II GZ 804/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Lidia Ciechomska – Florek po rozpoznaniu w dniu 31 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 151/17 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z 19 września 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 151/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie M. J. (skarżący) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 151/14, utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 151/17, w zakresie prawa pomocy. Uzasadniając przyczyny odrzucenia zażalenia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. – w brzmieniu znajdującym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, tj. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) – rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, zaś sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z powyższych regulacji jednoznacznie wynika, że rolą wojewódzkiego sądu administracyjnego jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 p.p.s.a, publ. Legalis). Ponadto, skoro wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, to orzeczenie utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego posiada przymiot orzeczenia ostatecznego, tak jak orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mając na uwadze aktualne brzmienie art. 260 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w obecnym stanie prawnym na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w wyniku rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a stanowisko to jest jednolicie prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 października 2016 r. o sygn. akt I GZ 559/16; z dnia 2 grudnia 2016 r. o sygn. akt II FZ 694/16; z dnia 7 czerwca 2017 r. o sygn. akt II OZ 586/17). Zażalenie na postanowienie złożył skarżący wnosząc o jego uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, że każdy ma prawo do rozpoznania sprawy przez niezawisły i właściwy sąd w toku dwuinstancyjnego postępowania. W ocenie skarżącego referendarz sądowy nie jest niezawisłym sądem i nie spełnia kryteriów bezstronnego i niezawisłego sądu określonych przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji tego, w ocenie skarżącego niezgodne z Konstytucją jest dokonywanie czynności procesowych i wydawanie orzeczeń przez referendarzy sądów, tak jak byli by oni Sądem pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. (według stanu prawnego na dzień 15 sierpnia 2015 r.) sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia lub postanowień referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia lub utrzymuje w mocy. W tych sprawach Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Treść powyższych, znowelizowanych regulacji była wynikiem prac ustawodawcy zmierzających do rozszerzenia uprawnień referendarzy oraz jednoczesnego usprawnienia przebiegu postępowania przez odciążenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustawodawca wzorował się w tym zakresie na treści art. 39823 K.p.c. i doprowadził do powstania specyficznego poziomego mechanizmu zaskarżalności, w zamierzeniu odciążającego Naczelny Sąd Administracyjny od rozpatrywania zażaleń na postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. W zamyśle ustawodawcy postanowienie referendarza sądowego wydane w przedmiocie prawa pomocy winno być traktowane jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji. Jednocześnie przyjęto, że sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego jest środkiem odwoławczym. Z kolei, wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy działa jako sąd drugiej instancji. Oznacza to, że postanowienie tego sądu o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego jest ostateczne i nie przysługuje od niego zażalenie. Warto wskazać, że zasada ta doznaje pewnych wyjątków. Te z postanowień WSA, w których nie doszło do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, np. wskutek odrzucenia sprzeciwu będą podlegały dalszemu zaskarżeniu (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2009 r., I GPS 1/09, ONSAiWSA 2010/2/17, zgodnie z którą na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a., o odrzuceniu sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, przysługuje zażalenie). Niemniej jednak sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie, gdzie zarówno referendarz, jak i WSA merytorycznie odnosili się do wniosku strony. W związku z tym zaskarżenie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w całości lub w części będzie skutkowało odrzuceniem wniesionego zażalenia z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia. Z wymienionych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji za prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.