II GSK 2987/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1539/16 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. Sp. z o.o. w K. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 7 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym J. Z. (dalej też: "uczestnik postępowania"), z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych nazwanych przez strony umowami o dzieło, przedmiotem których był montaż alarmów, blokad, czujników parkowania oraz wykonanie umów wg załącznika. W protokole z kontroli, którą przeprowadzono w A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej też: "płatnik, skarżąca") - Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazywał m.in. że: przedmiot zawartych umów określono wg załącznika np. stworzenie sytemu instalacji alarmowej, stworzenie instalacji do czujników parkowania, stworzenie modułu nawigacji, montaż alarmów, czujników parkowania, blokad. Ponadto wskazano, że umowy zawierane były na okresy comiesięczne. Ponadto z umów wynika, że uczestnikowi miały zostać wydane na jego żądanie narzędzia i materiały niezbędne do wykonania dzieła. Wynagrodzenie miało być płatne, po wykonaniu dzieła w terminie 7 dni od złożenia rachunku przez uczestnika. Z protokołu przesłuchania P. K. wynikało, że umowy zawierane były z uczestnikiem comiesięcznie i dotyczyły stworzenia instalacji alarmowych i innych instalacji elektrycznych w różnych samochodach. Umowy nazwane umowami o dzieło zawierane były po ustaleniu zakresu prac i odpowiedzialności za wykonanie umowy, z prawnikami oraz Ubezpieczonym, ze względu na charakterystykę prac i odpowiedzialność wykonawcy umowy. Umowy zawierane były w pierwszym dniu roboczym miesiąca przed wykonaniem umowy. Efektem było stworzenie instalacji systemu alarmowego w konkretnym samochodzie zakończone skutecznym działaniem, tj. ochroną przed kradzieżą. Zakres prac za każdym razem dotyczył innego samochodu. Narzędzia do wykonania umowy były własnością Ubezpieczonego, natomiast materiały własnością firmy. Za wadliwe wykonanie umowy odpowiadał wykonawca umowy, a odpowiedzialność polegała na usunięciu usterki, a w późniejszym czasie na naprawie skutków usterki. Wysokość wynagrodzenia uzależniona była od ilości i wartości pojedynczych dzieł. Po rozpatrzeniu ww. wniosku, Dyrektor WOW NFZ decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] stwierdził obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego J. Z. z tytułu wykonywania umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresach: 1) od dnia 01 grudnia 2010 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. (umowa nr 12/2010), 2) od dnia 03 stycznia 2011 r. do dnia 30 kwietnia 2011 r. (umowa nr: 1/2011, 2/2011, 3/2011,4/2011), 3) od dnia 02 maja 2011 r. do dnia 30 lipca 2011 r. (umowa nr: 5/2011, 6/2011, 7/2011), 4) od dnia 01 sierpnia 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. (umowa nr: 8/2011, 9/2011), 5) od dnia 03 października 2011 r. do dnia 31 października 2011 r. (umowa nr 10/2011), 6) od dnia 02 listopada 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. (umowa nr: 11/2011,12/2011), 7) od dnia 02 stycznia 2012 r. do dnia 30 marca 2012 r. (umowa nr: 1/2012, 2/2012, 3/2012), 8) od dnia 02 kwietnia 2012 r. do dnia 30 kwietnia 2012 r. (umowa nr 4/2012), 9) od dnia 02 maja 2012 r. do dnia 29 czerwca 2012 r. (umowa nr 5/2012, 6/2012), 10) od dnia 02 lipca 2012 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. (umowa nr 7/2012, 8/2012), 11) od dnia 03 września 2012 r. do dnia 29 września 2012 r. (umowa nr 9/2012), 12) od dnia 01 października 2012 r. do dnia 31 października 2012 r. (umowa nr 10/2012), 13) od dnia 02 listopada 2012 r. do dnia 30 listopada 2012 r. (umowa nr 11/2012), 14) od dnia 03 grudnia 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. (umowa nr 12/2012), 15) od dnia 02 stycznia 2013 r. do dnia 29 marca 2013 r. (umowa nr: 1/2013, 2/2013, 3/2013), 16) od dnia 02 kwietnia 2013 r. do dnia 30 kwietnia 2013 r. (umowa nr 4/2013), 17) od dnia 02 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r. (umowa nr 5/2013), 18) od dnia 03 czerwca 2013 r. do dnia 29 czerwca 2013 r. (umowa nr 6/2013), 19) od dnia 01 lipca 2013 r. do dnia 30 sierpnia 2013 r. (umowa nr 7/2013, 8/2013), 20) od dnia 02 września 2013 r. do dnia 31 października 2013 r. (umowa nr 9/2013,10/2013), 21) od dnia 04 listopada 2013 r. do dnia 30 listopada 2013 r. (umowa nr 11/2013). Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 581 ze zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej: "k.p.a."), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r. poz.1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Odnosząc się do kwestionowanej przez skarżącą oceny charakteru prawnego umów zawartych między skarżącą a ubezpieczonym i rozstrzygnięcia czy umowy te są, jak twierdzi skarżąca, umowami o dzieło, które nie dają podstaw do objęcia uczestnika obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, czy też są to, zgodnie z poglądami organów Narodowego Funduszu Zdrowia i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, których zawarcie i wykonywanie daje podstawę do objęcia ich wykonawcy obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, Sąd I instancji stanął na stanowisku, że analizowane umowy były umowami o świadczeniu usług polegających na montażu systemu instalacji alarmowej, instalacji do czujników parkowania, modułu nawigacji, alarmów, czujników parkowania, blokad. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odwołując się do dyspozycji art. 627 k.c. i art. 734 k.c., a także poglądów doktryny i judykatury wskazał na elementy przedmiotowo istotne umowy o działo i umowy zlecenia. Sąd I instancji przypomniał, że przedmiotem spornych umów było np. stworzenie sytemu instalacji alarmowej, stworzenie instalacji do czujników parkowania, stworzenie modułu nawigacji, montaż alarmów, czujników parkowania, blokad. Dodatkowo, strony ustaliły, że umowy zawierane były na okresy comiesięczne. Ponadto, z umów wynika, że uczestnikowi miały zostać wydane na jego żądanie narzędzia i materiały niezbędne do wykonania dzieła. Wynagrodzenie miało być płatne, po wykonaniu dzieła w terminie 7 dni od złożenia rachunku przez uczestnika. W ocenie Sądu I instancji, w przypadku tego rodzaju umów jak w przedmiotowej sprawie, nie można określić rezultatu – dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. Strony spornej umowy nie mogły z góry wskazać konkretnego rezultatu działania jaki zostanie osiągnięty przy zamontowaniu istniejących już systemów, blokad, czy czujników. Zdaniem Sądu I instancji wypełnianie zadań w ramach przedmiotowej umowy nazwanej "umową o dzieło", tj. w zakresie m.in. montażu alarmów, blokad, czujników parkowania, nawigacji, nie może zostać zakwalifikowane, jako umowa o dzieło, gdyż polegało ono na dokonywaniu czynności z należytą starannością. W ocenie Sądu umowy te były nakierowane na podjęcie działań i dokonywanie określonych czynności faktycznych. Natomiast przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona, co do tożsamości, powstała, jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne (np. utwór w rozumieniu prawa autorskiego). Umowy te nie precyzują czego ma dokonać wykonawca jako wynik jej realizacji, który byłby weryfikowalny i mierzalny, jaki rezultat w wyniku wykonania dzieła powstał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż dziełem jest stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało. W przypadku spornej umowy nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. W ocenie Sądu zatem oceniane działanie jest wyłącznie starannym działaniem wykonawcy tej umowy, który sprawując swoje obowiązki przy pomocy wydanych narzędzi oraz materiałów, wykorzystuje posiadane przez siebie umiejętności w wymaganym od niego zakresie. Odwołując się do orzeczenia Sąd Apelacyjny w Poznaniu, Sąd I instancji wyjaśnił, iż "cechą konstytutywną przedmiotu umowy o dzieło jest "samoistność rezultatu". Samoistność ta, rozumiana jest na ogół, jako niezależność rezultatu od dalszego działania, a nawet istnienia samego twórcy. Innymi słowy, w momencie ukończenia dzieła ustaje jego "zależność" od twórcy, staje się ono wartością autonomiczną w obrocie.  Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że czynności uczestnika wykonywane w ramach zawartych z płatnikiem umów w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze, samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy. W przypadku wykonywanej przez ubezpieczonego pracy wyżej opisany rodzaj wymaganego rezultatu nie występuje. Sąd I instancji zauważył ponadto, że wprawdzie czynności wykonywane przez ubezpieczonego prowadziły do powstania skutku w postaci m.in. zamontowania alarmów, blokad, czujników parkowania, jednak rezultat pracy był uzależniony wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił też uwagę, iż prace wykonywane w ramach przedmiotowych umów były ściśle związane z zakresem działalności firmy lub były niezbędne dla prowadzenia przez firmę działalności gospodarczej. Charakter wykonywanych czynności nie stanowił wykonywania określonego dzieła, a jedynie staranne działania poprzez świadczenie określonych powtarzalnych czynności na rzecz zamawiającego, z należytą starannością i zgodnie z posiadana wiedzą, poprzez co nie zmierzały one do osiągnięcia konkretnego rezultatu charakterystycznego dla umowy o dzieło. Zdaniem Sądu I instancji są to elementy charakterystyczne dla umowy zlecenia, gdzie zlecone czynności faktyczne często wymagają ich powtarzalności. Z uwagi na powyższe trudno również byłoby wskazać, iż zainteresowanemu towarzyszyła swoboda w wykonywaniu przedmiotowej umowy. Ponadto, Sąd I instancji podkreślił, że czynności opisane w umowach nie mają cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie wymagają od wykonawcy posiadania specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi. Praca ta, może zasadniczo zostać wykonana przez każdą osobę, która nabędzie odpowiednie przygotowanie praktyczne i której zostaną wydane odpowiednie narzędzia oraz materiały. Analizując treść umów określających czynności, które miały być wykonywane, Sąd I instancji stwierdził, iż mamy do czynienia z powtarzalnym ciągiem czynności do wykonania, zatem nie ma możliwości sprecyzowania konkretnego rezultatu, do którego miałoby doprowadzić wykonanie umowy. Wobec powyższego, zdaniem Sądu I instancji - organy Narodowego Funduszu Zdrowia słusznie uznały, że uczestnik podlegał, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego we wskazanym w decyzji okresie. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła A. Spółka z o.o. w W., zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz rozpoznanie skargi, ewentualnie o jego uchylenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie normy prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 627 k.c. i błędne zastosowanie art.734 k.c. i ustalenie, że umowa cywilnoprawna łącząca skarżącą i J. Z. jest umową zlecenia, podczas gdy prawidłowa subsumpcja przepisu art.627 k.c. prowadzi do jednoznacznego stwierdzenia, iż ten stosunek prawny winien być zakwalifikowany jako umowa o dzieło, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy w zakresie w jakim uznano, że ww. stosunek prawny objęty jest ubezpieczeniem społecznym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczone są wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Sądu II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem jedynie legalność wyroku Sądu I instancji w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z powodu niewłaściwie sformułowanych w niej zarzutów. Zaskarżonemu wyrokowi Sądu I instancji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, przez niezastosowanie art. 627 k.c. i błędne zastosowanie art. 734 k.c. W uzasadnieniu tych zarzutów autor skargi kasacyjnej odwołał się do okoliczności faktycznych sprawy – nieuznaniu przez organy i Sąd I instancji umów zawartych przez skarżącą za umowy o dzieło. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Sąd II instancji nie może zajmować się kwestiami, które nie znajdują odpowiedniego odzwierciedlenia w zarzutach skargi kasacyjnej. W tym przypadku nie może zajmować się okolicznościami faktycznymi, tj. oceną charakteru prawnego zawartej przez skarżącą spółkę umowy, ponieważ w skardze kasacyjnej nie postawiono odpowiednich zarzutów naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Drogą zarzutów naruszenia prawa materialnego nie można bowiem kwestionować ustaleń i ocen dotyczących stanu faktycznego sprawy. Jest to dopuszczalne jedynie w ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Naruszenia prawa materialnego w postaci błędnego zastosowania przepisów pozostają w związku z ustaleniami dotyczącymi okoliczności faktycznych sprawy. Niemniej jednak dla skuteczności zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego niezbędne jest jednoczesne podniesienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania przez niedostateczne czy błędne ustalenie i ocenę okoliczności faktycznych sprawy. Jeżeli w skardze kasacyjnej tego nie uczyniono, Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany przyjąć, że wnoszący skargę kasacyjną nie podważa ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że stanowisko organów i Sądu I instancji co do tego, że sporne umowy stanowią w istocie umowę o świadczenie usług nie zostało zakwestionowane. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1) w zw. § 14 ust. 1 pkt 2) lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).