I GZ 186/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 20/17 ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora (...)Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) października 2016 r., nr (...) w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 20/17 odrzucił zażalenie M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2017 r. o odrzuceniu skargi na decyzję Dyrektora (...)Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia (...) października 2016 r., nr (...)w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 w pomniejszonej wysokości postanawia. M. W (dalej: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Dyrektora (...)Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia (...) października 2016 r., w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 w pomniejszonej wysokości. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę, albowiem w ocenie Sądu, skarga została wniesiona po upływie ustawowego terminu do jej wniesienia. Sąd I instancji wskazał, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy wynika, że odpis postanowienia doręczono Skarżącej w dniu 14 marca 2017 r. (potwierdzenie odbioru – karta 21 akt sądowych). W dniu 20 marca 2017 r. skarżąca za pośrednictwem platformy e-PUAP wniosła zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 22 lutego 2017 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Sądu z dnia 22 marca 2017 r. wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych zażalenia z dnia 20 marca 2017 r. poprzez sformułowanie wniosku o zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przedstawienie zwięzłego uzasadnienia zażalenia, podpisanie złożonego drogą elektroniczną zażalenia oraz nadesłanie jego podpisanego odpisu - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia; jednocześnie pouczono Skarżącą, że w aktualnym stanie prawnym w postępowaniu sądowoadministracyjnym - z uwagi na treść art. 46 p.p.s.a. - nie jest dopuszczalne wniesienie do sądu pisma opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz.U. z 2013 r., poz. 262). Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy (karta 28 akt sądowych) wynika, że wobec nieobecności adresata, doręczyciel w dniu 31 marca 2017 r. pozostawił w oddawczej skrzynce pocztowej awizo. Z adnotacji znajdującej się na wskazanym ZPO wynika, że Skarżąca odebrała przesyłkę pocztową zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zażalenia w dniu 18 kwietnia 2017 r., natomiast podpisane zażalenie wraz z uzasadnieniem oraz jego kopię nadesłała w dniu 25 kwietnia 2017 r. (koperta w aktach sprawy – karta 34). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Mając na uwadze treść przepisu art. 73 Sąd stwierdził, że przesyłkę pocztową zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zażalenia uznano za doręczoną skarżącej w dniu 14 kwietnia 2017 r., albowiem tego dnia upłynął czternastodniowy termin od daty pierwszego awizowania, które miało miejsce w dniu 31 marca 2017 r. Zdaniem Sądu wezwanie z dnia 22 marca 2017 r. zostało doręczone skarżącej zastępczo w dniu 14 kwietnia 2017 r., a zatem ustawowy termin do uzupełnienia braków formalnych zażalenia upływał w dniu 21 kwietnia 2017 r. Późniejsze odebranie pisma nie wywiera skutku, że zostało ono doręczone w dniu odebrania, gdy wcześniej nastąpił już skutek doręczenia na zasadzie art. 73 § 4 p.p.s.a. W związku z tym Sąd uznał, że składając w dniu 25 kwietnia 2017 r. w urzędzie pocztowym pismo zawierające podpisane zażalenie wraz z uzasadnieniem oraz jego podpisaną kopię, skarżąca uczyniła to 4 dni po upływie ustawowego terminu. Skarżąca pismem z dnia 16 czerwca 2017 r. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. W piśmie z dnia 25 lipca 2017 r. będącego wnioskiem o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu skarżąca wskazała, że uzasadnienie zażalenia z dnia 16 czerwca 2017 r. wymaga profesjonalnej pomocy bowiem nie może sobie wyobrazić aby prawo do sądu, a więc prawo do wnikliwego i merytorycznego rozpoznania sprawy zostało zachowane i spełniało standardy państwa prawa w sytuacji braku profesjonalnie przygotowanego uzasadnienia zażalenia. Pełnomocnik skarżącej w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o uchylenie albo zmianę zaskarżonego postanowienia z dnia 9 maja 2017 r. ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie w całości zażalenia skarżącej z dnia 20 marca 2017 r., oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej. W zażaleniu wskazano, że postanowieniem z dnia 9 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił zażalenie skarżącej z dnia 20 marca 2017 roku, na postanowienie z dnia 22 lutego 2017 roku o odrzuceniu skargi. Zdaniem skarżącej odrzucenie zażalenia nastąpiło z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa oraz niezgodnie z zasadami współżycia społecznego. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 9 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, iż zdaniem Sądu wezwanie z dnia 22 marca 2017 roku zostało doręczone skarżącej zastępczo w dniu 14 kwietnia 2017 roku, a zatem ustawowy termin do uzupełnienia braków formalnych zażalenia upływał w dniu 21 kwietnia 2017 roku. Zdaniem skarżącej taka argumentacja jest niezasadna, gdyż wezwanie z dnia 22 marca 2017 roku zostało doręczone skarżącej w dniu 18 kwietnia 2017 roku, a tym samym termin na uzupełnienie braków formalnych zażalenia został zachowany. Na potwierdzeni powyższego stanowiska przywołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 375/07 gdzie wskazano "Fakt powiadomienia adresata przez pocztę o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym na 14, a nie na 7 dni, nie uprawnia do przyjmowania późniejszej daty doręczenia zastępczego. W przypadku nieodebrania przesyłki przez adresata, skutek doręczenia następuje z upływem terminu wskazanego w art. 44 k.p.a., co jednak nie oznacza, że przesyłka nie może być odebrana w dłuższych terminach określonych przez pocztę w zawiadomieniu (awizo), jeżeli nie została jeszcze zwrócona nadawcy. W przpadku odebrania pisma przez stronę, domniemanie art. 44 KPA nie zachodzi, bowiem należy uznać je za doręczone bezpośrednio adresatowi, a terminem odbioru będzie data wskazana w pokwitowaniu." Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż termin na uzupełnienie braków formalnych zażalenia winien być liczony od dnia 18 kwietnia 2017 roku, czyli od dnia faktycznego odebrania przesyłki przez skarżącą. Przyjmując ten termin początkowy uzupełnienie braków zażalenia zostało dokonane w terminie prawem przewidzianym tj. dnia 25 kwietnia 2017 roku. Ponadto w postanowieniu z dnia 9 marca 2012 roku (II GSK 345/12) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał "Fikcja prawna doręczenia przewidywana w art. 73 ustawy 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) jest skuteczna w tym znaczeniu, że pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia. Doręczenie takie oparte jest na domniemaniu, iż zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym dotarło do rąk adresata. Oznacza to, że skuteczność doręczenia dokonanego w tym trybie zależy w szczególności od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma do odbioru. Domniemanie doręczenia pisma nie nastąpi zatem w razie niespełnienia warunków określonych w art. 73 § 2 i 3 ustawy i nie wywoła skutków prawnych dla strony dokonującej czynności procesowej" Zdaniem skarżącej w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 73 § 2 i 3 p.p.s.a., ponieważ powtórne zawiadomienie zawierało nieprawidłowy termin na odbiór przesyłki. Na marginesie wskazano, że nawet przyjmując - w ocenie skarżącej błędne - założenie, że przekroczenie terminu miało w niniejszej sprawie miejsce, to wyniosło ono jedynie 4 dni, co zdaniem skarżącej nie jest przekroczeniem nadmiernym i nie nastąpiło w wyniku działania skarżącej, a jedynie błędnego awizowania przesyłki przez Urząd Pocztowy, co stanowi podstawę do uznania, iż uzupełnienie braków formalnych zostało wniesione w terminie prawem przewidzianym. Sprzecznym z zasadami współżycia społecznego oraz z zasadą zaufania do organów administracji publicznej byłoby uznanie, iż z wyniku błędu popełnionego przez Urząd Pocztowy, negatywne skutki dotykają skarżącą. Wniosek skarżącej o przywrócenie terminu i zażalenie z dnia 16 czerwca 2017 roku jest konieczne i w pełni uzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 194 § 2 p.p.s.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Podstawą ustalenia daty doręczenia zarządzenia przewodniczącego w niniejszej sprawie jest przewidujący tzw. fikcję prawną doręczenia art. 73 p.p.s.a. Zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (§ 2). Stosownie do § 3 tego artykułu w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zgodnie zaś z § 4 doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Nie ulega zatem wątpliwości, że już z samego brzmienia § 1 i § 4 art. 73 p.p.s.a. wynika, że doręczenie w tym trybie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego terminu, liczonego od dnia pierwszej nieudanej próby doręczenia, o której adresat dowiaduje się ze stosownego zawiadomienia (awizo – opatrzonego datą i podpisem doręczającego). Od daty na zawiadomieniu należy liczyć 14-dniowy termin do przyjęcia domniemania doręczenia pisma. Domniemanie to polega na założeniu, że adresat przesyłki zapoznał się z jej treścią ostatniego dnia tego terminu, a zatem z tą datą wiążą się również odpowiednie skutki procesowe, jak chociażby bieg terminu do złożenia środka zaskarżenia. Nie tylko zresztą wykładnia językowa wskazuje na taki sens omawianej regulacji, ale i jej ratio legis wyrażone dosłownie w uzasadnieniu projektu wspomnianej ustawy nowelizującej – "z upływem ostatniego dnia (...) czternastodniowego okresu, doręczenie uważa się za dokonane" (vide www.sejm.gov.pl). W doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że odebranie pisma po upływie terminu, z którym wiąże się domniemanie doręczenia, nie zmienia sutków procesowych zaistniałego domniemania (vide postanowienie NSA z 16 listopada 2004 r., sygn. akt GZ 103/04, niepubl.). Fakt zatem, że skarżąca odebrała pismo z urzędu pocztowego już po upływie terminu wskazanego w art. 73 § 1 p.p.s.a., nie ma wpływu na skutek określony w art. 73 § 4 p.p.s.a. Późniejszy odbiór pisma nie obala bowiem wynikającego z tego przepisu domniemania doręczenia. Nie zmienia to zatem zakresu skutków prawnych tego trybu doręczenia. Nie ma racji skarżąca, twierdząc, że domniemanie z art. 73 p.p.s.a. odnosi się tylko do sytuacji, gdy przesyłka w ogóle nie została odebrana. Omawianego domniemania rzeczywiście nie będzie można zastosować, gdy adresat odbierze przesyłkę w ciągu 14 dni, o których mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a. (wobec faktu doręczenia nie trzeba będzie go domniemywać), ale gdy adresat odbierze przesyłkę już po 14 dniach, to art. 73 p.p.s.a. w dalszym ciągu będzie miał zastosowanie, a wynikające z tego przepisu domniemanie nie przestanie odnosić skutków prawnych. Jak wynika z akt sprawy przedmiotowa przesyłka była pierwszy raz awizowana 31 marca 2017 r. i nie została odebrana w terminie 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej, czyli do 14 kwietnia 2017 r. Sąd I instancji zasadnie zatem przyjął w świetle art. 73 § 4 p.p.s.a., że skuteczne doręczenie przesyłki zostało dokonane 14 kwietnia 2017 r., a w związku z tym uzupełnienie braków formalnych zażalenia w dniu 25 kwietnia 2017 r., nastąpiło po upływie 7-dniowego terminu do dokonania tej czynności procesowej. Podkreślić należy również, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca faktycznie odebrała niniejszą przesyłkę w późniejszym terminie niż określony w art. 73 p.p.s.a. (k. 28 akt sprawy tj. dnia 18 kwietnia 2017 r. (poniedziałek) i jak wskazuje od tej daty liczyła termin dokonania czynności procesowej. Z przedstawionych powodów należało podzielić ocenę dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Mając powyższe na względzie, Sąd, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej w postępowaniu zażaleniowym wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a., na podstawie wniosku i stosownego oświadczenia.