I FZ 409/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Q. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2276/16 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Q. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do października 2014 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2276/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej spółce wstrzymania wykonania, zaskarżonej przez nią, decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 maja 2016 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżąca nie wykazała zaistnienia w sprawie przesłanek z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana również jako "P.p.s.a."), uzasadniających zastosowanie wobec niej instytucji wstrzymania wykonania decyzji. Uzasadnienie wniosku sprowadzało się bowiem do stwierdzenia, że wykonanie decyzji może spowodować trudne do odwrócenia skutki, które nie będą mogły być naprawione przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie w nim: - art. 61 § 3 P.p.s.a., przez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że WSA nie wstrzymał wykonania decyzji mimo spełnienia przesłanek określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a., tj. w sytuacji gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków dla skarżącej; - art. 61 § 3 P.p.s.a., przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu przez WSA, że wykonanie zobowiązania pieniężnego wynikającego z decyzji ma zawsze odwracalny charakter, a w konsekwencji nie może wyrządzić znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., nawet w sytuacji, w której wykonanie decyzji doprowadzi do znacznej i trwałej redukcji zatrudnienia i upadłości skarżącej. Mając na uwadze podniesione zarzuty w zażaleniu wniesiono o: - zmianę postanowienia i wstrzymanie wykonania decyzji; - ewentualnie uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA; - oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie okazało się zasadne. Z ugruntowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie P.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1427/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej. Sąd jednak może, choć nie musi, stosownie do treści art. 61 § 3 P.p.s.a. na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. Zgodnie z treścią art. 61 § 3 P.p.s.a., przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, warunkiem jednak – o czym była mowa wyżej - wydania takiego postanowienia jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W analizowanym przepisie chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia, albo przez przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy. Natomiast trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno prawne, jak i faktyczne. Rodzaj i zakres wystąpienia tych skutków musi być oceniony na podstawie obowiązującego prawa oraz sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się strona obciążona obowiązkami określonymi w decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2008 r., II GZ 139/08, LEX nr 493849). Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności winno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione (B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 206). Ponadto wniosek poparty zostać powinien stosownymi dokumentami potwierdzającymi okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Przy czym sąd administracyjny w razie braku takich dokumentów, czy to w aktach sprawy, czy też z powodu niedołączenia ich do wniosku nie jest uprawniony, przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie do wzywania strony o ich przedstawienie. W przypadku bowiem wniosku o wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje – jak choćby w ramach instytucji prawa pomocy – możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia konstatacja Sądu pierwszej instancji, że skarżąca spółka nie wykazała istnienia określonych w powołanym przepisie przesłanek, warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, była co najmniej przedwczesna. Po pierwsze bowiem nie można było zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że "obowiązek o charakterze pieniężnym, a takiego dotyczy niniejsza sprawa, ma z natury odwracalny charakter. Oznacza to, że w razie jego zrealizowania, a następnie uwzględnienia skargi, objęta zaskarżoną decyzją kwota pieniężna będzie podlegała zwrotowi (...)". Powyższe stwierdzenie, jako nader ogólne bez analizy okoliczności danego przypadku, nie może być podstawą, czy też jedną podstaw do oddalenia wniosku o wstrzymanie aktu organu administracji, z którego wynika obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej. Nie zawsze bowiem odwracalne są skutki, jakie zapłata określonej sumy pieniężnej może spowodować dla podatnika, w postaci nawet likwidacji jego działalności. Zastosowanie tej ogólnej formuły bez wskazanego odniesienia się do stanu faktycznego danej sprawy spowodowałoby też w każdym przypadku pozbawienie strony postępowania zakończonego aktem zobowiązującym do zapłaty prawa do ochrony tymczasowej. Wobec takich osób przepis art. 61 P.p.s.a., już z założenia niemiałby zastosowania. Nie można było zgodzić się również z WSA w Warszawie, że uzasadnienie wniosku sprowadzało się do stwierdzenia, że wykonanie decyzji może spowodować trudne do odwrócenia skutki, które nie będą mogły być naprawione przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia. Tymczasem do wniosku tego, jak prawidłowo podnoszono to w rozpoznawanym zażaleniu, załączono bilans za 2014 r. i deklarację CIT-8 za 2015 r. Ponadto, wraz z wnioskiem o zwolnienie z kosztów, skarżąca przedstawiła szereg dodatkowych dokumentów (min. zeznania podatkowe, zestawienie posiadanych udziałów i należności, rachunek zysków i strat, bilans, wyciągi bankowe, deklaracje VAT). Sąd pierwszej instancji w żaden natomiast sposób do powyższej dokumentacji się nie odniósł. Konieczne zatem stało się rozstrzygnięcie jak w sentencji w celu ponownej oceny przez WSA wniosku skarżącej, z uwzględnieniem znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, również tych załączonych do zażalenia. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania nie orzekano, gdyż brak jest podstaw do orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach niż wymienione w art. 209 P.p.s.a.