II SAB/Sz 147/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. R. na bezczynność Prezesa Sądu w S. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a odrzucić skargę Pismem z dnia [...] r. T. R. złożył skargę na bezczynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Zarządzeniem z dnia [...] r. Sąd – w związku z faktem, że skarżący nie posiada zdolności do czynności w postępowaniu przed sądem administracyjnym - zobowiązał przedstawicieli ustawowych skarżącego (rodziców) G. Z. i P. R. do wyjaśnienia, czy podtrzymują skargę T. R., a jeżeli tak, to wezwał do uzupełnienia jej braków formalnych poprzez podpisanie skargi lub nadesłanie odpisu podpisanej skargi przez któregoś z przedstawicieli ustawowych skarżącego, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru wynika, że przesyłki zawierające powyższe wezwanie zostały doręczone przedstawicielom ustawowym skarżącego – w trybie art. 73 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – w dniu 28 grudnia 2016 r., jednak żaden z zobowiązanych w ww. terminie nie uzupełnił braku formalnego skargi T. R. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 50 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do jej wniesienia. Zdolność sądową, czyli zdolność do występowania przed sądem administracyjnym jako strona, mają między innymi – stosownie do art. 25 § 1 p.p.s.a. - osoby fizyczne, osoby prawne lub organy administracji publicznej. Z kolei, zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesową) mają, zgodnie z art. 26 § 1 p.p.s.a., osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 25. Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie, o czym stanowi art. 26 § 2 p.p.s.a. Natomiast osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności w postępowaniu może je podejmować tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego (art. 27 p.p.s.a). W pierwszej kolejności, ażeby stwierdzić, czy małoletni T. R. , w sprawie, której dotyczy skarga, posiada zdolność procesową, a więc czy może w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem przedmiotowej skargi podejmować czynności samodzielnie, w tym podpisać skargę, należało ocenić, czy wystąpienie przez niego z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej mieści się w kategorii czynności, których osoba posiadająca ograniczoną zdolność do czynności prawnych może dokonywać samodzielnie. Zgodnie z art. 17 k.c., z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego. Nie ulega zatem wątpliwości, że czynności, które prowadzą do uszczuplenia majątku osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych, czy też jej prawa, bądź stanowią zobowiązanie, nie mogą być dokonywane samodzielnie. W każdym bowiem przypadku, z wyjątkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (art. 20 k.c.), czy też wyjątków przewidzianych w przepisach szczególnych (np. art. 22 § 3 Kodeksu pracy) wymagana jest zgoda bądź potwierdzenie dokonanej już czynności przez przedstawiciela ustawowego. Wyjątkiem są czynności polegające na rozporządzeniu przez małoletniego swoim zarobkiem, które nie wymagają zgody przedstawiciela ustawowego. Uprawnienie to może zostać ograniczone przez sąd opiekuńczy (art. 21 k.c.). Rozważenia wymaga, czy w sytuacji, gdy ustawodawca wypowiedział się w przedmiocie zdolności osoby niepełnoletniej, która ukończyła lat 13, do podejmowania we własnym imieniu czynności, które mogą spowodować uszczuplenie bądź przysporzenie w zakresie jego praw, czy majątku, a nie wypowiedział się w przedmiocie dopuszczalności podejmowania innych czynności, które takiego skutku nie powodują, dopuszczalna jest aktywność takiej osoby w każdej sferze, bez wiedzy i zgody jej przedstawiciela ustawowego. W ocenie sądu, odpowiedź na to pytanie musi być przecząca, chociażby z tego względu, że przepisy szczególne nakładają na osoby nieposiadające pełnej zdolności do czynności prawnych różnego rodzaju ograniczenia. Przykładem może być art. 95 p.p.s.a., który ogranicza krąg osób mogących brać udział w jawnym posiedzeniu sądu wyłącznie do osób pełnoletnich. Zdaniem sądu, w przypadku aktywności osoby niepełnoletniej, ograniczonej w zdolności do czynności prawnych, dopuszczalność samodzielnego działania we własnym imieniu musi być rozpatrywana poprzez realia konkretnej sprawy, w szczególności poprzez ocenę potencjalnych skutków jakie czynności te mogą wywołać zarówno dla osoby małoletniej, ale również i otoczenia, zwłaszcza jeżeli działania te powodują skutki w sferze praw i obowiązków innych podmiotów. Nie mają przy tym znaczenia osobiste przymioty małoletniego, jego stopień rozwoju i rozumienia podejmowanych czynności, bowiem ani sąd, ani tym bardziej organ administracji, czy podmiot zobowiązany, nie mają umocowania i narzędzi do dokonywania takich ocen. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie, jest, jak już wyżej wskazano, bezczynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 2058 ze zm.), dalej: "u.d.i.p.", stanowi, że każdemu przysługuje, z zastrzeżeniem art. 5, prawo do informacji publicznej. Literalna wykładnia przepisu wskazuje, że każda osoba fizyczna, w tym również nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnej posiada legitymację do uzyskania wiedzy o sprawach publicznych. Jednak, w ocenie sądu, ta kategoria spraw należy do takich, w których osobisty udział osób ograniczonych w zdolności do czynności prawnych jest niemożliwy, co nie oznacza, że osoby te nie mogą domagać się realizacji swoich praw poprzez przedstawicieli ustawowych. Ograniczenie osobistej realizacji uprawnień, o których mowa w ustawie o dostępie do informacji publicznej, w przypadku takich osób, wynika, zdaniem sądu, przede wszystkim z faktu, iż korzystanie z dostępu do informacji publicznej wiąże się z powstaniem obowiązku po stronie podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji, przy czym obowiązek ten musi zostać zrealizowany w dość krótkim czasie i niejednokrotnie jego realizacja wiąże się z dużym nakładem pracy. Należy przy tym zauważyć, że podmioty zobowiązane dysponują różnego rodzaju informacjami, z których część jest ogólnodostępna (np. publikowana w BIP), część zaś stanowią informacje, które nie zostały ujawnione w oficjalnych publikatorach, a dotyczą one na przykład osób fizycznych pełniących funkcje publiczne, przy czym – co do zasady, organ nie ma prawa żądać od wnioskodawcy wykazania celu czy interesu prawnego w uzyskaniu żądanych informacji. Wiedza o sprawach publicznych nie znajduje bezpośredniego przełożenia na zakres praw i obowiązków osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych, a jednocześnie, realizacji uprawnień w tym zakresie nie sposób zakwalifikować do kategorii drobnych bieżących spraw życia codziennego. Należy również zwrócić uwagę na skutki, jakie potencjalnie złożenie wniosku i podjęcie dalszych czynności z tym związanych może wywołać dla małoletniego wnioskodawcy. W przypadku bowiem żądania informacji, której wytworzenie generować będzie koszty organ ma prawo domagać się zwrotu tych kosztów od wnioskodawcy, po uprzednim pouczeniu i złożeniu przez wnioskodawcę oświadczenia o podtrzymaniu wniosku (art. 15 ust. 2 u.d.i.p.). Złożenie wniosku może również generować konieczność podjęcia przez wnioskodawcę decyzji w przedmiocie zmiany formy udostępnienia informacji (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.). Zważywszy zatem na skutki jakie wywołuje złożenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej dla podmiotu zobowiązanego, ale również w sferze obowiązków wnioskodawcy, związanych z uczestnictwem w tym postępowaniu, w ocenie sądu, nie jest to czynność, którą można zakwalifikować do tej kategorii czynności, których osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może dokonywać samodzielnie, co jak wyżej wspomniano nie wyklucza złożenia wniosku przez jej przedstawiciela ustawowego. Taki sposób realizacji prawa osoby niepełnoletniej do uzyskania informacji publicznej, zdaniem sądu, nie stanowi ograniczenia jej konstytucyjnych i wynikających z ustawy o dostępie do informacji publicznej uprawnień, ale jest naturalną konsekwencją podlegania władzy rodzicielskiej (z wyjątkami przewidzianymi w przepisach szczególnych) i wykonywania władzy rodzicielskiej, która swoim zasięgiem obejmuje również tego rodzaju aktywność małoletniego. Konsekwencją takiej oceny dopuszczalności złożenia przez T. R. wniosku o udostępnienie informacji publicznej było uznanie, że w tej sprawie, w postępowaniu sądowym, nie posiada on zdolności procesowej, w związku z czym konieczne było wezwanie jego przedstawicieli ustawowych do złożenia oświadczenia w przedmiocie podtrzymania skargi i jej podpisania. Żaden z jego rodziców braku tego jednak nie uzupełnił i skargi nie podpisał. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy. Z powodu braku zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony (art. 58 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, skoro przedstawiciele ustawowi T. R. , prawidłowo wezwani, nie uzupełnili braków formalnych skargi, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 i § 3 p.p.s.a., skargę jako niedopuszczalną należało odrzucić.