II SA/Ke 898/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017r. sprawy ze skargi M. K.-L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. K.-L. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta z [...], orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), dalej określanej w skrócie jako "ustawa", świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Z kolei z art. 48 ust. 1 i 2 ustawy wynika, że pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że M. K.-L. w 2014 r. uzyskała dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych w łącznej wysokości 1.329,90 zł. Stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 19 lit. b ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu, oznacza to utratę dochodu spowodowaną utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych. Akta sprawy wskazują, że wnioskodawczyni nie odbywa już stażu z Urzędu Pracy. Wobec tego dochód z tego źródła w wysokości 1.329,90 zł nie został uwzględniony przez organ I instancji przy obliczaniu dochodu rodziny, gdyż w świetle ww. przepisu - jest to dochód utracony. Ponadto w roku kalendarzowym 2014 wnioskodawczyni uzyskała dochód niepodlegający opodatkowaniu z tytułu otrzymanych alimentów na rzecz dziecka w wysokości 9.600,00 zł. Zatem, w opinii Kolegium miesięczny dochód rodziny po odliczeniu dochodu utraconego wyniósł 800,00 zł (tj. 9.600,00 zł: 12 miesięcy). Następnie organ II instancji zauważył, że w myśl art. 7 ust. 3 ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Organ stwierdził, że wnioskodawczyni została 23 lutego 2015 r. zatrudniona w Kancelarii Adwokackiej i Kancelarii Radców Prawnych s.c. w K. i uzyskała wynagrodzenie za pierwszy miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. marzec 2015 r. w wysokości 1.174,91 zł netto. Mając więc na uwadze art. 7 ust. 3 dochód uzyskany w miesiącu marcu 2015 r. należało wliczyć do miesięcznego dochodu rodziny z 2014 r. Zatem organ I instancji prawidłowo stwierdził, że miesięczny dochód rodziny po doliczeniu dochodu uzyskanego wyniósł 1.974,91 zł (800 zł + 1.174,91 zł), a w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi 987,46 zł (1.974,91 zł : 2 osoby), która przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego. Odnosząc się do treści odwołania dotyczącej nieprawidłowego doliczenia do dochodów rodziny z 2014 r. dochodu uzyskanego w miesiącu marcu 2015 r., Kolegium podniosło, że podstawą ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do 30 września 2017 r., stanowią dochody z 2014 r., z uwzględnieniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Organ I instancji prawidłowo więc zastosował najpierw przepisy o utracie dochodu, a następnie art. 7 ust. 3 ustawy doliczając do miesięcznego dochodu rodziny z 2014 r. dochód uzyskany po roku bazowym 2014 tj. za miesiąc marzec 2015 r. W konsekwencji obliczony w ten sposób miesięczny dochód rodziny organ zasadnie podzielił przez liczbę osób w rodzinie odwołującej. Zdaniem Kolegium mając na uwadze art. 2 pkt 19 ustawy brak jest podstaw prawnych do uznania zmniejszenia wynagrodzenia za dochód utracony. Przepis ten w sposób enumeratywny wymienia bowiem powody utraty dochodu. Podkreślenia wymaga, że okoliczności kwalifikowane jako dochód utracony zostały przez ustawodawcę wymienione w zamkniętym katalogu, a zatem dokonywanie rozszerzającej wykładni art. 2 pkt 19 ustawy nie znajduje uzasadnienia prawnego (por. wyrok WSA w Krakowie z 6.02.2014r., sygn. akt III SA/Kr 863/13, wyrok WSA w Lublinie z 15.11.2012 r., sygn. akt II SA/Lu 750/12). Również WSA w Kielcach w wyroku z 19.08.2015 r. sygn. akt II SA/Ke 670/15 zajął jednoznaczne stanowisko w zakresie wykładni pojęcia "utrata dochodu", o którym mowa w art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdzie wskazał, że art. 2 pkt 17 w sposób enumeratywny wymienia powody utraty dochodu. Wykładnia ta choć zapadła na kanwie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, z uwagi na tożsamość brzmienia art. 2 pkt 19 ustawy ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Tym samym organ odwoławczy podał, że wyliczenie w art. 2 pkt 19 ustawy w punktach od "a" do "j" okoliczności, których zaistnienie ustawodawca traktuje jako utratę dochodu nie jest przykładowe, ale przeciwnie, jest to katalog zamknięty i jego rozszerzenie przez organ byłoby działaniem pozbawionym podstaw prawnych. Zatem zmniejszenie wynagrodzenia przy trwającym zatrudnieniu nie daje podstaw do utraty dochodu. Dodał, że ustawodawca w sposób ścisły określił zasady przyznawania świadczenia wychowawczego, nie dopuszczając w tym zakresie uznania administracyjnego, a w przypadku pierwszego dziecka, uzależnił prawo do tego świadczenia od spełnienia kryterium dochodowego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzje M. K.-L., zarzuciła: - błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 3 oraz art. 2 pkt 1 i 2, art. 48 ust. 1 i 2 ustawy, skutkujące nieprawidłowym obliczeniem kryterium dochodowego i błędnym przyjęciu, że miesięczny dochód rodziny po przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego, gdy tymczasem rzeczywisty dochód był niższy, - obrazę art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 78 § 1 kpa, art. 80 kpa, poprzez nieuwzględnienie złożonych wraz z wnioskiem dokumentów postaci zaświadczeń o zarobkach oraz PIT za 2015 r., przez co nie uwzględniono w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko oraz wypłatę należnego świadczenia od daty złożenia wniosku wraz z ustawowymi odsetkami, ewentualnie uchylenie decyzji obu organów oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto wniosła o przeprowadzenie dowodu z deklaracji podatkowej PIT za 2015 r. oraz zaświadczeń o zarobkach, które znajdują się w aktach sprawy. Wnosząca skargę zwróciła uwagę, że wraz z wnioskiem złożyła deklarację podatkową PIT za rok 2015 r. oraz zaświadczenia od pracodawcy o zarobkach, które wskazują jednoznacznie, że po zaliczeniu do dochodu rodziny za 2014 r. faktycznie uzyskanych przez nią dochodów w 2015 r. i ich podziale na 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny, dochód rodziny po przeliczeniu na osobę nie przekracza 800 zł, a w konsekwencji przysługuje jej świadczenie wychowawcze na dziecko. Skarżąca wskazała, że celem wprowadzenia w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, jako roku bazowego 2014 r. było ułatwienie składania wniosków przez osoby które do marca 2016 r. nie zdążył złożyć deklaracji podatkowych za 2015 r., w treści uzasadnienia projektu wskazano wprost, że: "ustalając prawo na ww. pierwszy okres, brany ma być pod uwagę dochód rodziny z 2014 r. (oczywiście w odniesieniu do osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko). Regulacja ta podyktowana jest faktem, że rzeczywista wysokość dochodu rodziny za rok 2015 znana będzie dopiero pod koniec sierpnia 2016 r. Do tej daty bowiem organy podatkowe mają czas do rozliczenia zeznań podatkowych". Skarżąca dodała, że złożyła rozliczenie podatkowe za rok 2015 wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia i organowi była znana rzeczywista wysokość jej dochodów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej błędnie został zastosowany przepis art. 7 ust. 3 ustawy zamiast art. 7 ust. 2 tej ustawy. W sprawie niesporne jest to, że osiągnięty w 2014 r. przez - składającą się z dwóch osób - rodzinę skarżącej dochód w przeliczeniu na osobę był mniejszy niż 800 zł. Dochód ten bowiem za cały rok wyniósł 9600 zł (alimenty) plus 1.329,90 zł (stypendium dla bezrobotnych). W 2015 r. skarżąca już nie pobierała stypendium dla bezrobotnych, natomiast jak to wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych umów o pracę, w dniu 23 lutego 2015 r. podjęła ona zatrudnienie początkowo na okres próbny do 23 maja 2015 r. na cały etat, natomiast poczynając od 24 maja 2015 r. na czas nieokreślony na pół etatu i do chwili obecnej jest zatrudniona tylko na pół etatu. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Natomiast w myśl ust. 3 art. 7 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Ponieważ sprawa dotyczy przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, jest rok 2015 r. W tym też 2015 roku skarżąca podejmując zatrudnienie w miesiącu lutym uzyskała dochód. Stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy organ powinien więc ustalić wysokość dochodu uzyskanego poprzez podzielenie osiągniętego w 2015 r. przez skarżącą dochodu przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany. Zauważyć należy, że organ dysponował deklaracją podatkową PIT za 2015 r. Tymczasem organ zastosował art. 7 ust. 3 ustawy, który mówi o uzyskaniu dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W niniejszej sprawie przepis ten miałby więc zastosowanie wówczas, gdyby skarżąca podjęła zatrudnienie dopiero w 2016 r. (lub 2017). Tymczasem w 2016 r. skarżąca jedynie kontynuowała pracę podjętą w 2015 r. na pół etatu. Organy natomiast dochód uzyskany obliczyły przy zastosowaniu art. 7 ust. 3 ustawy i uwzględnieniu tylko wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącą w miesiącu marcu 2015r. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że w marcu 2015 r. M. K.-L. była zatrudniona na cały etat, zaś poczynając od maja 2015 r., o czym była już mowa wyżej, była i jest nadal zatrudniona tylko na pół etatu. Dodatkowo więc można by w tej konkretnej sprawie uznać, że jeszcze w 2015 r. doszło do utraty dochodu polegającej na utracie zatrudnienia w połowie etatu. Ponieważ organy w niniejszej sprawie nie ustaliły wysokości dochodu uzyskanego przez skarżąca w 2015 r., stosownie do wymogu art. 7 ust. 2 ustawy, zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami). Ponownie rozpoznając sprawę organy, ustalając czy są spełnione przesłanki do przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej, powinny ustalić wysokość dochodu w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy.