II SA/Wr 806/16
WyrokWSA we Wrocławiu2017-02-15
Skład orzekający: Olga Białek, Halina Filipowicz-Kremis, Alicja Palus
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy lokalizacja cmentarza komunalnego narusza przepisy sanitarne dotyczące odległości od studni i zabudowań, jeśli studnie te służą do celów gospodarczych, a zabudowania to altany działkowe?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Wojewoda błędnie zinterpretował przepisy sanitarne dotyczące odległości cmentarza od studzien i zabudowań. Sąd stwierdził, że spójnik 'i' w sformułowaniu 'studzien, źródeł i strumieni, służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych' oznacza, że ochrona sanitarna dotyczy tylko tych ujęć, które służą jednocześnie do picia i do celów gospodarczych. Ponadto, altany działkowe nie są traktowane jako zabudowania mieszkalne ani zakłady produkujące żywność w rozumieniu przepisów. W związku z tym, projekt budowlany cmentarza nie naruszał przepisów, a decyzja Wojewody odmawiająca pozwolenia na budowę była błędna.Stan faktyczny
Starosta Powiatowy zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę cmentarza komunalnego. Wojewoda D. uchylił tę decyzję i odmówił zatwierdzenia projektu, uznając, że lokalizacja cmentarza narusza przepisy sanitarne dotyczące odległości od studni i zabudowań na terenie sąsiedniego Rodzinnego Ogrodu Działkowego "M.". Skarżący G.Cz. wniósł skargę do WSA, kwestionując wykładnię przepisów przez Wojewodę.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody D. i zasądził od Wojewody na rzecz G.Cz. kwotę 980 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 15 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.) Sędzia WSA Alicja Palus Protokolant Ewa Trojan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 lutego 2017 r. sprawy ze skargi G. Cz. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę cmentarza komunalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz G.Cz. kwotę 980 zł (słownie: dziewięćset osiemdziesiąt zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], podjętą na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 ze zm.; dalej "Pr.bud."), po rozpatrzeniu wniosku G.Cz. z dnia 6 kwietnia 2015 r., Starosta Powiatowy we W. zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę cmentarza komunalnego wraz z fragmentem drogi dojazdowej, parkingiem, instalacją kanalizacji deszczowej z odprowadzeniem wód opadowych do rowu, siecią wodociągową i siecią kanalizacji sanitarnej z przepompownią i rurociągiem tłocznym, przewidzianych do realizacji na terenie działek nr 261/4, nr 262, nr 263/12, nr 263/13, nr 263/14 i nr 567/93 (winno być 867/93) w K.W., gmina Cz..
Od powyższego rozstrzygnięcia odwołanie złożył P. we W.. W odwołaniu zakwestionowano stanowisko organu, że w sprawie nie został naruszony § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze (Dz. U. Nr 52 poz. 315 ze zm.), wskazujący na wymaganą odległość cmentarza od studni służącej do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych. Wskazano, że nielogiczne i dysfunkcjonalne z punktu widzenia spójności tego zapisu jest uznanie wymogu łącznego istnienia obu sposobów wykorzystania czerpanej wody ze studni (do picia i na potrzeby gospodarcze). Strona odwołująca się wskazała, że organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę istotnego faktu, że jeśli nawet czerpana woda ze studni położonych na terenie ROD "M." bezpośrednio nie służy ludziom do picia, to działkowcy podlewają nią swoje uprawy (owoce oraz warzywa), które przeznaczone są następnie do spożycia. Ponadto teren ROD "M." w granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza nie posiada sieci wodociągowej, czego organ pierwszej instancji nie wyjaśnił. Przywołano przepisy ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych (art. 3 i art. 5) oraz rozporządzenia w sprawie wymagań, jakie powinny spełniać cmentarze, groby i inne miejsca pochówku zwłok i szczątków (§ 4), podkreślając, że usytuowanie cmentarza powinno wykluczać możliwość wywierania szkodliwego wpływu na otoczenie. Wskazano, że lokalizacja cmentarza nie ogranicza się do terenu, na którym znajdować się będzie strefa grzebalna, ale obejmuje również obszar stref ochrony sanitarnej, o których mowa w rozporządzeniu. Podniesiono, że ustawa o cmentarzach nie daje podstaw do nieuwzględniania szerokości pasów izolujących teren cmentarzy od innych terenów. Zarzucono, że kwestionowana decyzja narusza obowiązujące przepisy w zakresie ograniczeń odnoszących się do terenów wokół cmentarza.
Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, Wojewoda D. wydał na podstawie art. 35 ust. 3 w związku z art. 80 ust. 1 pkt 2 oraz art. 82 ust. 3 pkt 2 Pr.bud. (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 290 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej "K.p.a."), decyzję z dnia [...] r. Nr [...], którą uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz orzekając co do istoty, odmówił zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę na rzecz G.Cz. dla inwestycji pn. cmentarz komunalny wraz z fragmentem drogi dojazdowej, parkingiem, instalacją kanalizacji deszczowej z odprowadzeniem wód opadowych do rowu, siecią wodociągową i siecią kanalizacji sanitarnej z przepompownią i rurociągiem tłocznym, przewidzianej do realizacji na terenie działek nr 261/4, nr 262, nr 263/12, nr 263/13, nr 263/14 i nr 867/93 w K.W., gmina Cz..
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (j.t. z 2015 r. poz. 2126 ze zm.; dalej "ustawa o cmentarzach"), cmentarze zakłada się i rozszerza na terenach określonych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Teren inwestycji położony jest na obszarze objętym ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi K.W., gmina Cz., przyjętego uchwałą Rady Gminy Cz. z dnia 30 maja 2011 r. Nr [...] (Dz. Urz. Woj. D.. Nr [...], poz. [...]). Działka nr 263/14, na której zaplanowano cmentarz, opisana jest na rysunku planu symbolem ZC, oznaczającym "Teren zieleni cmentarnej" (§ 18 ust. 1 tekstu planu). W planie lokalizację cmentarza ustalono w taki sposób, że strefy ochronne od jego granic określono z wyłączeniem terenów od strony południowo-zachodniej, południowej i południowo-wschodniej. Podyktowane to było faktem, że plan nie obejmuje tych terenów. Tereny te objęte są ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi K.W. (część północna), gmina Cz., przyjętego uchwałą Rady Gminy Cz. z dnia 27 sierpnia 2010 r. Nr [...] (Dz. Urz. Woj. D.. Nr [...], poz. [...] ze zm.). Jak wynika z akt na części tego terenu położony jest Rodzinny Ogród Działkowy "M.". Żadne z ustaleń planu miejscowego K.W. (część północna) nie określa stref sanitarnych wokół planowanego cmentarza. Analiza treści planu wsi K.W., gmina Cz. prowadzi do wniosku, że lokalizacja cmentarza na tym terenie zgodna jest z ustaleniami planu w zakresie przeznaczenia podstawowego. Pojawia się jednak pytanie, czy w sytuacji zgodności lokalizacji cmentarza z planem, organ administracji architektoniczno-budowlanej posiada kompetencję do badania zgodności jego usytuowania z innymi przepisami. Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć pozytywnie. Pojęcie "warunków, jakie musi spełniać usytuowanie terenu cmentarza" zostało przywołane w art. 20 ust. 1 ustawy o cmentarzach, stanowiącym delegację ustawową wydanego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 7 marca 2008 r. w sprawie wymagań, jakie musza spełniać cmentarze, groby i inne miejsca pochówku zwłok i szczątków (Dz. U. Nr 48, poz. 284). W § 4 tego rozporządzenia ustalono, że usytuowanie terenu cmentarza powinno wykluczać możliwość wywierania szkodliwego wpływu na otoczenie, w szczególności powinno spełniać wymagania wskazane w przepisach określających, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze. Przepisy te zawarte zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze (Dz. U. Nr 1959 r., poz. 315). W § 3 ust. 1 tego ostatniego rozporządzenia wskazano, że odległość cmentarza od zabudowań mieszkalnych, od zakładów produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego bądź zakładów przechowujących artykuły żywności oraz studzien, źródeł i strumieni, służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych, powinna wynosić co najmniej 150 m; odległość ta może być zmniejszona do 50 m pod warunkiem, że teren w granicach od 50 m do 150 m odległości od cmentarza posiada sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone. Natomiast w ustępie 2 tego artykułu określono, że odległość od granicy cmentarza ujęć wody o charakterze zbiorników wodnych, służących jako źródło zaopatrzenia sieci wodociągowej w wodę do picia i potrzeb gospodarczych, nie może być mniejsza niż 500 m.
Na podstawie art. 35 ust. 1 pkt 2 Pr.bud. jednym z sprawdzeń, których musi dokonać organ administracji architektoniczno-budowlanej przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę jest obowiązek zbadania zgodności projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi. W niniejszej sprawie przedłożono do zatwierdzenia projekt budowlany, który zawiera projekt zagospodarowania terenu. Projekt ten (dwa rysunki – nr A/1a i nr A/1b) został sporządzony na mapach do celów projektowych, na których znajduje się stosowna klauzula poświadczająca, że mapy te zostały opracowane w wyniku prac geodezyjnych i kartograficznych, których rezultaty zawiera operat techniczny wpisany w dniu 26 lutego 2016 r. do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego (treść zgodna ze wzorem klauzuli, określonym w załączniku nr 5 w związku z § 21 ust. 3 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 5 września 2013 r. w sprawie organizacji i trybu prowadzenia państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego - Dz. U. z 2013 r. poz. 1183). Projektant, architekt M.Sz., w dniu 2 marca 2016 r. potwierdził za zgodność z oryginałem kopie map do celów projektowych, na których sporządzono część rysunkową projektu zagospodarowania terenu, co wypełnia wymagania § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. z 2012 r. poz. 462 ze zm.). W zaistniałej sytuacji nie budzi wątpliwości organu spełnienie wymagań odnośnie prawidłowości map do celów projektowych, na których sporządzono projekt zagospodarowania terenu.
Jak wynika z informacji zawartej na mapie (na metryczce geodety, opracowującego mapy do celów projektowych), na rysunkach projektu zagospodarowania terenu wokół projektowanego cmentarza oznaczono granicę strefy ochrony sanitarnej od cmentarza wynoszącą 50 m oraz granicę strefy ochrony sanitarnej od cmentarza wynoszącą 150 m. Z map na których sporządzono projekt zagospodarowania terenu wynika, że zarówno w strefie 50 m (strefa 1) od planowanego cmentarza, jak i w strefie od 50 m do 150 m (strefa 2) zlokalizowane są altany działkowe oraz studnie, położone na terenie rodzinnego ogrodu działkowego. Jak wynika z pomiarów na mapie, najbliższe studnie znajdują się w odległości ok. 34 m i ok. 40 m od granic cmentarza (w strefie 1), a inne studnie (7 studni) w odległościach od ok. 84 m do ok. 140 m (w strefie 2). Jak wynika z opisu technicznego (s. 18), projektant wskazał m.in., że woda z istniejących na terenie ogrodów działkowych studni (abisynki) nie służy do picia, tylko do celów gospodarczych i w związku tym lokalizacja planowanego cmentarza nie narusza § 3 ust. 1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze. Jednakże biorąc pod uwagę zacytowane powyżej przepisy, organ odwoławczy nie podzielił tego stanowiska.
Jak wynika z akt sprawy, od strony południowo-wschodniej teren cmentarza od kompleksu Rodzinnego Ogrodu Działkowego "M." w K.W. oddzielony będzie jedynie 10 m pasem terenu przeznaczonym w planie miejscowym na drogę dojazdową. Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 40 ze zm.), rodzinne ogrody działkowe (ROD) są urządzeniami użyteczności publicznej, służącymi zaspokajaniu wypoczynkowych, rekreacyjnych i innych potrzeb socjalnych członków społeczności lokalnych poprzez zapewnienie im powszechnego dostępu do ROD oraz działek dających możliwość prowadzenia upraw ogrodniczych na własne potrzeby, a także podniesienie standardów ekologicznych otoczenia. Natomiast art. 5 wymienionej ustawy stanowi, że ROD stanowią tereny zielone i podlegają ochronie przewidzianej w przepisach o ochronie gruntów rolnych i leśnych, a także w przepisach dotyczących ochrony przyrody i ochrony środowiska. Zgodnie z ustawą przez rodzinny ogród działkowy należy rozumieć wydzielony obszar lub obszary przeznaczone na cele rodzinnych ogrodów działkowych, składające się z działek i terenu ogólnego, służące do wspólnego korzystania przez działkowców, wyposażone w infrastrukturę ogrodową (art. 2 pkt 5). Na działkach w rodzinnych ogrodach działkowych mogą znajdować się altany działkowe. Pod tym pojęciem ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych (art. 2 pkt 9a) rozumie wolno stojący budynek rekreacyjno-wypoczynkowy lub inny obiekt budowlany spełniający taką funkcję, położony na terenie działki w rodzinnym ogrodzie działkowym, o powierzchni zabudowy do 35 m2 oraz o wysokości do 5 m przy dachach stromych i do 4 m przy dachach płaskich, przy czym do powierzchni zabudowy nie wlicza się tarasu, werandy lub ganku, o ile ich łączna powierzchnia nie przekracza 12 m2. W ogrodach działkowych może znajdować się infrastruktura ogrodowa, pod pojęciem której należy rozumieć budynki i budowle, ogrodzenia, aleje i drogi ogrodowe, place zabaw, świetlice, hydrofornie, sieci wodociągowe i energetyczne oraz inne urządzenia znajdujące się na terenie rodzinnego ogrodu działkowego przeznaczone do wspólnego używania przez osoby korzystające z działek oraz służące do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rodzinnego ogrodu działkowego, o ile nie wchodzą w skład przedsiębiorstwa (art. 2 pkt 9). Na podstawie art. 10 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, gmina obowiązana jest do doprowadzenia do ROD dróg dojazdowych, energii elektrycznej, zaopatrzenia w wodę oraz uwzględnienia w organizacji komunikacji publicznej potrzeb ROD. Ponadto, teren ROD "M." nie jest zwodociągowany, a działkowcy korzystają z kilkunastu studni zlokalizowanych na terenie ogrodu. Woda z tych studni, biorąc pod uwagę, że teren rodzinnego ogrodu działkowego służy celom wypoczynkowym i rekreacyjnym, jeżeli nie będzie nawet wykorzystywana do picia, to niewątpliwie służy – w ocenie Wojewody - do podlewania uprawianych na działkach warzyw oraz drzew i krzewów owocowych, których owoce będą następnie spożywane. Ponadto, woda taka wykorzystywana jest do mycia owoców i warzyw (pochodzących z uprawianych działek), które przez działkowców i ich rodziny są konsumowane bezpośrednio na działce. Woda ta jest także wykorzystywana do celów higienicznych (mycie np. rąk), czy w celach rekreacyjnych (napełnianie wodą baseników dla dzieci itp.), czy w celu napojenia zwierzęcia np. psa. Oznacza to, że woda ze studni na terenie ROD "M.", nawet jeżeli nie służy do picia dla ludzi, to jest wykorzystywana do innych potrzeb bytowych, a nie tylko w celach gospodarczych.
W ocenie organu odwoławczego zawarty w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze, wymóg dotyczący zakazu sytuowania w odległości 150 m od granic cmentarza "studzien, źródeł i strumieni służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych", w odniesieniu do przywołanego przeznaczenia wody należy odczytywać jako wody przeznaczonej na potrzeby bytowe i gospodarcze. Inne rozumienie tej kwestii pozbawione byłoby logiki. W tym stanie rzeczy - w ocenie organu odwoławczego - lokalizacja cmentarza, która została zaplanowana na terenie, w odniesieniu do którego w zarówno w strefie 50 m od jego granic, jak i w strefie od 50 do 150 m położone są istniejące na terenie ogrodu działkowego studnie, służące do czerpania wody do potrzeb bytowych i potrzeb gospodarczych, narusza wymagania powołanej wyżej § 3 ust. 1.
Niezależnie od powyższego - w ocenie organu odwoławczego - lokalizacja cmentarza narusza § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia także z uwagi na istnienie altan działkowych w 50 m strefie od jego granic (na mapie oznaczono 14 altan). Kwestie żywienia, produkcji i przechowywania żywności są wspólnym mianownikiem dla - określonej w § 3 ust. 1 - zabudowy (zabudowania mieszkalne, zakłady produkujące artykuły żywności, zakłady żywienia zbiorowego, zakłady przechowujące artykuły żywności), która zakazana jest w 50 m strefie ochronnej od granic cmentarza, nawet gdy na tym terenie istnieje sieć wodociągowa oraz istnieje możliwość podłączenia tych budynków do sieci. Tym samym, omawiany przepis należy odczytywać jako zakaz zabudowy w tej strefy obiektami związanymi z konsumpcją, produkcją i przechowywaniem żywności. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, Wojewoda stwierdził, że wprawdzie altana działkowa nie stanowi zabudowań mieszkalnych (w myśl art. 12 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych obowiązuje zakaz zamieszkiwania na terenie ogrodu), lecz będąc wolno stojącym budynkiem rekreacyjno-wypoczynkowym lub innym tego typu obiektem budowlanym, altana obejmuje pomieszczenia przeznaczone na stały pobyt ludzi w rozumieniu § 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (j.t. Dz. U. z 2015 poz. 1422; pomieszczenia przeznaczone na stały pobyt ludzi, to pomieszczenia w których przebywanie tych samych osób w ciągu doby trwa dłużej niż 4 godziny). W altanach działkowych może być konsumowana i przechowywana żywność, w tym pochodząca z prowadzonych upraw działkowych. Dlatego lokalizacja nowego cmentarza powinna uwzględniać taki stan. Dodatkowo Wojewoda wskazał, że skoro teren rodzinnych ogrodów działkowych jest terenem, na którym prowadzone są uprawy ogrodnicze, to w pewnym sensie odbywa się tu "produkcja" żywności. W tej sytuacji powstaje wątpliwość, czy omawiane przepisy dopuszczają lokalizację cmentarza, w którego 50 m strefie ochronnej znajdą się nawet zwodociągowane tereny rodzinnych ogrodów działkowych.
Biorąc pod uwagę powyższe - zdaniem organu - z uwagi, że planowana lokalizacja cmentarza narusza wymagania § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze, powoduje, że przedmiotowy projekt zagospodarowania terenu nie spełnia wymagań art. 35 ust. 1 pkt 2 Pr.bud.. Skutkuje to zaś uchyleniem zaskarżonej decyzji w całości oraz odmową udzielenia pozwolenia na budowę.
Skargę na powyższą decyzję wniosła G.Cz., zarzucając zaskarżonej decyzji:
1. błędną i dowolną wykładnię przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie określenia jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze, w szczególności § 3 ust. 1 poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że istniejące w strefie ochronnej studnie, należące do posiadaczy działek położonych na terenie ROD spełniają warunki określone w rozporządzeniu, tj. służą do czerpania wody do picia i zaspokajaniu potrzeb gospodarczych,
2. naruszenie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 listopada 2015 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2015 r. poz. 1989) poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że woda używania do mycia owoców, warzyw, do gotowania lub mycia nie musi spełniać wymogów dla wody do picia, gdy tymczasem prawidłowa jego wykładnia prowadzi do odmiennych wniosków,
3. naruszenie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 1422), w szczególności § 31 ust. 1 oraz § 32 poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że istniejące studnie spełniają warunki dostarczania wody do picia, gdy tymczasem prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna doprowadzić do wniosku, iż woda ta służyć powinna tylko i wyłącznie do pielęgnacji terenów zielonych,
4. naruszenie art. 12 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 40) poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że na terenie ogródków działkowych mogą zamieszkiwać ludzie, a wybudowane tam altany mogą służyć celom mieszkaniowym oraz może być tam prowadzona działalność gospodarcza w postaci produkcji płodów rolnych,
5. naruszenie ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 469 ze zm.), w szczególności art. 36 oraz 37 poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że może być na terenach ogródków działkowych dowolnie pobierana woda na cele gospodarcze, gdy tymczasem pobór wody na cele gospodarcze wymaga pozwolenia wodnoprawnego i opomiarowania ilości poboru wody.
Wskazując na powyższe naruszenia strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła ponadto, że w sprawie nie został naruszony § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze, bowiem istniejące studnie nie mogą zostać uznane za studnie mogące służyć do poboru wody pitnej i gospodarczej. Niezbędne parametry dla wody zdatnej do picia określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Zgodnie z § 23 ust. 4 tego rozporządzenia to na właścicielu lub zarządcy ujęcia wody spoczywa obowiązek udzielenia konsumentom informacji o braku spełnienia wymagań określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Woda do mycia owoców, warzyw, do gotowania, do mycia, do prania, musi spełniać takie same wymagania jak woda do picia. Zgodnie z obowiązującymi przepisami istniejące studnie na terenie ogródków działkowych mogą być wykorzystywane wyłącznie do podlewania trawników. W trakcie prowadzonego postępowania nie przedstawiono dowodu badań potwierdzających, że woda ze studni położonych na terenie ogródków działkowych jest przebadana i monitorowana pod względem przydatności do picia.
Ponadto strona wskazała, że na terenie ogródków działkowych brak jest studni spełniających wymagania techniczne wykonania studni dostarczających wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, określonych w § 31 ust. 1 oraz § 32 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Studnie istniejące na tym terenie są w złym stanie technicznym, bez odpowiednich zabezpieczeń jakości wody. Położone one są na terenie, na którym może dochodzić do ciągłego skażania wód. Czynnikami ryzyka są: brak odpowiednich stref odległości, nawożenie upraw (obornik, nawozy), stosowanie środków ochrony roślin, kompostowniki, powszechnie występujące niezabezpieczone doły kloaczne "sławojki", potencjalna możliwość wylewania nieczystości na pobliskie pole (gnojowica, nawóz), nieszczelność przykryć studziennych, brak niezbędnych opasek przy studniach, sezonowe wykorzystywanie studni. Z powodu braku spełnienia podstawowych zasad lokalizacji studni i sąsiedztwie pola uprawnego woda na terenie ogródków działkowych może służyć jedynie do pielęgnacji zieleni. Zapis o wodzie do celów gospodarczych należy ograniczyć do podlewania i spłukiwania ewentualnych nieczystości. Woda do celów gospodarczych takich jak kąpiel, mycie owoców, warzyw, przygotowanie pożywienia, gotowanie, pranie, musi być zdatna do picia. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi musi być bezpieczna dla ludzi.
Odnosząc się do kwestii altan, strona wskazała na art. 12 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, zgodnie z którym na terenie działek obowiązuje zakaz zamieszkiwania oraz prowadzenia działalności gospodarczej lub innej działalności zarobkowej. Budynki (dawniej altany) na terenie cmentarza nie są zatem "zabudową mieszkaniową", o której mowa w § 3 rozporządzenia w sprawie określenia jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarz. W ocenie strony przepis § 3 rozporządzenia należy czytać wprost (zgodnie z wykładnią językową) w powiązaniu z innymi przepisami, tj. art. 3 ustawy o cmentarzach, zgodnie z którym cmentarze zakłada się i rozszerza na terenach określonych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. W przypadku strony skarżącej plan jednoznacznie określił teren, który może zostać przeznaczony pod założenie cmentarza. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze, teren pod cmentarz powinien być lokalizowany w sposób wykluczający możliwość wywierania szkodliwego wpływu cmentarza na otoczenie. Lokalizacja cmentarza została uzgodniona z rzeczoznawcą ds. sanitarno-higienicznych pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych, bez zgłoszonych zastrzeżeń.
Nieuprawnioną jest również przyjęta przez Wojewodę teza, że skoro na terenach ROD prowadzone są uprawy ogrodnicze to "w pewnym sensie" odbywa się tam "produkcja żywności". Produkcją żywności według przytoczonego § 3 ust. 1 rozporządzenia zajmują się zakłady, czyli przedsiębiorstwa prowadzące działalność gospodarczą, a nie działkowcy uprawiający np. warzywa na własne potrzeby i według prawa niemogący legalnie dokonywać obrotu towarowego wytworzoną żywnością. Gdyby przyjąć logikę organu, że wytworzona przez działkowców żywność jest produkcją, to po pierwsze każda, nawet drobna ilość żywności jest produkcją, każda konsumpcja, m.in. 2 osób jest zbiorowym żywieniem, a każde niespożycie żywności jest przemysłowym przechowywaniem żywności - założenie takie doprowadza jednak do absurdalnych wniosków. Ponadto, skoro jest to (jak wskazuje Wojewoda) produkcja, działalność ta podlega opodatkowaniu. Co również jest absurdem. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji doszło - zdaniem strony skarżącej – do nadinterpretacji i zrównania znaczeń "produkcja" i "wytwarzanie", co jest nieuzasadnione i prowadzi do błędnych wniosków. Takie stanowisko organu powodowałoby również dalsze konsekwencje w postaci stosowania wobec działkowców kolejnych wymagań nałożonych ustawami na przedsiębiorców. Strona powołała w tym miejscu ustawę z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, która nie zawiera definicji poboru wód natomiast odróżnia pobór wód na potrzeby własne od poboru na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej. Pobór wód na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej jest zatem szczególnym korzystaniem z wód, o którym mowa w art. 37 powołanej ustawy, wymagającym uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Jeżeli jednak pobór wód na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej nie przekracza 5 m3 na dobę, to w myśl art. 124 pkt 8 taki pobór wód nie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Korzystający z wód powinien jednak mieć możliwość udokumentowania wielkości poboru, co oznacza, że taki pobór powinien być opomiarowany. Pobór wód, czyli ich używanie, jest korzystaniem z wód kwalifikowanym jako korzystanie powszechne, zwykłe lub szczególne (art. 31 ust. 3). Artykuł 36 daje właścicielowi gruntu (gminie właścicielowi działki nr 266/3) prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących jego własność oraz z wody podziemnej znajdującej się w jego gruncie bez potrzeby uzyskiwania pozwolenia wodnoprawnego, jednakże art. 36 ust. 2 Prawa wodnego zastrzega, że zwykłe korzystanie z wód służy do zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego.
W odpowiedzi na skargi Wojewoda D. wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1006 ze zm.) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Po myśli zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie zaś z art. 145 § 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Badając pod tym kątem podjęte w niniejszej sprawie decyzje, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem doszło do naruszenia o jakim mowa w powołanym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a..
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji stanowią przepisy Pr.bud.. Zgodnie z art. 35 ust. 1 Pr.bud. przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego właściwy organ sprawdza:
1) zgodność projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu, a także wymaganiami ochrony środowiska, w szczególności określonymi w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, o której mowa w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko;
2) zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi;
3) kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii, uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń oraz informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1b, oraz zaświadczenia, o którym mowa w art. 12 ust. 7;
4) wykonanie - w przypadku obowiązku sprawdzenia projektu, o którym mowa w art. 20 ust. 2, także sprawdzenie projektu - przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia budowlane i legitymującą się aktualnym na dzień opracowania projektu - lub jego sprawdzenia - zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 7.
W razie stwierdzenia naruszeń, w zakresie określonym w ust. 1, właściwy organ nakłada postanowieniem obowiązek usunięcia wskazanych nieprawidłowości, określając termin ich usunięcia, a po jego bezskutecznym upływie wydaje decyzję o odmowie zatwierdzenia projektu i udzielenia pozwolenia na budowę (art. 35 ust. 3 Pr.bud.). W razie spełnienia wymagań określonych w ust. 1 oraz w art. 32 ust. 4, właściwy organ nie może odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę (art. 35 ust. 4 Pr.bud.).
W rozpoznawanej sprawie dokonując oceny spełnienia wymagań, o których mowa w powołanym art. 35 ust. 1 Pr.bud., Wojewoda doszedł do przekonania, że projekt zagospodarowania terenu jest niezgodny z przepisami dotyczącymi sytuowania cmentarza.
Swoje rozważania organ drugiej instancji rozpoczął od zbadania zgodności przedłożonego projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, dochodząc słusznie do wniosku, że planowana inwestycja jest zgodna z tymi ustaleniami.
Planowana inwestycja położona jest na terenie objętym ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi K.W., gmina Cz. (uchwała Rady Gminy Cz. z dnia 30 maja 2011 r. Nr [...], publ. Dz. Urz. Woj. D.. Nr [...], poz. [...]). Działka nr 263/14, na której zaplanowano cmentarz, opisana jest na rysunku planu symbolem ZC - tereny zieleni urządzonej (§ 18 ust. 1 tekstu planu). Dla tego terenu ustalono następujące przeznaczenie (§ 18 ust. 2):
1) podstawowe:
a) cmentarz,
b) obiekty kultu religijnego,
c) obiekty administracji i obsługi gospodarczej cmentarza,
2) uzupełniające:
a) parking,
b) drogi wewnętrzne,
c) urządzenia sanitarne,
d) obiekty małej architektury,
e) zieleń towarzysząca,
f) obiekty i urządzenia towarzyszące,
g) urządzenia infrastruktury technicznej.
Zgodnie z § 12 ust. 3 planu ustala się strefy ochrony sanitarnej:
1) o szerokości 150.0 m wokół granic terenu cmentarza, w obrębie której nie mogą być zlokalizowane
a) zabudowania mieszkalne,
b) zakłady produkujące artykuły żywności,
c) zakłady żywienia zbiorowego bądź zakłady przechowujące artykuły żywności,
d) studnie, źródła i strumienie służące do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych,
2) o szerokości 50.0 m wokół granic terenu cmentarza,
3) na terenie zawartym pomiędzy wyznaczonymi granicami strefy sanitarnej 150 m i 50 m dopuszcza się lokalizację budynków, o których mowa w pkt 1, pod warunkiem, że teren posiada sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone.
Usytuowanie planowanego w niniejszej sprawie cmentarza i stref ochronnych spełniają ustalenia powyższego planu. Ponieważ jednak plan ten nie obejmuje terenów od strony południowo-zachodniej, południowej i południowo-wschodniej od cmentarza (od strony południowo-wschodniej położony jest niezwodociągowany Rodzinny Ogród Działkowy "M." oddzielony od cmentarza 10 m pasem terenu przeznaczonym w planie miejscowym na drogę dojazdową) strefy ochronne od jego granic określono z wyłączeniem tych terenów. Tereny te objęte są ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi K.W. (część północna), gmina Cz., przyjętego uchwałą Rady Gminy Cz. z dnia 27 sierpnia 2010 r. Nr [...] (Dz. Urz. Woj. D.. Nr [...], poz. [...] ze zm.), która nie określa stref sanitarnych wokół planowanego cmentarza.
W dalszej kolejności organ odwoławczy ocenił zgodność projektu zagospodarowania terenu z innymi przepisami, w tym techniczno-budowlanymi. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o cmentarzach, cmentarze powinny znajdować się na ogrodzonym terenie, odpowiednim pod względem sanitarnym. Na podstawie ust. 3 art. 5 ustawy o cmentarzach zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze (Dz. U. Nr 1959 r., poz. 315). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, odległość cmentarza od zabudowań mieszkalnych, od zakładów produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego bądź zakładów przechowujących artykuły żywności oraz studzien, źródeł i strumieni, służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych, powinna wynosić co najmniej 150 m; odległość ta może być zmniejszona do 50 m pod warunkiem, że teren w granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza posiada sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone. Odległość od granicy cmentarza ujęć wody o charakterze zbiorników wodnych, służących jako źródło zaopatrzenia sieci wodociągowej w wodę do picia i potrzeb gospodarczych, nie może być mniejsza niż 500 m (§ 3 ust. 2). Zgodnie zaś z § 4 ust. 1 rozporządzenia teren cmentarza powinien znajdować się w miarę możności na wzniesieniu i nie podlegać zalewom oraz posiadać ukształtowanie umożliwiające łatwy spływ wód deszczowych. Na terenie cmentarza zwierciadło wody gruntowej powinno znajdować się na głębokości nie wyższej niż 2,5 m poniżej powierzchni terenu, przy czym nie może być ono nachylone ku zabudowaniom lub ku zbiornikom albo innym ujęciom wody służącym za źródło zaopatrzenia w wodę do picia i potrzeb gospodarczych (sieć wodociągowa lub studnie) (§ 4 ust. 2). W ocenie Sądu powyższe warunki spełnia planowany cmentarz.
Przede wszystkim Sąd nie podzielił stanowiska Wojewody, że zawarty w cytowanym wyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia wymóg dotyczący zakazu sytuowania w odległości 150 m od granic cmentarza "studzien, źródeł i strumieni służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych", w odniesieniu do przywołanego przeznaczenia wody należy odczytywać jako wody przeznaczonej na potrzeby bytowe i gospodarcze. Takiej ujęcie jest nie tylko nieuprawnioną nadinterpretacją zapisów rozporządzenia, bowiem wyraźnie mówi się w nim o "wodzie do picia" a nie o stworzonym przez organ odwoławczy pojęciu "woda przeznaczona na potrzeby bytowe", ale również jest ona niezgodna z zasadą wykładni koniunkcji ze spójnikiem "i".
Przede wszystkim należy tutaj zwrócić uwagę na treść art. 9 pkt 24 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 469 ze zm.), w którym zawarto definicję "wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi", przez którą rozumie się wodę w stanie pierwotnym lub po uzdatnieniu, przeznaczoną do picia, przygotowania żywności lub innych celów domowych, niezależnie od jej pochodzenia i od tego, czy jest dostarczana z sieci dystrybucyjnej, cystern, w butelkach lub pojemnikach. Definicja ta jednoznacznie odróżnia "wodę przeznaczoną do picia" od "wody przeznaczonej do przygotowania żywności" czy też "wody przeznaczonej do innych celów domowych". Podobną definicję zawiera w art. 2 pkt 18 ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 139 ze zm.). Jak słusznie wskazała strona skarżąca, na podstawie art. 13 tej ostatniej ustawy zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 listopada 2015 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. poz. 1989). Rozporządzenie to określa m.in.: wymagania dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, w tym wymagania bakteriologiczne, fizykochemiczne oraz organoleptyczne, sposób oceny przydatności wody, minimalną częstotliwość badań wody i miejsca pobierania próbek wody do badań, zakres badania wody, program monitoringu jakości wody oraz sposób postępowania przed organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przypadku, gdy woda nie spełnia wymagań jakościowych. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, woda jest bezpieczna dla zdrowia ludzkiego, jeżeli jest wolna od mikroorganizmów chorobotwórczych i pasożytów w liczbie stanowiącej potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, wszelkich substancji w stężeniach stanowiących potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego oraz nie wskazuje agresywnych właściwości korozyjnych i spełnia podstawowe wymagania mikrobiologiczne określone oraz podstawowe wymagania chemiczne. Powyższe wymagania dotyczą m.in. wody pobieranej z indywidualnych ujęć wody zaopatrujących co najmniej 50 osób lub dostarczających co najmniej średnio 10 m3 wody na dobę (§ 4 ust. 1 pkt 2). Punktem, w którym woda musi spełniać wymagania, o których mowa w § 3, są w przypadku wody dostarczanej z indywidualnych ujęć wody - pompa lub inny punkt czerpalny używany zwykle do pobierania wody (§ 4 ust. 3 pkt 7). Przepisów rozporządzenia nie stosuje się do wody pochodzącej z indywidualnych ujęć wody zaopatrujących mniej niż 50 osób lub dostarczających mniej niż średnio 10 m3 wody na dobę, z zastrzeżeniem ust. 3 i § 23 ust. 4-7 (§ 1 ust. 2 pkt 4). W takim przypadku, gdy woda nie jest dostarczana jako część działalności handlowej lub do budynków użyteczności publicznej, na właścicielu lub zarządcy ujęcia wody spoczywa obowiązek udzielenia konsumentom informacji o braku spełniania wymagań określonych w § 3 (§ 23 ust. 4). Właściciel lub zarządca, o którym mowa w ust. 4, informuje konsumentów o wszelkich czynnościach, które mogą zostać podjęte w celu ochrony zdrowia ludzkiego przed szkodliwymi skutkami wynikającymi z jakiegokolwiek zanieczyszczenia. W przypadku potencjalnego zagrożenia dla zdrowia ludzkiego wynikającego z jakości wody, niezwłocznie udziela porad dotyczących przeciwdziałania temu zagrożeniu (§ 23 ust. 7).
W swoich rozważaniach organ odwoławczy stwierdził, że woda w studniach znajdujących się w ROD służy do podlewania uprawianych na działkach warzyw oraz drzew i krzewów owocowych, których owoce będą następnie spożywane, do mycia owoców i warzyw pochodzących z uprawianych działek, które przez działkowców i ich rodziny są konsumowane bezpośrednio na działce oraz jest wykorzystywana do celów higienicznych (mycie np. rąk), czy w celach rekreacyjnych (napełnianie wodą baseników dla dzieci itp.), czy w celu napojenia zwierzęcia np. psa. Takie jednak uwagi nie dowodzą, że woda w tych studniach spełnia wymogi powołanego wyżej rozporządzenia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi bądź też, czy była badana – jeśli przyjmiemy, że studnie te są indywidualnymi ujęciami wody – przez właściciela lub zarządcę, aby można przyjąć, że zostały spełnione wymagania określone w § 3 tego rozporządzenia. A tylko takie stwierdzenie pozwala na objęcie ochroną ROD "M.", o jakiej mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze.
Ponadto, słowo "i" w języku polskim jest wieloznaczne. W szczególności, jak twierdzi np. prof. Zygmunt Ziembiński, rozróżnia się trzy znaczenia tego słowa. W znaczeniu koniunkcyjnym mówi się, że A jest B i C, mając na myśli, że A jest B i A jest C, tzn. że przedmiot czy przedmioty A należą do klasy B oraz do klasy C, tworząc część dla tych klas wspólną. W znaczeniu syntetyzującym mówi się, że A i B razem wzięte to C, a w znaczeniu enumeracyjnym mówi się np.: "A i B są C", mając na myśli, że przedmiot A należy do klasy C oraz przedmiot B należy do klasy C - a nie to, że do tej klasy należą przedmioty będące zarazem przedmiotem A i przedmiotem C (Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 2001, s. 86). W języku prawnym i prawniczym użycie spójnika "i" najczęściej odpowiada koniunkcji. Tylko wyjątkowo ustawodawca posługuje się tym spójnikiem, by oznaczyć przynależność do określonego zbioru (por. Z. Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 1975 r., s. 83-84).
Uwzględniając powyższe należało stwierdzić, że użyta w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia koniunkcja (spójnik "i") wskazuje, że w przypadku przeznaczenia wody tylko do jednego z celów – do picia czy na potrzeby gospodarcze – studnia, źródło czy strumień, służących do czerpania tej wody nie będzie podlegać ochronie. Tym samym konkluzję organu odwoławczego, że lokalizacja cmentarza narusza wymagania § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze, nie mogło zostać zaaprobowane. Słusznie zatem wskazał projektant, że woda z istniejących na terenie ogrodów działkowych studni (abisynki) nie służy do picia, tylko do celów gospodarczych i w związku tym lokalizacja planowanego cmentarza nie narusza powołanego przepisu rozporządzenia.
Na marginesie należy jeszcze zwrócić uwagę, że "abisynka" to studnia rurowa wbijana lub wkręcana, służąca do wydobywania niewielkiej ilości wody z głębokości 5-7 m (http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3865176). Ze względu na sposób jej wykonania i niewielką długość rury służącej do czerpania wody trudno mówić o jakiejkolwiek ochronie wody przed zanieczyszczeniami, a tym bardziej o zdatności jej do spożycia, chociażby przed tymi, które wymieniono w skardze jak np. nawożenie upraw (obornik, nawozy), stosowanie środków ochrony roślin, kompostowniki, powszechnie występujące niezabezpieczone doły kloaczne "sławojki", nieszczelność przykryć studziennych, brak niezbędnych opasek przy studniach, sezonowe wykorzystywanie studni.
Jak słusznie wskazała strona skarżąca, w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, w Rozdziale 6, zatytułowanym "Studnie" wskazano jakie warunki powinny spełniać studnie dostarczające wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi. I tak zgodnie z § 31 ust. 1 tego rozporządzenia odległość studni dostarczającej wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, niewymagającej, zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony ujęć i źródeł wodnych, ustanowienia strefy ochronnej, powinna wynosić - licząc od osi studni - co najmniej:
1) do granicy działki - 5 m;
2) do osi rowu przydrożnego - 7,5 m;
3) do budynków inwentarskich i związanych z nimi szczelnych silosów, zbiorników do gromadzenia nieczystości, kompostu oraz podobnych szczelnych urządzeń - 15 m;
4) do najbliższego przewodu rozsączającego kanalizacji indywidualnej, jeżeli odprowadzane są do niej ścieki oczyszczone biologicznie w stopniu określonym w przepisach dotyczących ochrony wód - 30 m;
5) do nieutwardzonych wybiegów dla zwierząt hodowlanych, najbliższego przewodu rozsączającego kanalizacji lokalnej bez urządzeń biologicznego oczyszczania ścieków oraz do granicy pola filtracyjnego - 70 m.
Dopuszcza się sytuowanie studni w odległości mniejszej niż 5 m od granicy działki, a także studni wspólnej na granicy dwóch działek, pod warunkiem zachowania na obydwu działkach odległości, o których mowa w ust. 1 pkt 2-5 (§ 31 ust. 2). Obudowa studni kopanej, dostarczającej wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, powinna być wykonana z materiałów nieprzepuszczalnych i niewpływających ujemnie na jakość wody, a złącza elementów obudowy powinny być należycie uszczelnione. Przy zastosowaniu kręgów betonowych warunek szczelności uznaje się za spełniony, jeżeli wykonane zostanie ich spoinowanie od wewnątrz na całej wysokości studni, a ponadto od zewnątrz do głębokości co najmniej 1,5 m od poziomu terenu (§ 32 ust. 1). Część nadziemna studni kopanej, niewyposażonej w urządzenie pompowe, powinna mieć wysokość co najmniej 0,9 m od poziomu terenu oraz być zabezpieczona trwałym i nieprzepuszczalnym przykryciem, ochraniającym wnętrze studni i urządzenia do czerpania wody (§ 32 ust. 2). Część nadziemna studni kopanej, wyposażonej w urządzenie pompowe, powinna mieć wysokość co najmniej 0,2 m od poziomu terenu. Przykrycie jej powinno być dopasowane do obudowy i wykonane z materiału nieprzepuszczalnego oraz mieć nośność odpowiednią do przewidywanego obciążenia (§ 32 ust. 3). Teren otaczający studnię kopaną, w pasie o szerokości co najmniej 1 m, licząc od zewnętrznej obudowy studni, powinien być pokryty nawierzchnią utwardzoną, ze spadkiem 2% w kierunku zewnętrznym (§ 32 ust. 4). Przy ujęciu wód podziemnych za pomocą studni wierconej teren w promieniu co najmniej 1 m od wprowadzonej w grunt rury należy zabezpieczyć w sposób określony w § 32 ust. 4, a przejście rury studziennej przez nawierzchnię utwardzoną należy uszczelnić (§ 33). Rozważań dotyczących, czy powyższe warunki spełniają studnie znajdujące się w ROD "M.", brak w treści zaskarżonej decyzji.
Sąd nie podzielił również stwierdzenia Wojewody, że lokalizacja cmentarza narusza § 3 ust. 1 w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze, z uwagi na istnienie altan działkowych w 50 m strefie od jego granic. Altanki działkowej nie można bowiem zaliczyć ani do zabudowań mieszkalnych (jak słusznie wskazał organ odwoławczy) ani do zakładów produkujących artykuły żywności ani do zakładów żywienia zbiorowego ani do zakładów przechowujących artykuły żywności. Również nadinterpretując powyższy przepis, Wojewoda rozciąga jego zastosowanie na wszelkie obiekty związane z konsumpcją, produkcją i przechowywaniem żywności, gdy w przepisie jest wyraźnie mowa o "zakładach" produkujących i przechowywujących artykuły żywności. Nie ma w nim ponadto mowy o żadnej "konsumpcji żywności". Omawianego przepis nie można zatem odczytywać – jak to wskazuje organ odwoławczy - jako zakaz zabudowy w tej strefy obiektami związanymi z konsumpcją, produkcją i przechowywaniem żywności.
Biorąc pod uwagę powyższe - zdaniem Sądu – w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 35 ust. 1 pkt 2 Pr.bud. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze, poprzez jego błędną wykładnię. Należy jeszcze tutaj podkreślić, że lokalizacja cmentarza została uzgodniona z rzeczoznawcą ds. sanitarno-higienicznych pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych, bez zgłoszonych zastrzeżeń. Powyższe doprowadziło do naruszenia art. 35 ust. 3 Pr.bud. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące odmową zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę, co miało wpływ na wynik sprawy. To obligowało zaś do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.. Stąd orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
W punkcie drugim orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) oraz § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło