II SA/Kr 1434/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku K.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 22 września 2016r. Nr. [....] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą w ½ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 3 stycznia 2017r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję SKO w K. wydaną w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wycięcie drzew. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż utrzymuje się jedynie z emerytury w wysokości 1595 zł i nie jest w stanie ponieść kosztów należnego wpisu sądowego w wysokości 1068 zł. Ponadto oświadcza, iż od czasu przejścia na emeryturę nie śledzi zmian w przepisach i pomoc adwokata jest jej w związku z tym niezbędna. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe sama. Źródłem utrzymania wnioskodawcy są dochody z emerytury w wysokości 1595,89 zł. Jako miesięczne zobowiązania skarżąca wymienia koszty czynszu, ogrzewania, energii elektrycznej na łączną kwotę ok. 800 zł plus leki i rehabilitacja 500 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada ona mieszkanie o pow. 30 m2. Skarżąca nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Nie ma samochodu, komputera. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku skarżąca przedstawia zeznanie podatkowe za 2015r. , z którego wynika, iż przychód z tytułu emerytury w 2015r wynosił 22 908,72 zł. Zeznania podatkowego za 2016r skarżąca jeszcze nie złożyła. Wnioskodawczyni prowadzi samotnie gospodarstwo domowe. Od września 2013r. nie wykonuje zawodu adwokata. Miesięczne koszty utrzymania wylicza szczegółowo na łączną sumę 1229,14 zł. Przedstawia ponadto wyciągi z rachunków bankowych za 09,10,11. 2016r.wg. których na rachunku w listopadzie 2016r., a zatem w terminie składania skargi strona posiadała 8 312,30 zł. Strona nie przedkłada aktualnego stanu konta. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający , iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego obecnie wpisu sądowego w wysokości 1068 zł bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności jej obecną sytuację majątkową, stosunkowo niski dochód otrzymywany z tytułu emerytury, brak znacznych oszczędności, samotność - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od obecnie wymaganych należności sądowych w ½ części. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi w 1/ 2 części. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżąca posiada stały dochód z emerytury, ma także majątek i nieznaczne ale jednak – oszczędności, które w momencie składania skargi wynosiły 8 312 zł – przekraczały zatem swą wysokością należny wpis sądowy. Skarżąca nie ma także innych osób na utrzymaniu, nie wykazuje żadnych dodatkowych, nadzwyczajnych obciążeń budżetu domowego. Nie można zatem w sposób kategoryczny stwierdzić , iż jest osobą skrajnie ubogą i nie stać jej na pokrycie choćby częściowych należności sądowych. Natomiast wskazane koszty utrzymania w korelacji do osiąganego dochodu z emerytury i wysokości samego wpisu sądowego należnego od skargi zostały uwzględnione przez orzekającego poprzez zwolnienie strony w ½ części od należnego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego, pomagając tym samym skarżącej w poniesieniu opłat umożliwiających rozpoznanie sprawy przez sąd – w konsekwencji - zapewnienie wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób – w obecnej jej sytuacji majątkowo – bytowej, nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie w części od konieczności uiszczenia wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, przyczyniając się tym samym do realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego szczególnie wobec okoliczności, iż sama jest z zawodu adwokatem – co prawda już niepraktykującym, ale jednak przez wiele lat udzielała porad prawnych również w zakresie prawa administracyjnego. Nie ma zatem znaczenia argument strony, iż aktualnie nie wykonuje zawodu i nie śledzi zmieniających się przepisów. Orzekający przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę przesłanki ekonomiczne, sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa w kontekście specyficznej sytuacji zawodowej strony nie uzasadnia przyznania jej pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od obecnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego w ½ części jest zasadne. Konieczność zaś poniesienia ewentualnie wymaganych w przyszłości kosztów postępowania – przy jednoczesnym aktualnym zwolnieniu w części od wpisu sądowego i potencjalnym czasie na zgromadzenie środków finansowych na ew. przyszłe koszty, czy potencjalnej możliwości poprawy sytuacji majątkowej strony w przyszłości - obecnie nie naraża skarżącej na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).