I OSK 1389/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 2317/15 w sprawie ze skargi J. R., D. S., Z. M., C. P., C. S. i E. N. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od [...] w [...] solidarnie na rzecz J. R., D. S., Z. M., C. P., C. S., H. B., W. B. i H. B. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 2317/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek skargi J. R., D. S., Z. M., C. P., C. S. i E. B. stwierdził nieważność na decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r., nr [...], oraz decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...]. Nadto, w wyroku tym zasądził od organu na rzecz skarżących solidarnie kwotę 440,00 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne: Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu wniosku J.R., decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium [...] w [...] z dnia [...] stycznia 1953 r., nr [...], odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. Następnie, na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Infrastruktury i Rozwoju zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją utrzymał w mocy powyższą decyzję z [...] listopada 2010 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podniesiono zarzut m.in. rażącego naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji skierowanej do osoby nieżyjącej tj. do M. R. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując m.in. że nie posiadał informacji o śmierci powyższej osoby oraz następcy prawni zmarłego nie mieli utrudnionej możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., stwierdził, że obie decyzje organu nadzoru zostały skierowane do osoby zmarłej w dniu [...] lutego 2005 r. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że z samej konstrukcji pojęcia strony i jej zdolności prawnej wynika, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, a wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do takiej osoby stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., na co nie wpływa niewiedza organu o śmierci strony oraz jej przyczyny. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na ciążący na organie obowiązek ustalenia stron postępowania oraz bezskutecznie podnoszoną okoliczność możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym następców prawnych zmarłego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł [...] z siedzibą w [...], zaskarżając ten wyrok w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego przez: - niewłaściwą interpretację art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegającą na przyjęciu, że decyzja administracyjna wydana została z rażącym naruszeniem prawa i tym samym istniały podstawy do stwierdzenia jej nieważność, mimo iż podstawy takie nie istniały; - niewłaściwe zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i uchylenie decyzji administracyjnej pomimo jej wydania bez rażącego naruszenia prawa. W oparciu o te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości powyższego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyli skarżący, wnosząc o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2019 r. pełnomocnik skarżących podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz poinformował o śmierci skarżących: J. R. i E. B., dołączając stosowne dokumenty. Z kolei przy piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2019 r. dołączył dalsze dokumenty wskazujące zarówno na następców prawnych zmarłych skarżących, jak i na umocowanie do ich reprezentowania w niniejszym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się bezpodstawne. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, według którego skierowanie decyzji do osoby zmarłej dotknięte jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Co prawda Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu, który wprost stwierdzałby, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, jednak wynika to w sposób oczywisty z samej konstrukcji pojęcia strony i jej zdolności prawnej, którą ocenia się według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a.). Zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego ani wydać decyzji. Decyzja taka rażąco naruszałaby prawo. Na ocenę o zaistnieniu wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie. Powołany przepis w ogóle nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Należy ponadto zauważyć, że to organ jest zobowiązany ustalić występujące w sprawie strony postępowania. Nie ma znaczenia również podniesiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczność, że następcy prawni zmarłego nie wykazali zainteresowania sprawą, a fakt śmierci strony został ujawniony dopiero w postępowaniu sądowym. Rozstrzygające znacznie ma jedynie fakt, że decyzja została skierowana do zmarłej strony niezależnie od tego, przez kogo była ona reprezentowana. Niezależnie od powyższego wskazać przyjdzie, na co słusznie zwrócono uwagę w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że wątpliwym jest twierdzenie jakoby organ nie miał wcześniej wiedzy na temat śmierci M. R. Fakt ten został bowiem ujawniony w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Urzędu [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. (sygn. akt I SA 2105/03). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. O zasądzeniu solidarnie na rzecz skarżących kosztów postępowania kasacyjnego, związanych z wniesioną przez ich pełnomocnika odpowiedzią na skargę kasacyjną i udziałem w rozprawie, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 w zw. z art. 202 § 2 p.p.s.a., w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12.