w sprawie, że w dniu składania wniosku P. C. był członkiem rodziny skarżącej. Należy jednak zauważyć, że ustalając dochód rodziny uwzględnia się dochód uzyskany przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia ( tutaj rok 2014 r.) W niniejszej sprawie do członków rodziny, których dochód uwzględniono rozpoznając wniosek, zaliczono jej męża P. C., z którym, jak wynika z treści odwołania, skarżąca zawarła związek małżeński w czerwcu 2015 r. Z kolei z podanego we wniosku numeru PESEL można wywnioskować, że O. C. urodził się we wrześniu 2014 r. Wynika z powyższego, że ustalając dochód rodziny skarżącej w 2014 r. do członków rodziny zaliczono ojca jej dziecka, z którym w tymże roku nie pozostawała w związku małżeńskim i który w dniu narodzin ich syna O. stał się jego rodzicem. Błędem ze strony organów był zatem wliczenie do dochodu rodziny dochodu uzyskanego przez P. C. w całym 2014 r. W dalszej kolejności należy się odwołać do przytoczonej wyżej definicji osoby samotnie wychowującej dziecko. Okoliczność czy skarżąca od chwili narodzin syna do końca 2014 r. wychowywała go sama, czy też wspólnie z jego ojcem, nie została ustalona, co stanowi naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem w pierwszej kolejności organy powinny ustalić, czy skarżąca nie spełnia przesłanki do uznania jej w 2014 r. za osobę samotnie wychowującą dziecko, a tym samym wyjaśnić, czy od września do końca 2014 r. wychowywała dziecko wspólnie z jego rodzicem czy też nie. W przypadku ustalenia, że O. C. był w 2014 r. wychowywany wspólnie przez oboje rodziców, wówczas ustalając dochód rodziny należy uwzględnić dochód uzyskany przez jego ojca w 2014 r. ale tylko za okres w jakim współuczestniczył w wychowywaniu syna ( vide ustawowa definicja rodziny i osoby samotnie wychowującej dziecko). Z kolei, gdyby skarżąca do końca 2014 r. była osobą samotnie wychowująca dziecko, wówczas organy winny ustalić czy P. C. stał się członkiem rodziny skarżącej w związku z wychowywaniem syna wraz z jego matką do czerwca 2015r., kiedy doszło do zawarcia przez niego i skarżącą związku małżeńskiego. Ustalenie powyższego ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na to, że Sąd stoi na stanowisku, iż zmiana składu osobowego rodziny - co miało miejsce w niniejszej sprawie - której następstwem jest uzyskanie dochodu przez nowego członka rodziny, chociażby wskutek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 20 lit c) ustawy) usprawiedliwia możliwość zastosowania konstrukcji dochodu uzyskanego, jednak pod warunkiem spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 7 ust. 2 ustawy. Podkreślenia wymaga, że zastosowanie ww. konstrukcji będzie możliwe jedynie w przypadku ustalenia, że rodzice nie wychowywali syna wspólnie w 2014 r. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że prawidłowe jest stanowisko organów, które twierdzą, że uzyskanego przez P. C. dochodu nie można było pomniejszyć o kwotę alimentów płaconych na rzecz dziecka. To bowiem on był osobą zobowiązaną wyrokiem sądowym do płacenia alimentów, a nie jego matka. Przekazywanie przez matkę środków pieniężnych na zapłatę alimentów miało więc charakter dobrowolny. Dodać należy, że zgodnie z § 2 ust. 2 lit. g rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016r. poz. 214) do wniosku należy dołączyć przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące wysokość zapłaconych alimentów, jeżeli członkowie rodziny są zobowiązani orzeczeniem sądu, ugodą sądową, ugodą zawartą przed mediatorem lub innym tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do ich płacenia na rzecz osoby spoza rodziny. Z dołączonych do wniosku kopii przelewów wynika, że zleceniodawcą była F. C., a nie jej syn. Pozostałe podnoszone w skardze okoliczności dotyczące ww. kwestii nie mają zatem znaczenia w sprawie. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych sprawy, jak również dokonane przez organy obliczenia dochodu osiągniętego przez rodzinę skarżącej budzą zasadnicze wątpliwości co do ich prawidłowości. W szczególności organy ponownie rozpoznając sprawę winny dokonać wyjaśnień wątpliwych kwestii związanych ze składem osobowym rodziny, co pozwoli prawidłowo ustalić sytuację dochodową skarżącej i ocenić czy kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego zostało spełnione. Powyższe sprawia, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji winny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego, zostały bowiem wydane z naruszeniem mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wyniki sprawy oraz przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia niniejszego wyroku.