I OSK 1230/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak Protokolant: starszy asystent sędziego Dorota Kozub-Marciniak po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2019 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 6/17 w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 6/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Po rozpoznaniu wniosku M.C. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko W.C., Prezydent [...] ww. orzeczeniem z dnia [...] września 2016 r. odmówił przyznania M.C. świadczenia wychowawczego na ww. dziecko, uzasadniając tę odmowę niezłożeniem dokumentów, potwierdzających dochód rodziny przez wnioskodawcę. Przy czym wziął pod uwagę okoliczność, że M.C. drugie dziecko wnioskodawcy nie wchodzi w skład jego rodziny. Powoduje to, że świadczenie wychowawcze na drugie dziecko nie może zostać przyznane. Odwołanie od powyższego orzeczenia wniósł M.C., kwestionując ustalenia organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2016 r. Organ drugiej instancji powołał treść art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. poz. 195) i wskazał, że M.C. jest osobą rozwiedzioną. Z tego związku ma dwoje dzieci M.C. i pełnoletniego J.C. Odwołujący został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad tymi dziećmi. Obecnie żyje w konkubinacie, mając z tego związku kolejne dziecko - W. Syn M.C. zamieszkuje na stałe z matką i znajduje się na jej utrzymaniu. Ustalenie kontaktów z dzieckiem przez sąd rodzinny z ojcem, wyłącznie w zakresie niepełnych dwóch dni w skali miesiąca, nie oznacza, iż opiekę sprawuje także odwołujący. Także okoliczność, że M.C. ponosi koszty utrzymania dziecka, pochodzącego z poprzedniego związku, w wysokości 400 zł miesięcznie, nie może świadczyć, iż dziecko znajduje się pod jego opieką. Organ uznał zatem, że opieka nad dzieckiem nie jest sprawowana naprzemiennie - a faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje matka dziecka (art. 22 ww. ustawy). Powyższe powoduje, iż M.C. nie można zaliczyć do rodziny odwołującego, a M.C. może ubiegać się wyłącznie o przyznanie przedmiotowego świadczenia na dziecko z drugiego związku. Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.C., w całości. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji skargę oddalił. Przytaczając treść art. 2 pkt 14 i 16, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. 2016.r, poz.195), podniósł, że skarżący posiada dwoje małoletnich dzieci M.C. oraz W.C. Z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem M.C. powierzono matce M.K., zaś M.C. pozbawiono władzy rodzicielskiej nad synami ( w tym nad M.C.). Zdaniem sądu nie można przyjąć zatem, że skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad małoletnim M.C. Przedłożone przez skarżącego dokumenty nie świadczą również o sprawowaniu opieki w ramach ustalonej pomiędzy rodzicami lub przez sąd opieki naprzemiennej, o której mowa w ww. art. 2 pkt 16 ustawy, czy w art. 5 ustawy. Opieka naprzemienna (piecza naprzemienna, opieka wspólna, piecza wspólna) to sposób opieki nad dzieckiem po rozwodzie (separacji) rodziców polegający na przyznaniu każdemu z rodziców przez sąd prawa do pieczy nad dzieckiem w określonym czasie w ciągu roku. Opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W tych okresach, na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, każdemu z rodziców przysługuje odpowiednio podzielone świadczenie wychowawcze na dziecko objęte opieką naprzemienną. Sąd stwierdził, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem sądu cywilnego o ustaleniu tego rodzaju opieki, jak też nie wynika z akt, aby takie pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej naprzemiennie zostało zawarte. Konkludując, w ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwolił organowi I instancji na uznanie, że skarżący sprawuje wspólnie z byłą żoną naprzemienną opiekę nad M.C. która uprawniałaby organ do przyznania świadczenia wychowawczego nad kolejne dziecko skarżącego W.C. Sąd nie zakwestionował, że skarżący ma troje dzieci, jak również, że skarżący ma ustalone wyrokiem sądu kontakty z dzieckiem M.C., z zapisów którego się wywiązuje. Orzeczenia te jednak nie dowodzą wykonywania przez skarżącego pieczy naprzemiennej, w aktach sprawy brak jest dokumentu, który by sprawowanie takiej pieczy dowodził. Z rozstrzygnięciem tym skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił: 1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej, jako: "P.p.s.a."), naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez sformułowanie elementów istotnych pojęcia opieki naprzemiennej bez odniesienia się do przepisów powszechnie obowiązującego prawa, co nosi znamiona dowolności sformułowania takiego pojęcia; 2. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a.: a. naruszenie art. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, podczas, gdy nie istnieje wymóg faktycznego sprawowania opieki w art. 4 ustawy, by uzyskać prawo do świadczenia wychowawczego, b. naruszenie art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez jego błędną wykładnię, prowadzącą do uznania, iż uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad tym dzieckiem, podczas, gdy art. 2 wskazuje co najwyżej na fakt, iż skarżący jako rodzic dziecka wchodzi w skład rodziny M.C., c. naruszenie art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez nieprawidłową jego wykładnię, polegającą na uznaniu, iż istnieje zbieg prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, podczas, gdy matka M.C. nie wystąpiła o przyznanie jej prawa do świadczenia, a także prawo to nie przysługuje jej ze względu na ukończenie 18. roku życia przez starszego syna J., a dochód rodziny przekracza w przeliczeniu na osobę 800,00 zł, co skutkowało nieprawidłowym zastosowaniem powołanego przepisu, tj. uznaniem, iż uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad tym dzieckiem. Mając powyższe na uwadze, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono stosowną argumentację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851) celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3). Zgodnie z wolą ustawodawcy świadczenie to niezależnie od dochodu rodziny przysługuje na drugie i kolejne dziecko w rodzinie, zaś na pierwsze jedynie wówczas, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 złotych, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne 1200 złotych (art. 5 ust. 3 i 4 powołanej ustawy). W myśl art. 2 pkt 16 ww. ustawy, ilekroć w tej ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Z powyższej regulacji wynika, że na gruncie omawianej ustawy zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a tylko wyjątkowo można zaliczyć dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Wyjątek ten następuje w przypadku, gdy zgodnie z orzeczeniem sądu dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych. Wówczas na gruncie omawianej ustawy dziecko może być zaliczone do dwu odrębnych rodzin. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Warunkiem jest tu orzeczenie opieki naprzemiennej obojga rodziców przez sąd. Rodzice muszą legitymować się orzeczeniem sądu ustalającego sposób wykonywania władzy rodzicielskiej. W myśl art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. W niniejszej sprawie rozwód związku małżeńskiego skarżącego kasacyjnie i M.K. orzeczono w 2005 r., a więc w okresie, gdy ustawodawca nie posługiwał się pojęciem opieki naprzemiennej. W tej sprawie pozostaje to jednak bez znaczenia gdyż wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem M.C. powierzono jedynie matce M.K., zaś skarżącego kasacyjnie pozbawiono władzy rodzicielskiej nad synami, w tym nad M.C. Skoro zatem skarżący pozbawiony został władzy rodzicielskiej nad synem M. to tym samym nie można przyjąć, że mógłby istnieć jakiś ustalony między małżonkami sposób wykonywania władzy rodzicielskiej. Odróżnić bowiem należy w tym przypadku wykonywanie władzy rodzicielskiej od kontaktów z dzieckiem w sytuacji pozbawienia tej władzy. W tak ustalonym przez organy administracji publicznej stanie faktycznym sprawy jako w pełni uzasadnione i uprawnione należało ocenić stanowisko Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z opieką naprzemienną sprawowaną nad synem M. i w konsekwencji trzeci najmłodszy syn skarżącego W. jest jedynym dzieckiem w rodzinie skarżącego w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z tych wszystkich względów, zarzuty skargi kasacyjnej okazały się pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 orzekł jak w sentencji wyroku.