II GZ 461/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Irena Wiszniewska-Białecka po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Spółki A z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt III SA/Lu 32/17 w zakresie odrzucenia skargi oraz zwrotu wpisu od skargi w sprawie ze skargi Spółki A z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. Postanowieniem z 5 kwietnia 2017 r. (III SA/Lu 32/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (WSA) odrzucił skargę Spółki A z siedzibą w S. (skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. WSA orzekał w następującym stanie sprawy. Skarżąca złożyła skargę, którą podpisał dyrektor spółki Z. B., działający na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez prokurenta samoistnego spółki E. R. Ze złożonego wraz ze skargą odpisu aktualnego z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) wynikało, że do reprezentacji skarżącej uprawniony jest każdy członek zarządu samodzielnie lub prokurent samodzielnie, jednakże podrubryka "Dane osób wchodzących w skład organu" nie zawierała wpisu. Zarządzeniem z 20 lutego 2017 r. skarżącą wezwano do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi - przez wykazanie dokumentem, że na dzień wniesienia skargi spółka, pomimo nieujawnienia w KRS, posiadała organ uprawniony do działania w rozumieniu art. 38 kodeksu cywilnego i obsadzony zgodnie z przepisami kodeksu spółek handlowych i umowy spółki, w szczególności przez przedłożenie uchwały zgromadzenia wspólników spółki o powołaniu zarządu. W odpowiedzi na wezwanie dyrektor spółki poinformował, że w dniu nadania skargi spółka otrzymała postanowienie Sądu Rejonowego [...] Wydział Gospodarczy KRS z 18 listopada 2016 r. o wykreśleniu prezesa zarządu spółki z KRS na mocy postanowienia tego Sądu Rejonowego. Wobec tego do skargi zostało dołączone pełnomocnictwo dla dyrektora spółki, podpisane przez prokurenta, uprawnionego - zgodnie z wpisem do KRS i umową spółki - do działania w imieniu skarżącej. Dyrektor spółki poinformował również, że spółka nie miała wówczas odpowiedniego kandydata na stanowisko prezesa zarządu. WSA odrzucił skargę i zwrócił skarżącej wpis od skargi. WSA uznał, że strona będąca osobą prawną może dokonywać czynności w toku postępowania przed sądem administracyjnym jedynie przez swoje organy, przy czym organem uprawnionym do działania w imieniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest zarząd. Jeżeli osoba prawna nie posiada organu uprawnionego do jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej i procesowej, nie może ujawniać swej woli, a tym samym podejmować czynności prawnych lub procesowych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2010 r., II PZ 15/10). WSA wskazał, że w dniu wniesienia skargi skarżąca nie posiadała zarządu i brak ten nie został uzupełniony na wezwanie sądu. Wobec tego WSA uznał, że nie jest możliwe działanie skarżącej w procesie. Zdaniem WSA, powyższego stanowiska nie zmienia fakt, że w przypadku skarżącej została ustanowiona prokura samoistna. Prokura nie może bowiem zastępować ustrojowego organu spółki przewidzianego do jej reprezentowania, jakim jest zarząd. W konsekwencji WSA uznał, że skarga podlegała odrzuceniu, przy czym jako podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia wskazał art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.; p.p.s.a.). Na podstawie zarządzenia sędziego sprawozdawcy z 5 kwietnia 2017 r. odpis postanowienia z uzasadnieniem został doręczony skarżącej - z pouczeniem o przysługującym prawie wniesienia zażalenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. W zakreślonym w zarządzeniu terminie skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 58 § 1 pkt 5 i pkt 3 w związku z art. 58 § 2 p.p.s.a. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które doprowadziło WSA do błędnego przyjęcia, że skarga podlegała odrzuceniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zawarty w zażaleniu wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienie to nie poddaje się kontroli instancyjnej. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a.: "uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania". Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do postanowień (art. 166 p.p.s.a.). Do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. dochodzi, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. wyroki NSA z 26 czerwca 2009 r., II FSK 366/08 i z 8 października 2009 r., II FSK 784/08). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia budzi wątpliwości co do tego, jaki przepis stanowił podstawę prawną odrzucenia skargi. Poczyniony przez WSA wywód w głównej mierze dotyczy art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., który stanowi, że sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Przepis ten, co zauważa WSA, może znaleźć zastosowanie, jeśli wskazany w nim brak formalny skargi nie zostanie uzupełniony (art. 58 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie w ostatnim zdaniu uzasadnienia zaskarżonego postanowienia WSA stwierdził, że podstawę odrzucenia skargi stanowił art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Przepis ten stanowi: "Sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można przyjąć, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia doszło jedynie do błędu pisarskiego w powołaniu podstawy prawnej. Wskazują na to okoliczności, jakie nastąpiły po wydaniu tego postanowienia. Po pierwsze, art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. został wskazany przez sędziego sprawozdawcę w karcie informacyjnej orzeczenia. Po drugie, sędzia sprawozdawca zarządził, aby przy doręczaniu odpisu zaskarżonego postanowienia pouczyć skarżącą o przysługującym jej prawie wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Zażalenie - stosownie do art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. - przysługuje na postanowienie wydane na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Nie przysługuje natomiast na postanowienie wydane na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., od którego może zostać złożona skarga kasacyjna. Powyższe wątpliwości uzasadniały uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Rozpoznając ponownie sprawę, WSA rozważy, czy w niniejszej sprawie rzeczywiście są powody do odrzucenia skargi, a jeśli tak, to wskaże jednoznaczną podstawę takiego rozstrzygnięcia, pouczając strony o właściwym środku odwoławczym. Ze wskazanych powodów NSA na podstawie art. 185 § 1 w związku art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku skarżącej w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Zwrot kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego jest możliwy jedynie w jednym z orzeczeń kończących postępowanie w sprawie w danej instancji, o ile pozwoli na to wynik sprawy determinujący rozstrzygnięcie o kosztach procesu (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 743-744 i 786). PG