II SA/Po 642/16

Dnia 22 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2017 roku sprawy ze skargi Anety na decyzję Rektora z dnia lipca 2016 roku w przedmiocie umorzenie zaległości finansowych postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącej kwotę 100,- zł (sto złotych) tytułem uiszczonego wpisu od skargi. Aneta pismem z dnia czerwca 2016 r. wniosła do Dziekana Wydziału Ekonomicznego w Szczecinie o "umorzenie płatności" w wysokości 2398,44 zł tytułem czesnego semestralnego. Pismem z tej samej daty Wicekanclerz odmówił wyrażenia zgody na umorzenie zaległych płatności w wysokości 2398,44 zł. Wnioskodawczynie pouczono, iż decyzja ta w przypadku braku odwołania stanie się prawomocna w terminie 14 dni. Pismem oznaczonym datą czerwca 2016 r. Aneta wniosła pismo zatytułowane jako odwołanie o decyzji Dziekan Wydziału Ekonomicznego w Szczecinie z dna czerwca 2016 r. podnosząc m.in., iż nie wskazano jej podstawy faktycznej i prawnej żądania kwot wskazanych w wezwaniu, oraz w jaki sposób naliczono żądaną kwotę. Ponadto podniosła, iż studia nigdy nie zostały przeze nią podjęte - nie miałam zaliczonego żadnego z przedmiotów wykładanych na studiach, nie byłam na żadnych zajęciach i nigdy nie podpisywała żadnej z list obecności. Pismem z dnia lipca 2016 r. Wicekanclerz Wydziału Ekonomicznego w Szczecinie (dalej w skrócie: "Wicekanclerz") wyjaśnił, iż warunki pobierania opłat za opłata za studia podyplomowe zgodnie z art. 160a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym określa umowa między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia. Taka umowa została zawarta miedzy uczelnią, a Anetą w dniu sierpnia 2014 r. Wicekanclerz wyjaśnił, iż uczelnia wywiązała się z obowiązków określonych w umowie tj. przygotowała usługę edukacyjną na studiach podyplomowych Organizacja i Zarządzanie Oświatą, umożliwiła korzystania z przedmiotowej usługi edukacyjnej, zapewniła bazę lokalową, zapewniła odpowiednią kadrę naukowo-dydaktyczny, zapewniła korzystanie ze zbiorów bibliotecznych oraz czytelni. Natomiast wnioskodawczyni została, w dniu kwietnia 2015 roku decyzją Dziekana Wydziału Ekonomicznego w Szczecinie na podstawie § 8 ust. 1 Regulaminu Studiów Podyplomowych skreślona z listy słuchaczy z powodu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Stwierdzono, iż sama nieobecność na zajęciach nie może stanowić podstaw skreślenia z listy studentów. Zgodnie z postanowieniami ww. Regulaminu w przypadku gdy słuchacz rezygnuje ze studiów podyplomowych albo z przyczyn losowych nie może w nich uczestniczyć, powinien zwrócić się do Dziekan z pisemnym wnioskiem o skreślenie z listy słuchaczy, bądź o zgodę na roczną przerwę w studiach podyplomowych. Takiego wniosku Aneta nie złożyła. Ponadto Wicekanclerz wskazał, iż umowa nie przewidywała, aby w razie rezygnacji słuchacza z odbywania studiów wygasało jego zobowiązanie do zapłaty czesnego, tym bardziej nie znajduje uzasadnienia zaprzestanie przez słuchacza opłacania czesnego w przypadku braku formalnej rezygnacji ze studiów podyplomowych. Aneta wniosła skargę na powyższe pismo do wojewódzkiego sądu administracyjnego zarzucając, iż "decyzja" z lipca 2016 r. zawiera szereg błędów merytorycznych oraz została podpisana przez tą samą osobę, która wydała decyzję z czerwca 2016 r. Wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych podniosła, iż rozstrzygnięcie organu szkoły wyższej w kwestii zwolnienia od opłaty za studia jest indywidualnym aktem władztwa zakładowego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., zwłaszcza w zakresie gwarancji procesowych strony. Zauważyła nadto, iż w jej ocenie umowa, którą zawarła w dniu sierpnia 2014r. nie jest tożsama z umową, o której mowa w art. 160a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Umowa, którą zawarła skarżąca traktuje o warunkach świadczenia usług edukacyjnych, a w kwestii odpłatności odsyła do regulaminu. Okoliczności te potwierdzają, że niniejsza sprawa powinna być rozpatrzona prze sąd administracyjny, a nie powszechny, właściwy do rozpatrywania spraw wynikających z umów o warunkach odpłatności za studia. Dalej podniosła, iż nigdy nie podjęła studiów podyplomowych na ww. uczelni. Regulaminu opłat dla słuchaczy studiów podyplomowych przewiduje w § 8 ust. 2, iż w przypadku udzielenia zgody na przerwę w nauce, rezygnacji ze studiów lub skreślenia z listy słuchaczy, słuchacz zobowiązany jest do wniesienia czesnego liczonego proporcjonalnie do wykorzystanego okresu studiów, (...)". Skoro skarżąca w ogóle studiów nie podjęła i nie wykorzystała ani jednej godziny nauki, to według niej należna opłata wynosiła 0 zł. Ponieważ skarżąca w ogóle studiów nie podjęła, to uważała, że nie musi składać pisemnej rezygnacji, a zastosowanie do niej będzie miał przepis art. 190 ust.1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym. Odpowiadając na skargę pełnomocnik (w skrócie : "WSB") wniósł o odrzuceni skargi względnie jej oddalenie. Zdaniem pełnomocnika WSB kwestia odmowy umorzenia zaległych płatności nie mieści się w rodzaju spraw z art. 3 § 2 i 3 oraz art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem bezsprzecznie dotyczy odmowy zrzeczenia się roszczenia wynikającego z umowy o świadczenie usług edukacyjnych, która ma charakter cywilnoprawny a nie administracyjnoprawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Stosownie do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej w skrócie : "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Możliwość objęcia kognicją sądów administracyjnych aktów wydanych na podstawie przepisów szczególnych, do których nie odnoszą się warunki określone w art. 3 § 2, przewiduje art. 3 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wymaga to jednak, jak stanowi art. 3 § 3 regulacji w przepisie szczególnym właściwości sądów administracyjnych. Takim przepisem szczególnym jest art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2016 poz. 1842 ze zm.) zgodnie z którym do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. W tym miejscu wyjaśnić należy, iż z uwagi na wyrażona w art. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym autonomię szkół wyższych, "decyzja organów uczelni" to nie w pełni to samo, co decyzja organu administracji publicznej (patrz. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 r. SK 18/99). Możliwość uregulowania organizacji i toku studiów oznacza, że ustawodawca nie zdecydował się poddać wszystkich decyzji podejmowanych w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów kontroli sądów administracyjnych. Zakres tej kontroli określa powołany wyżej art. 207 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Przedmiotem zaskarżenia w przedmiotowej sprawie jest odmowa przez organ uczelni - Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu umorzenia należności z tytułu studiów podyplomowych. W tym miejscu wyjaśnić należy charakter studiów podyplomowych. I tak, zgodnie z 2 ust. 1 pkt 11 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym studia podyplomowe są inną niż studia wyższe i studia doktoranckie formą kształcenia przeznaczoną dla osób legitymujących się dyplomem ukończenia studiów wyższych. Zgodnie z art. 8 ust. 7 ww. ustawy (w brzmieniu obowiązującym w okresie, na który skarżąca zawarła umowę z ww. uczelnia) ) uczelnia może prowadzić studia podyplomowe w zakresie związanym z prowadzonymi przez nią kierunkami studiów. Wszelkie regulacje Prawa o szkolnictwie wyższym dotyczące studentów nie obejmują słuchaczy studiów podyplomowych. Stosownie bowiem do art. 2 ust. 1 pkt 18m tej ustawy, uczestnik studiów podyplomowych jest określony w niej jako "słuchacz", co ustawodawca odróżnia od pojęć "student" (art. 2 ust. 1 pkt 18k cyt. ustawy) czy "doktorant" (art. 2 ust. 1 pkt 18l cyt. ustawy). Słuchacz taki, zostając absolwentem studiów podyplomowych, otrzymuje świadectwo ich ukończenia (art. 167 ust. 1 cyt. ustawy). Powołane regulacje pozwalają jednoznacznie stwierdzić, iż ustawodawca różnicuje status studenta oraz słuchacza studiów podyplomowych. W efekcie w myśl ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym słuchacz studiów podyplomowych nie jest w ogóle studentem, a to oznacza, że nie przysługują mu prawa takie jak osobom uczęszczającym na studia licencjackie, magisterskie czy doktoranckie. Słuchacz studiów podyplomowych posiada jednak określone prawa (i obowiązki), ale określa je wyłącznie regulamin studiów, który obowiązuje studenta po zawarciu umowy z daną uczelnią. Jak wskazano wyżej art. 207 ust. 1 Prawa szkolnictwie wyższym przewiduje zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego do decyzji: a) komisji rekrutacyjnych w sprawach przyjęcia na studia - jeżeli przeprowadzana jest rekrutacja (art. 169 ust. 10); b) kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni lub innego organu wskazanego w statucie w sprawach przyjęcia na studia - gdy wstęp na studia jest wolny (art. 169 ust. 11); c) komisji rekrutacyjnych w sprawach przyjęcia na studia doktoranckie (art. 196 ust. 3); d) podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów; e) w sprawach dotyczących nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego; f) kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej w sprawie stypendium socjalnego, stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych oraz zapomogi dla studenta (art. 207 ust. 4 i art. 175 ust. 3); g) decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, jeżeli uprawnienia w sprawach stypendium oraz zapomogi rektor, na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego, przekazał wymienionym podmiotom (art. 207 ust. 4 i art. 176 ust. 3). Należy zatem stwierdzić, że powołany przepis określa zarówno przedmiotowo i podmiotowo zakres spraw, w stosunku do których w postępowaniu przed organami szkoły wyższej mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a rozstrzygnięcia podejmowane przez te organy podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Innymi słowy, w przypadku aktów podejmowanych przez organy uczelni wyższych, możliwość stosowania do nich przepisów procedury administracyjnej, a w konsekwencji możliwości ich zaskarżenia do sądu administracyjnego, została ograniczona jedynie do aktów o charakterze zewnętrznym oraz podjętych w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a nie słuchaczy studiów podyplomowych. Tak więc sąd administracyjny nie ma podstaw do ingerowania poza wyznaczonym przez ustawodawcę zakresem w działania organów uczelni, ponieważ stanowiłoby to naruszenie zasady autonomiczności i niezależności szkół wyższych. Powołane wyżej stanowisko dotyczące możliwości zaskarżania aktów dotyczących indywidualnych spraw słuchaczy studiów podyplomowych zostało wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lutego 2016 r. o sygn. akt I OSK 315/16 oraz postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2017 r. o sygn. akt II SA/Wa 2212/16 (dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i jest w pełni podzielane przez skład orzekający w niniejszej sprawie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, iż skarżąca skarży akt wydany w związku zawartą przez nią, a WSB umową o świadczenie usług edukacyjnych dla słuchaczy studiów podyplomowych. Zatem wszelkie akty wydawane przez ww. uczelnię wobec Anety w oparciu o stosunek wiążący skarżącą z uczelnią na podstawie wspomnianej umowy nie podlegają kontroli sądu administracyjnego. Należy zatem stwierdzić, że rozpoznawana skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, dotyczy bowiem sprawy, która nie mieści się w katalogu spraw objętych kognicją sądów administracyjnych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi Sad orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.