III SA/Kr 1480/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. G., M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji w pkt 1, tj. w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na D. G.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących M. G., M. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną przez M. G. i M. G. (dalej skarżący) decyzją z dnia 12 sierpnia 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 23, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) oraz art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195, dalej zwanej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, "po rozpoznaniu odwołania M. G.", utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania M. G. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie D. G. oraz o przyznaniu świadczenia na dwoje pozostałych dzieci G. i S. G. po 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: M. G. wniosła w dniu 7 kwietnia 2016 r. do Burmistrza żądanie o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na dzieci: D., S. i G. Burmistrz decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] odmówił przyznania M. G. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie D. G. oraz przyznał świadczenia na dwoje pozostałych dzieci G. i S. G. po 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. Organ l instancji uzasadnił odmowę przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko ustaleniem przekroczenia kryterium dochodowego w przeliczeniu na osobę, warunkującego przyznanie tego rodzaju świadczenia. Dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł bowiem 821,93 zł, a kryterium dochodowe, od którego spełnienia jest uwarunkowane przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie, wynosi 800 zł na osobę. Skarżący w dniu 21 czerwca 2016 r. złożył "oświadczenie", w którego treści zwrócił się o ponowne przeliczenie dochodu z uwagi na to, że doliczył zasiłek chorobowy do dochodu z działalności, a rozliczył się z niego w PIT- 11A. W związku z tym zasiłek został dwukrotnie ujęty w rozliczeniu dochodu. W odpowiedzi na ten wniosek organ w piśmie z dnia 5 lipca 2016 r. wskazał, że brak jest podstaw do realizacji tego wniosku. W związku z powyższym skarżąca, pismem z dnia 12 lipca 2016 r., zwróciła się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od w. decyzji, uzasadniając wniosek okolicznością, że w trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania jej mąż (skarżący) zwrócił się o ponowne przeliczenie dochodu, a organ odpowiedział dopiero pismem z dnia 5 lipca 2016 r., już po upływie terminu do wniesienia odwołania. Jednocześnie, pismem z dnia 12 lipca 2016 r. wniosła odwołanie od decyzji z dnia 1 czerwca 2016 r., podnosząc, że obliczenie dochodu nastąpiło wskutek błędnego, dwukrotnego ujęcia kwoty świadczenia chorobowego w wysokości 1 742,84 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2016 r. nr [...] umorzyło postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uznając, że termin do jego wniesienia nie został uchybiony. Strona - skarżący - wniósł bowiem w terminie odwołanie (w dniu 21 czerwca 2016 r.). Za odwołanie uznano wniosek skarżącego o ponowne przeliczenie dochodu. Wobec powyższego opisaną na wstępie decyzją z dnia 12 sierpnia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej, Kolegium, cytując w szerokim zakresie znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w szczególności określające pojęcie dochodu, wskazało, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na troje dzieci, a odmowa świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie nastąpiła z uwagi na przekroczenie dochodu o kwotę 21,93 zł. Następnie przedstawiło wyliczenie dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, wskazując, że rodzina skarżącej osiągnęła w roku 2014 dochód (po dokonaniu odliczeń z tytułu podatku należnego, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne) w łącznej kwocie 49.315,78 zł netto. Na dochód ten złożyły się dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych (zasiłek chorobowy) w kwocie 1742,84 zł oraz dochód opodatkowany zryczałtowanym podatkiem dochodowym w kwocie 47.572,94 zł. Miesięczny dochód rodziny za 2014 r. wyniósł zatem kwotę 4.109,65 zł, co w przeliczeniu na członka pięcioosobowej rodziny dało kwotę 821,39 zł Kwota ta przekroczyła ustawowe kryterium uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Wyjaśniając kwestię wyliczenia dochodu w oparciu o dochód męża skarżącej, czyli dochodu z tytułu prowadzonej przez niego działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej (uwzględniając także dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych - zasiłek chorobowy) organ wskazał, że ustalenie w tym zakresie nastąpiło na podstawie zaświadczenia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego (znak [...]) o dochodzie męża skarżącej z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej oraz zaświadczenia nr [...] o dochodzie podlegającym opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Dochód łącznie wyniósł według ustaleń Kolegium 49.315,78 zł. Kolegium wskazało też, że zaświadczenie z urzędu skarbowego stanowi urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego wiążące sąd i organy. Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało decyzję organu l instancji za prawidłową. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję, skarżący zarzucili organom błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko D. G. jest nienależne z uwagi na fakt, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie przekroczył kwotę 800 zł, podczas gdy wyniósł 798,45 zł. Zarzucili także naruszenie przepisów postępowania - artykułów: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. - polegające na niepodjęciu wszelkich koniecznych kroków do wyjaśnienia sprawy, w tym na niewyjaśnieniu różnicy pomiędzy deklarowanym w oświadczeniu dochodem z działalności podlegającym opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym, od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszany o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Podnieśli, że z treści zaświadczenia urzędu skarbowego o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku podatkowym 2014 wynika, że dochód skarżącego M. G. z tytułu zasiłku chorobowego wyniósł 1742,82 zł. Zgodnie natomiast z treścią zaświadczenia z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej, dochód skarżącego M. G. w roku podatkowym 2014 wyniósł kwotę 57 292,88 zł. Po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne dochód ten wyniósł kwotę 46 164,10 zł, a nie jak organ ustalił kwotę 47 572,94 zł. Łączny dochód osiągnięty w roku podatkowym 2014 r wyniósł zatem kwotę 47 906,94 zł, co daje miesięczny dochód w wysokości 3 992,25 zł, natomiast na osobę w rodzinie daje ostatecznie kwotę 798,45 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 1647.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. 2016 r, poz. 718 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona bowiem kontrola wydanych w niniejszej sprawie decyzji pod względem wyżej wskazanych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu l instancji w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na D. G. naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Budzą zastrzeżenia Sądu działania organu odwoławczego polegające na samodzielnej kwalifikacji złożonego w dniu 21 czerwca 2016 r. "oświadczenia", w którego treści zawarte zostało żądanie ponownego przeliczenia dochodu, z pominięciem obowiązującej w tym zakresie zasady skargowości. Rzeczywiście, o tym, czy pismo jest, czy też nie jest odwołaniem nie decyduje jego tytuł, lecz zawarte w treści wyrażenie niezadowolenia z podjętego rozstrzygnięcia. Zauważyć jednakże należy, że końcowa decyzja, co do tych kwestii należy do wnoszącego pismo. Mając jednak na uwadze, że poprzez złożenie wskazanego powyżej oświadczenia intencją nie tylko go składającego, ale również i jego małżonki, było doprowadzenie do ponownej weryfikacji ustaleń dochodu przez organ, a więc ich zakwestionowanie i doprowadzenie do oceny prawidłowości podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia, Sąd uznał w ostateczności, że błąd organu odwoławczego w postaci nierespektowania w pełni zasady skargowości, nie mógł mieć istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż podjęte działania w tym względzie przez organ nie doprowadziły do pogorszenia sytuacji procesowej skarżących. W ocenie Sądu analiza treści pism skarżących prowadzi też do wniosku, że skarżący działał w tym względzie za wiedzą, w porozumieniu i z akceptacją skarżącej. Wobec tego, biorąc pod uwagę treść zdania końcowego art. 33 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 23, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), Sąd uznał, że w tym wypadku skarżący mógł działać także imieniem skarżącej. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja, jak decyzja organu l instancji w części odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie są nieprawidłowe. Wskazać należy, że w odniesieniu do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, którego przyznanie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci definiuje pojęcia dochodu rodziny i dochodu członka rodziny, a przy definicji dochodu odsyła do przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r, poz. 195, dalej zwanej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci). Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a) ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016, poz. 1518 ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób m. in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wobec powyższego ustalenia związane dochodem, w tym dochodem na osobę w rodzinie, osoby wnioskującej nabierają szczególnego znaczenia, skoro od spełnienia kryterium dochodowego wskazanego w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, uwarunkowane jest przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Organ administracji ma więc obowiązek ustalenia i rozważania stanu faktycznego w możliwie najdokładniejszy sposób, dokonania subsumcji, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione. Niezachowanie powyżej wskazanych zasad, powoduje, że decyzja organu nosi cechy dowolności. Zgodnie z naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ powinien podejmować wszelkie niezbędne czynności zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy i do jej załatwienia (zasada prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.). Zasadę tę dopełniają postanowienia art. 77 § 1 k.p.a. umożliwiając jej realizację. W świetle ich organ obowiązany jest zatem w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i w oparciu o ten materiał dokonać oceny, czy dana okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Dokonując oceny pod tym względem wydanych w sprawie decyzji Sąd uznał, że organ l instancji wprawdzie przeprowadził ustalenia kwestii dochodowej, ale wynik ich jest kompletnie nieweryfikowalny. Przedstawienie w uzasadnieniu decyzji organu l instancji ustaleń dochodu nie może polegać tylko na wskazaniu, że ustawowe kryterium dochodowe wynosi 800 zł, a dochód wnioskodawczyni w rodzinie, w przeliczeniu na osobę w rodzinie, jak wynika z akt sprawy, wynosi 821,93 zł. Zasada przekonywania, wyrażona w art. 11 k.p.a., jak i zasada pogłębiania zaufania do organów państwa, wyrażona w art. 8 k.p.a. wraz z postanowieniami artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. wymagają nie tylko wskazania poszczególnych składników dochodu, ale i wskazania dlaczego i z jakich powodów, w świetle jakich przepisów, ulegają one wliczeniu. Nadto wymagają przedstawienia działań matematycznych, w wyniku których organ ustala wynik końcowy w postaci kwoty dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Pośrednio również obowiązek w tym zakresie wypływa choćby z samej definicji dochodu, z której wynika, że ustalając jego wielkość organ na poczet tego postępowania dokonuje samodzielnie, niezależnie od urzędu skarbowego, jednakże bazując na dokumentach przez niego wydanych, odliczeń kosztów uzyskania przychodu, należnego podatku dochodowego od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W tym więc względzie również przedstawienie wprawdzie poszczególnych składników, które składają się na dochód oraz wyniku końcowego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji bez wskazania dlaczego poszczególne składniki i z jakich powodów ulegają uwzględnieniu, nie mogły być uznane za wystarczające i spełniające wskazane powyżej wymogi, zwłaszcza, że nie uczynił tego organ l instancji, a ustalenia dochodu były kwestionowane przez skarżących. Zarzuty wobec organów w tym zakresie są również uzasadnione z tego względu, że pełnomocnik skarżących, co prawda podniósł to dopiero na rozprawie, nie mniej jednak zobrazował poprzez działania matematyczne, iż doszło do błędnego wyliczenia przez organy dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie, argumentując, że wbrew twierdzeniom organów kryterium dochodowe nie zostało przekroczone (vide: protokół z rozprawy z dnia 22 lutego 2016 r., k. 27 akt sądowych). Nadto zasadność zarzutów w tym zakresie wzmacnia również i to, że w aktach sprawy z dokumentów wynikają różne kwoty dochodu uzyskanego przez skarżącego z działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej (vide: oświadczenie skarżącego z dnia 21 czerwca 2016 r., k. 14 akta administracyjnych i zaświadczenie urzędu skarbowego z dnia 1 kwietnia 2016 r., które wymagają wyjaśnienia. Strona wnioskująca o przyznanie jej świadczenia wychowawczego, ma prawo otrzymując negatywne rozstrzygnięcie wiedzieć z jakich powodów świadczenia jej tego nie przyznano. Skoro tego rodzaju władczy objaw woli organu podlega kontroli sądów administracyjnych, to ustalenia w tym zakresie organów muszą poddawać się kontroli. Sąd administracyjny nie może dokonywać za organ działań z tym związanych, ani domyślać się z jakich powodów organy poszczególne składniki wliczają w poczet dochodu, zwłaszcza w sytuacji, gdy małżonek skarżącej uzyskał w roku bazowym dochód z działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej, która odznacza się pewną specyfiką. Obowiązkiem zatem organów było wskazanie dlaczego, z wyjaśnieniem z których przepisów to konkretnie wynika, skarżący nie mają racji twierdząc, że doszło w tym konkretnym przypadku do dwukrotnego ujęcia kwoty zasiłku chorobowego w wysokości 1 742,84 zł. jako składnika dochodu. Z powyższych względów skarga musiała osiągnąć zamierzony skutek. W ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy obowiązkiem organów będzie ponowne ustalenie dochodu rodziny skarżących w sposób nie budzący wątpliwości, z uwzględnieniem powyższych wskazań i przedstawienie ich w uzasadnieniu decyzji tak, aby wiadomym było z jakich powodów oraz z jakich konkretnie przepisów wynika zaliczenie w poczet dochodu poszczególnych jego składników. Następnie organy zobowiązane będą zobrazować wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie w postaci działań matematycznych od początku, aż do końcowego wyniku sumując składniki dochodu poszczególnych osób w rodzinie, a następnie uzyskaną sumę dzieląc przez 12 i przez ilość osób w rodzinie. Zobowiązane będą także wyjaśnić w sposób dokładny i zrozumiały kwestie związane z wliczeniem, bądź nie wliczeniem spornego zasiłku chorobowego. Organ powinien, co do tej okoliczności wezwać skarżącego, czy w związku z twierdzeniami o pomyłkowym zawyżeniu deklarowanych kwot dochodu z działalności opodatkowanej ryczałtowo złożył on stosowną korektę do urzędu skarbowego. Podkreślić bowiem należy, czego organy muszą mieć świadomość, że zaświadczenie wydawane przez urząd skarbowy jest zaświadczeniem bazującym na złożonych deklaracjach podatkowych. W sytuacji więc, gdy w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego skarżący wskazał, że deklarowana kwota była błędna, to organy orzekające miały obowiązek kwestię tę wyjaśnić poprzez ustalenie i ocenę, czy twierdzenia skarżącego są spójne, a jego działania znajdują odzwierciedlenie w dokumentach zatwierdzających deklarowaną zawyżoną kwotę przez podatnika, jak i w złożonej w związku z takim stanem rzeczy korekcie stosownej deklaracji podatkowej, zobowiązując skarżącego, gdy to nastąpiło, do przedłożenia dokumentów w postaci uprzednio składanych deklaracji podatkowych i złożonej korekty stosownej deklaracji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w punkcie l sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), Sąd orzekł o zwrocie kosztów postępowania, jak w punkcie II sentencji wyroku.