II SA/Lu 87/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Jacek Czaja, Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836 ze zm., dalej rozporządzenie), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2015 r., znak: [...] [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku M. K. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy poniósł, że M. K. wniosła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na wyżej wskazany okres świadczeniowy. Następnie, na podstawie § 5 ust. 2 rozporządzenia, została wezwana przez ten organ do uzupełnienia wniosku o dokumenty dotyczące dochodu uzyskiwanego przez męża jej matki C. V. w terminie 14 dni od doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Kolegium wyjaśniło, że pozostawienie przedmiotowego wniosku bez rozpoznania w oparciu o dyspozycję § 5 ust. 2 rozporządzenia było konsekwencją nieuzupełnienia przez skarżącą powyższego braku w zakreślonym terminie. Organ przytoczył treść art. 15 ust. 1-4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 859 ze zm.) i podkreślił, że z art. 15 ust. 4 pkt 1 tej ustawy wprost wynika, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć m. in. zaświadczenia lub oświadczenia o dochodzie każdego członka rodziny wnioskodawcy. Kolegium wyjaśniło, że członkiem rodziny wnioskodawcy w rozumieniu art. 2 pkt 12 powołanej ustawy jest również małżonek rodzica wnioskodawcy. Organ podniósł dalej, że w związku z tym, że M. K. nie dołączyła zaświadczenia lub oświadczenia o dochodach męża swej matki C. V., została zasadnie wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dokumentów dotyczących dochodów męża matki na podstawie § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia, zaś skoro wnioskodawczyni nie uzupełniła wniosku w terminie, organ zobligowany był do wydania decyzji o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia na podstawie § 5 ust. 3 rozporządzenia. W ocenie organu, złożone przez stronę w toku postepowania przed organem pierwszej instancji wyjaśniania o braku informacji o miejscu pobytu i zamieszkania C. V. nie wpływają na prawidłowość decyzji wydanej przez ten organ, gdyż wedle art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, małżonek rodzica wnioskodawcy jest członkiem jego rodziny, niezależnie od tego, czy faktycznie z nim mieszka bądź prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. O przynależności tej osoby do rodziny wnioskodawcy – zdaniem kolegium – decydują względy formalne, tj. fakt pozostawania jej i rodzica wnioskodawcy w związku małżeńskim. W skardze na decyzję kolegium M. K. wniosła o uchylenie jej w całości oraz zasadzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 9 ust. 1 i 2 i art. 2 pkt 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez dokonanie jego błędnej wykładni i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że organy obu instancji błędnie ustaliły skład jej rodziny, ponieważ zaliczyły do niej męża jej matki, który od wielu lat nie utrzymuje z nimi żadnych kontaktów. Jej zdaniem, przy ustalaniu składu rodziny należy brać pod uwagę faktyczne relacje między członkami rodziny, a nie ich formalnoprawny status. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zgodnie z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wyplata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego, zaś wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Stosownie do treści ust. 4 pkt 1 powołanego przepisu, do wniosku należy dołączyć m. in. zaświadczenia wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego lub oświadczenia o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), każdego członka rodziny, zawierające informacje o wysokości: dochodu, składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu, należnego podatku i zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów. Braki w zakresie wniosku uzupełniane są w trybie określonym w § 5 ust. 1-3 rozporządzenia, w myśl których, w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wierzyciela wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Natomiast stosownie do § 5 ust. 2, w przypadku złożenia wniosku bez wymaganych dokumentów organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa pisemnie wnioskodawcę do uzupełnienia brakujących dokumentów w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni. W przypadku niezastosowania się do wezwania o uzupełnienie braków, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). W niniejszej sprawie organ odwoławczy uznał zasadność pozostawienia wniosku skarżącej bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie przez nią braku wniosku w postaci niedołączenia zaświadczenia bądź oświadczenia o dochodach męża jej matki. W ocenie kolegium, jest on bowiem członkiem rodziny skarżącej w rozumieniu art. 2 pkt 12 wyżej powołanej ustawy. Sąd w składzie orzekającym nie podziela tego stanowiska. Wprawdzie w istocie w art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów małżonek rodzica wnioskodawcy wymieniony jest jako członek jego rodziny, jednak wykładania tej definicji nie może pozostawać w oderwaniu od celu tej ustawy, którym jest częściowe pokrycie kosztów utrzymania osób, które zostały pozbawione pomocy materialnej ze strony biologicznego rodzica (rodziców). Ponadto w art. 2 pkt 12 analizowanej ustawy użyto sformułowania "odpowiednio". Wedle tego przepisu, "rodzina" oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko etc. Odpowiednie stosowanie przepisu prawa nie nakazuje mechanicznego stosowania normy prawnej, ani nie zwalnia od obowiązku rozpatrzenia, w jakim zakresie oraz w jaki sposób należy ją stosować w konkretnej sytuacji. Stosowanie "odpowiednie" oznacza niezbędną adaptację normy do zasadniczych celów i form danego postępowania, jak również pełne uwzględnienie charakteru i celu danego postępowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z 15 września 1995 r., III CZP 110/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 177). Z treści art. 2 pkt 12 analizowanej ustawy nie można wyprowadzić sztywnej reguły, która określałaby w konkretnej sytuacji życiowej, które osoby należy zaliczyć do rodziny. Ustawodawca zobowiązał organ do analizy tej kwestii w odniesieniu do każdej konkretnej sprawy właśnie poprzez użycie słowa "odpowiednio", uznając, że możliwe komplikacje stosunków rodzinnych nie są materią, którą należy regulować kazuistycznie. Skarżąca M. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką M. V.. Mąż matki skarżącej – C. V. od kilku lat nie utrzymuje kontaktu z matką skarżącej oraz ze skarżącą. Wnioskodawczyni i jej matka nie znają miejsca jego aktualnego pobytu ani adresu zamieszkania (oświadczenia: k. 6, k.17, k. 18 akt adm.). Okoliczności te nie zostały przez organy w niniejszej sprawie zakwestionowane. Jeżeli zatem – jak wynika to z akt niniejszej sprawy – mąż matki skarżącej C. V. – nie utrzymuje od lat kontaktu ani z żoną, ani ze skarżącą, to – wbrew stanowisku kolegium – nie ma wystarczających podstaw do uznania go za członka ich rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy, którego dochody są wliczane do dochodu rodziny skarżącej (por. wyrok NSA z 14 lutego 2012 r., I OSK 1709/11, Lex nr 1136646, wyrok WSA w Lublinie z dnia 19 maja 2011 r., II SAB/Lu 19/11, CBOSA). W świetle powyższego, żądanie przedstawienia przez skarżącą zaświadczenia bądź oświadczenia o dochodach męża jej matki, a następnie pozostawienie jej wniosku bez rozpoznania z powodu nieuzupełnienia tego braku, narusza nie tylko dyspozycje § 5 ust. 1-3 powołanego na wstępie rozporządzenia poprzez ich zastosowanie, ale również uchybia zasadzie budzenia zaufania obywateli do organów państwa wyrażonej w art. 8 k.p.a. Skutkuje to uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy uwzględni przedstawioną w niniejszym wyroku wykładnię przepisu art. 2 pkt 12 ustawy i na tej podstawie wnikliwie i adekwatnie do sytuacji skarżącej ustali skład osobowy jej rodziny. Następnie rozważy istnienie po stronie skarżącej pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanej pomocy. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w sentencji.