I OSK 511/15

11 stycznia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant: asystent sędziego Agnieszka Chorab po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 484/14 w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji orzekającej o rejestracji pojazdu oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 484/14, oddalił skargę D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji orzekającej o rejestracji pojazdu. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Starosta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., po rozpatrzeniu wniosku A. Y., orzekł o zarejestrowaniu na jej rzecz samochodu SUBARU IMPREZA. A. Y. zmarła dnia 18 października 2010 r. Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. sygn. akt [...] stwierdził, że spadek po A. Y. nabył jej syn R. E. Sąd Okręgowy w [...] w postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. sygn. akt [...] oddalił apelację od powyższego postanowienia. Decyzją z dnia [...] września 2013 r. Starosta [...], na wniosek R.E., orzekł o rejestracji na jego rzecz pojazdu marki SUBARU IMPREZA o nr rej.: [...]. D.W. wnioskiem z dnia 9 grudnia 2013 r. zwrócił się do Starosty [...] o wznowienie postępowania zakończonego powyższą decyzją Starosty [...] z dnia [...] września 2013 r., wskazując, że Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. sygn. akt [...] orzekł o wstrzymaniu skuteczności postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po A. Y. Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] września 2013 r. Po uchyleniu tego postanowienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. wznowił postępowanie w sprawie rejestracji omawianego pojazdu. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] września 2013 r., stwierdzając, że samo postanowienie o wstrzymaniu wykonania postanowienia z dnia [...] lipca 2013 r., bez uchylenia tego postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, nie stanowi podstawy do wzruszenia decyzji rejestracyjnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania D. W., utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że D. W. domagał się wznowienia postępowania rejestracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Organ I instancji trafnie uznał, że postanowienie o wstrzymaniu wykonania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie stanowi przesłanki przewidzianej w powołanym przepisie. Prawidłowo zatem orzekł o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] września 2013 r. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] D. W. złożył skargę, zarzucając naruszenie przepisów postępowania poprzez wadliwą wykładnię i błędne niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. oraz błędne przyjęcie, że wstrzymanie przez sąd skuteczności postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania i uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej. Pełnomocnik skarżącego za pośrednictwem organu złożył powyższą skargę do "Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Jeleniej Górze". Skarga została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że sporny pojazd jest składnikiem majątku spadkowego po A. Y., a D. W. jest stroną postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej byłej właścicielce samochodu. Pojazd został zarejestrowany przez R. E. na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. o stwierdzeniu nabycia spadku. Po złożeniu przez D. W. skargi kasacyjnej Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. - do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego - wstrzymał skuteczność postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Skoro nastąpiło wstrzymanie skuteczności postanowienia, na podstawie którego R.E. nabył spadek po A. Y., to postanowienie o nabyciu spadku należy traktować jako niewywołujące na razie skutków prawnych. Stąd do zakończenia postępowania kasacyjnego w Sądzie Najwyższym R.E. nie może dysponować spadkiem po A. Y. Oznacza to, że spełniona została przesłanka przewidziana w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Odmienne stanowisko organu I instancji oznacza, że niewłaściwie, zbyt dosłownie zinterpretował on treść powołanego przepisu, nie uwzględniając, że celem art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, które na skutek zmiany podstawy ich wydania, niejako straciły swe umocowanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a.") oddalił skargę D. W. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Jedną z przesłanek wznowienia postępowania przewiduje art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. W niniejszej sprawie sytuacja przewidziana we wskazanym przepisie nie zachodzi. Postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. o nabyciu spadku, na podstawie którego R.E. zarejestrował omawiany samochód, nadal pozostaje w obrocie prawnym. Toczy się jedynie sądowe postępowanie weryfikacyjne, którego przedmiotem jest to postanowienie. Dlatego zdaniem Sądu I instancji należy podzielić stanowisko organów orzekających, że w rozpatrywanej sprawie nie występuje przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. WSA we Wrocławiu dodał, że wskazana przez wnioskodawcę podstawa wznowieniowa wiąże organ i wyznacza granice nadzwyczajnego postępowania. Oznacza to, że organ nie może zmieniać ani rozszerzyć żądania strony, a tym samym oceniać sprawy pod kątem innych podstaw wznowieniowych przewidzianych w art. 145 k.p.a. Wznowienie postępowania jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnej. Korzystanie z tego nadzwyczajnego trybu może mieć miejsce wyłącznie w określonych przypadkach. Jakakolwiek wykładnia rozszerzająca przepisów regulujących ten tryb postępowania, także ta, której dokonuje strona skarżąca, jest niedopuszczalna. Według art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem WSA we Wrocławiu, skarżący nie miał statusu strony w postępowaniu o rejestrację samochodu. Stroną tego postępowania był bowiem R.E., który złożył wymagany wniosek i na nazwisko którego zarejestrowano samochód. Skoro skarżący nie miał statusu strony w tym postępowaniu, to nie miał także legitymacji do żądania wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] września 2013 r. w sprawie rejestracji samochodu. Postępowanie w tej sprawie zostało więc wznowione wadliwie, z naruszeniem prawa. Od powyższego orzeczenia skargę kasacyjną złożył D. W., reprezentowany przez adwokata, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż wstrzymanie przez sąd skuteczności postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego i uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że omawiany samochód jest składnikiem majątku spadkowego po A. Y. Pojazd został zarejestrowany przez R.E. na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. o stwierdzeniu nabycia spadku. Na skutek wniesienia przez D. W. skargi kasacyjnej od postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku Sąd przychylił się do argumentacji, iż wykonanie przedmiotowego postanowienia grozić może niepowetowaną szkodą dla D. W. - uczestnika postępowania. W efekcie postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w [...] wstrzymał skuteczność postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego. Obecnie postępowanie kasacyjne zakończyło się uwzględnieniem skargi kasacyjnej D. W., gdyż Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. uchylił postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku przez R.E. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w [...]. Skarżący kasacyjnie wskazał ponadto, że wznowienie postępowania następuje między innymi z przyczyn przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Sąd I instancji błędnie zinterpretował znaczenie wstrzymania skuteczności prawomocnego postanowienia sądowego. W niniejszej sprawie wskutek wstrzymania skuteczności (uchylonego obecnie) postanowienia, na podstawie którego R.E. nabył spadek po A. Y., postanowienie to należało traktować jako niewywołujące wówczas skutków prawnych. Zatem do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego w Sądzie Najwyższym, R. E. nie mógł dysponować spadkiem po A. Y. Błędna wykładnia organu, następnie zaaprobowana przez Sąd I instancji, nie pozwoliła na uznanie, iż zachodzi podstawa do uchylenia ostatecznej decyzji rejestracyjnej. Zbyt dosłowne, ścisłe rozumienie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. stoi w sprzeczności z celem tego przepisu - to jest wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji, które na skutek zmiany podstawy ich wydania, niejako straciły swoje umocowanie. Zdaniem skarżącego kasacyjnie wstrzymanie skuteczności postanowienia spadkowego zalicza się niewątpliwie do takich sytuacji. Odmienny pogląd prowadziłby do kuriozalnych wniosków. Celem postanowienia o wstrzymaniu skuteczności postanowienia spadkowego jest uniemożliwienie dysponowania przedmiotami należącymi do spadku oraz zapobieżenia nieodwracalnym skutkom, które mogłyby nastąpić w przypadku ich zbycia na rzecz osób trzecich. Działanie organu oraz Sądu I instancji w sposób oczywisty sprzeciwia się istocie tego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W sprawie nie występuje żadna z enumeratywnie wyliczonych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Skarga kasacyjna rozpoznawana we wskazanych granicach nie mogła być uwzględniona, gdyż podniesiony w niej zarzut nie jest zasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu trafnie zauważył, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada stabilności (trwałości) decyzji ostatecznych. Wzruszenie decyzji ostatecznych ma charakter wyjątkowy i może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w k.p.a. Jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych jest tryb wznowienia postępowania. Wznowienie postępowania stwarza możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym taka decyzja została wydana, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością, enumeratywnie wymienioną w art. 145 § 1 i art. 145a k.p.a. Jeżeli ustawodawca zdecydował się na wyliczenie przesłanek wznowieniowych, to nie ulega wątpliwości, że przesłanki te mają charakter obligatoryjny i tworzą one co do zasady katalog zamknięty. Dodatkowe przesłanki mogą być jednak wprowadzane tylko w drodze ustawowej. Z uwagi na powołaną już zasadę trwałości decyzji ostatecznych nie ulega również wątpliwości, że wykładnia przesłanek wznowieniowych musi mieć charakter zawężający. Ich rozszerzająca interpretacja – czego oczekuje autor skargi kasacyjnej – jest zatem niedopuszczalna. W rozpatrywanej sprawie wniosek o wznowienie postępowania rejestracyjnego oparty był o przesłankę przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które następnie zostało uchylone lub zmienione. Zawarty w tym przepisie zwrot "w oparciu" wskazuje, że musi zachodzić związek przyczynowy pomiędzy decyzją organu a inną decyzją lub orzeczeniem sądu. Chodzi tu zatem o sytuację, gdy jedna decyzja lub orzeczenie sądu stanowi podstawę innej decyzji, od nich zależnej (pochodnej). Taka jednak sekwencja prawna działań organu administracji nie wyczerpuje jeszcze omawianej przesłanki wznowieniowej. Musi bowiem ponadto dojść do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji lub orzeczenia sądu, w oparciu o które została wydana ostateczna decyzja zależna. Skoro wykładnia przesłanek wznowieniowych - o czym była wcześniej mowa -musi mieć charakter zawężający oraz skoro w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. jednoznacznie mowa jest o uchyleniu lub zmianie decyzji czy orzeczenia, to oczywistym jest, że inne sytuacje w tym zakresie nie mogą wchodzić w rachubę. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie nie ma jakichkolwiek podstaw do tego, by uchylenie lub zmianę decyzji (orzeczenia) utożsamiać na przykład ze wstrzymaniem wykonalności czy wstrzymaniem skuteczności postanowienia sądu. Skutki prawne tych instytucji są bowiem całkowicie odmienne. Oczywistym jest, że wstrzymanie skuteczności postanowienia sądowego nie prowadzi ani do uchylenia ani do zmiany tego postanowienia. Orzeczenia przewidziane w art. 388 k.p.c. nie rozstrzygają w ogóle o żadnych prawach i obowiązkach stron ani też nie przesadzają o istnieniu lub nieistnieniu orzeczenia, którego dotyczą. Mają one wyłącznie charakter czasowy i upadają z ukończeniem postępowania kasacyjnego, bez względu na treść orzeczenia Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2013 r. sygn. akt III CSK 81/12, lex 1288672). W związku z powyższym w zaskarżonym wyroku i kontrolowanych przez Sąd I instancji decyzjach administracyjnych bezbłędnie przyjęto, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. nie zachodziła. Doszło bowiem tylko do wydania postanowienia o wstrzymaniu skuteczności postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. Natomiast samo postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, na podstawie którego R.E. zarejestrował samochód, nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego przed wznowieniem postępowania rejestracyjnego ani nawet w trakcie tego postępowania lub pierwszoinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego w tej sprawie. Skarga kasacyjna D. W. od postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. została przez Sąd Najwyższy rozpatrzona dopiero postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r., którym uchylono powołane postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez R.E. spadku. Oznacza to, że kwestionowane przez skarżącego postanowienie Sądu Okręgowego w [...] zostało uchylone już po wydaniu zaskarżonego wyroku WSA we Wrocławiu. Oczywistym zatem jest, że okoliczność ta nie może mieć jakiegokolwiek wpływu na ocenę zarzutu sformułowanego pod adresem Sądu I instancji. Zarzut naruszenia przez WSA we Wrocławiu art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. pozbawiony jest zatem usprawiedliwionych podstaw. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.