I GZ 307/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 20/17 ze skargi [...] na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2016 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uzupełnienia braków formalnych zażalenia. UZASADNIENIA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 20/17 odmówił [...] przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 22 lutego 2017 r. o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że postanowieniem z dnia 22 lutego 2017 r. WSA odrzucił skargę [...] – dalej: skarżącej - na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] października 2016 r. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 22 lutego 2017 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Gdańsku z dnia 22 marca 2017 r. wezwano Skarżącą do usunięcia braków formalnych zażalenia. Sąd I instancji postanowieniem z dnia 9 maja 2017 r. odrzucił zażalenie albowiem wezwanie z dnia 22 marca 2017 r. zostało doręczone Skarżącej zastępczo w dniu 14 kwietnia 2017 r., a zatem ustawowy termin do uzupełnienia braków formalnych tego środka zaskarżenia upływał w dniu 21 kwietnia 2017 r. Składając w dniu 25 kwietnia 2017 r. w urzędzie pocztowym pismo zawierające podpisane zażalenie, Skarżąca uczyniła to 4 dni po upływie ustawowego terminu. Orzekając na skutek zażalenia skarżącej na powyższe postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. akt I GZ 186/18 oddalił ten środek zaskarżenia. Pismem z dnia 16 czerwca 2017 r. Skarżąca wniosła o przywrócenie terminu "do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 22 lutego 2017 r." Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik z urzędu skarżącej w piśmie procesowym stwierdził, że "termin do wniesienia zażalenia" został zachowany, bowiem powtórne zawiadomienie zawierało nieprawidłowy termin na odbiór przesyłki, a błąd urzędu pocztowego nie może obciążać Skarżącej. Sąd I instancji postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2018 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 22 lutego 2017 r. Orzekając na skutek zażalenia skarżącej na powyższe postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. akt I GZ 187/18 uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu NSA wskazał, że Sąd I instancji błędnie rozpoznał wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 22 lutego 2017 r. zamiast rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, do których wzywał Skarżącą zarządzeniem z dnia 22 marca 2017 r. Niewłaściwe zakwalifikowanie pisma nie może wywoływać dla strony ujemnych skutków, jeżeli z treści pisma wynika, jaki jest jego rodzaj. Dążeniem strony w sprawie jest wykazanie, że uzupełnienie w dniu 25 kwietnia 2017 r. braków formalnych zażalenia z dnia 20 marca 2017 r. nastąpiło w terminie. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi WSA w Gdańsku podkreślił, że kwestia uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej została prawomocnie przesądzona, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. akt I GZ 186/18 wskazał, że zasadnie przyjęto - w świetle art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), że skuteczne doręczenie przesyłki zostało dokonane 14 kwietnia 2017 r. W związku z tym uzupełnienie braków formalnych zażalenia w dniu 25 kwietnia 2017 r., nastąpiło po upływie 7-dniowego terminu do dokonania tej czynności procesowej. Z akt sprawy wynika, iż Skarżąca faktycznie odebrała niniejszą przesyłkę w późniejszym terminie niż określony w art. 73 p.p.s.a. (tj. dnia 18 kwietnia 2017 r.) i jak wskazuje od tej daty liczyła termin dokonania czynności procesowej. Czynność została dokonana z uchybieniem terminu, to w złożonym wniosku o przywrócenie tego terminu Skarżąca powinna wykazać, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W ocenie Sądu I instancji skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia. Pełnomocnik skarżącej wnioskując o przywrócenie uchybionego terminu powołał się na błędy urzędu pocztowego, które uniemożliwiły prawidłowe wyliczenie terminu. Jednakże okoliczności te nie świadczą o braku winy w uchybieniu terminu. Z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, gdy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Okolicznością taką nie są błędy urzędu pocztowego, które uniemożliwiły należyte działanie w sprawie. WSA podniósł, że twierdzenie pełnomocnika Skarżącej, iż z uwagi na wskazanie nieprawidłowego terminu do odbioru przesyłki nie była ona w stanie prawidłowo wyliczyć termin do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, nie może mieć wpływu na bieg terminów sądowych. Wskazane okoliczności nie mogą stanowić o braku winy w uchybieniu terminu. Skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności pozwalających na dokonanie oceny, czy uchybienie terminu nastąpiło na skutek braku winy. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (ZPO) znajdującego się w aktach sprawy (karta 28 akt sądowych) wynika, że wobec nieobecności adresata, doręczyciel w dniu 31 marca 2017 r. pozostawił w oddawczej skrzynce pocztowej awizo. Z adnotacji znajdującej się na wskazanym ZPO wynika, że Skarżąca odebrała przesyłkę pocztową zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zażalenia w dniu 18 kwietnia 2017 r., natomiast podpisane zażalenie wraz z uzasadnieniem oraz jego kopię nadesłała w dniu 25 kwietnia 2017 r. (koperta k. 34 akt sądowych). Dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Domniemanie może być obalone. Co za tym idzie, dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające. Takie domniemanie nie może zostać obalone na podstawie oświadczenia strony, że zawiadomienie zawierało nieprawidłowy termin do odbioru przesyłki. Na wskazanym ZPO widnieje data 31 marca 2017 r., a zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej (...), co prowadzi do wniosku, że termin do odbioru przesyłki upływał z dniem 14 kwietnia 2017 r. Sąd zauważył, że zarówno Skarżąca, jak i jej pełnomocnik nie kwestionują faktu otrzymania zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki pocztowej, z wskazaną datą 31 marca 2017 r. Tym samym Skarżąca wiedziała, iż przesyłkę może odebrać w urzędzie pocztowym do dnia 14 kwietnia 2017 r. Skarżąca nie wyjaśniła również, dlaczego próbę podjęcia przesyłki pocztowej podjęła dopiero w dniu 18 kwietnia 2017 r., pomimo posiadanej wiedzy o tym, że termin ten upłynął w dniu 14 kwietnia 2017 r. Skarżąca nie wyjaśniła, czy np. w tym czasie była nieobecna, czy stan zdrowia uniemożliwił jej podjęcia przesyłki, nie wykazała też, czy mogła posłużyć się inną osobą. Pełnomocnik Skarżącej zarzucił wprawdzie błędne działanie urzędu pocztowego, który przesyłkę wydał Skarżącej 4 dni po upływie terminu do jej odbioru, jednakże z akt sprawy nie wynika, aby próbował te kwestie wyjaśnić np. poprzez złożenie skargi na działanie poczty. W zestawieniu z dokumentem urzędowym, jakim jest prawidłowo wypełnione zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki, gołosłowne twierdzenie strony, nie może zostać uznane za wystarczające, a tym samym odnieść zamierzonego przez stronę skutku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca zaskarżając je w całości. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 22 lutego 2017 r. oraz zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, gdyż nie zostały uiszczone one w żadnej części. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że przesyłka była możliwa do odebrania w dniu 18 kwietnia 2017 roku, a tym samym został popełniony błąd przy awizowaniu przesyłki. Skarżąca wykonała zobowiązanie w terminie 7 dni od dnia odebrania przesyłki, a tym samym dochowała terminu. Przy zachowaniu należytej staranności Skarżąca nie mogła wiedzieć, iż pomimo odebrania przesyłki w dniu 18 kwietnia 2017 r., termin na złożenie uzupełnienia braków formalnych biegnie od innego dnia, niż dzień odbioru przesyłki. Przez błędne działanie urzędu pocztowego, Skarżąca została pozbawiona dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Autor zażalenia podkreślił, że gdyby urząd pocztowy prawidłowo awizował przesyłkę ta powinna zostać zwrócona do nadawcy z dniem doręczenia zastępczego tj. dnia 14 kwietnia 2017 roku, co nie zostało uczynione. Przesyłka została wydana skarżącej w dniu 18 kwietnia 2017 roku, co zostało potwierdzone w dokumencie urzędowym jakim jest potwierdzenie odbioru. Skarżąca była w przekonaniu, iż termin na uzupełnienie braków upływa z dniem 25 kwietnia 2017 roku (tego dnia skarżąca wykonała zobowiązanie), czyli z upływem 7 dni od dnia odebrania przesyłki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym dokonana przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Uchybienie terminowi może, zatem często powodować skutek w postaci uniemożliwienia stronie dochodzenia jej praw przed sądem. Instytucja przywrócenia terminu, przewidziana w art. 86 § 1 p.p.s.a. służy pogodzeniu zasady sprawności postępowania (art. 7 p.p.s.a.), której służą m.in. wymogi proceduralne dotyczące terminów, z prawem do sądu (na które składa się także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnej m.in. z zasadą sprawiedliwości) stronie, która bez swej winy uchybiła terminowi (tak NSA w postanowieniu z dnia 17 marca 2008 r., II FZ 99/08). Uprawdopodobnienie braku winy jest obowiązkiem strony, ubiegającej się o przywrócenie terminu. Strona nie ma obowiązku wykazywania, że wina leży po stronie innego, konkretnego podmiotu. Nie musi ona także udowodnić braku winy. Art. 87 § 2 p.p.s.a. wymaga jedynie uprawdopodobnienia okoliczności, które świadczą o braku winy strony (postanowienie NSA z 17 marca 2008r., II FZ 99/08, z dnia 13 stycznia 2010 r., II GZ 121/09, z dnia 21 sierpnia 2009 r., II FZ 238/09). Uprawdopodobnienie, jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie i piśmiennictwie, jest środkiem zastępczym dowodu niedającym pewności, ale prawdopodobieństwo wystąpienia okoliczności czy faktu. We wniosku o przywrócenie terminu jak i w zażaleniu skarżąca wywodzi, że przyczyną uchybienia terminowi do uzupełnienia braków formalnych zażalenia stanowił nieprawidłowe awizowanie przesyłki, która po upływie 14 dnia od pierwszej próby doręczenia powinna być zwrócono do nadawcy z dniem doręczenia zastępczego tj. dnia 14 kwietnia 2017 r. czego nie uczyniono. Tymczasem przesyłka została wydana skarżącej w dniu 18 kwietnia 2017 r. co zostało potwierdzone dokumentem urzędowym jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru (bezsporne). W tym miejscu podkreślenia wymaga, że Sąd I instancji doręczając przesyłkę zawierającą wezwanie do usunięcia braków formalnych zażalenia za pośrednictwem Poczty Polskiej winien, przy rozpatrywaniu wniosku o przywróceniu terminu, uwzględniać błędy tego pośrednika oceniając, czy w tym zakresie strona zawiniła, uchybiając terminowi do wniesienia odwołania. W niniejszej sprawie zaś Poczta Polska dopuściła się takiego błędu, gdyż naruszyła przepis art. 73 p.p.s.a. i inne właściwe przepisy pocztowe poprzez wydanie przesyłki po okresie dłuższym niż 14 dni licząc od pierwszego zawiadomienia, co wprost wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 28 akt sądowych). Tym samym skarżąca odbierając przesyłkę dnia 18 kwietnia 2017 r. mogła być przekonana, że termin do usunięcia braków formalnych zażalenia należy liczyć od tego momentu. Brak podstaw prawnych do twierdzenia, że Strona powinna w tym zakresie sama ustalać takie okoliczności jak: termin pierwszego zawiadomienia i upływ 14 dni licząc od tego momentu. Należy to do profesjonalnych organów w tym do Poczty Polskiej. Nie wywiązanie się z tego obowiązku i wprowadzenie w błąd nie może obciążać Strony konsekwencjami z tego wynikającymi. Przepis art. 73 p.p.s.a. nie przewiduje przechowywania korespondencji przez okres dłuższy niż 14 dni licząc od pierwszego zawiadomienia. Błędem jest również obciążanie winą za niezgodne z przepisami prawa postępowanie Poczty Polskiej odbiorcy przesyłki. Skoro skarżąca odebrał przesyłkę w dniu 18 kwietnia 2017 r., to obliczając termin do uzupełnienia braków formalnych zażalenia właśnie dzień odbioru wzięła pod uwagę. Jeżeli natomiast działała w błędzie w związku z nieprawidłowościami, których dopuścił się doręczyciel, przy czym brak jest podstaw do uznania, że strona przyczyniła się do powstania tych nieprawidłowości, prawidłowo złożyła wniosek o przywrócenie terminu. Wobec powyższego NSA uznał, że skarżąca uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia braków formalnych zażalenia, a zatem Sąd I instancji niewłaściwie zastosował art. 87 § 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji. W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącej ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, należy stwierdzić, że w niniejszym postanowieniu nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje bowiem wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, gdyż orzeka o tym w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.). W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., I FPS 3/13; postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2014 r., II FSK 1864/14; wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., GSK 1412/04).