I SA/Kr 130/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.M., o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 29.11.2016r., nr [...], w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. oraz orzeczenia o zabezpieczeniu zobowiązania podatkowego przed wydaniem decyzji, postanawia: zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 29.11.2016r., nr [...], w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. oraz orzeczenia o zabezpieczeniu zobowiązania podatkowego przed wydaniem decyzji. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów J.M. ur. w 1971r. obecnie prowadzi gospodarstwo domowe z córką W.M. ur. w 2003r. Z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2000 zł., brutto, miesięcznie (1459 zł., netto). Z prac dorywczych uzyskuje natomiast ok. 300 - 500 zł., miesięcznie. W 2016r. prowadził on działalność gospodarczą, która przyniosła mu stratę w wysokości 132 368,11 zł., przy przychodzie na poziomie 152 110,07 zł. Miesięczne wydatki J.M. obejmują : koszty utrzymania córki Wi – 500 - 800 zł., alimenty na córkę K.M. ur. w 1999r. – 1000 zł., opłaty ok. 400 - 500 zł. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego Nissan Terrano i przyczepy Thule. Nie są one użytkowane w związku ze złym stanem technicznym. Nie dokonano ich zajęcia, ponieważ naliczone koszty egzekucyjne w kwocie 2.142.617,46 zł. przewyższały kwotę, którą można uzyskać ze sprzedaży w/w ruchomości. J.M. jest również właścicielem nieruchomości w Z. o pow. 0,62 ha, co do której Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym wydał w dniu 07.06.2016 r. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Nieruchomość ta nie została sprzedana w toku przeprowadzonych dwóch licytacji. Jest ona bowiem obciążona hipotekami: na rzecz PKO BP S.A. w łącznej kwocie 3 195 000,00 zł., na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w łącznej kwocie 9 134 123,00 zł. oraz na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 56 426,44 zł. W dniu 14.05.2015r. J.M. został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego: Rejestru Dłużników Niewypłacalnych a dniu 15. 05. 2015r. przed Sądem Rejonowym w Wieliczce sporządzony został z jego udziałem protokół z wyjawienia majątku (Sygn. akt I Co 356/15). W dniu 19.08.2016r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności tego postępowania. J.M. podniósł, że: nie posiada oszczędności, przedmiotów o wartości pow. 5000 zł., wysokość jego zobowiązań wraz z odsetkami przekracza 30 milionów złotych, a umowy rachunków bankowych zostały wypowiedziane. Zdaniem orzekającego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma też charakter wyjątkowy. Stosowane jest wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Instytucja ta stanowi jednocześnie formę dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co stosowanie jej powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w zakresie całkowitym przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246§1 pkt 1 i 2 w/w ustawy). W przedmiotowej sprawie strona skarżąca wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Taki wniosek zgodnie z art. 245 §3 w/w ustawy objęty jest definicją prawa pomocy w zakresie częściowym. Przesłanką wymagającą oceny jest więc fakt, czy strona skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny , należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r. , sygn. akt. FZ 794/04 , postanowienie NSA z dnia 07.03.2012r., sygn. akt I FZ 29/12 ). Uzyskiwane przez wnioskodawcę dochody pozwalają mu na zaspokojenie potrzeb życiowych oraz zabezpieczenie utrzymania córek. Nie dają natomiast możliwości poczynienia oszczędności, na pokrycie kosztów sądowych. Stan majątku wnioskodawcy nie pozwala z kolei na jego upłynnienie, bądź to z powodu wieku i niesprawności – jak ma to miejsce w przypadku pojazdu oraz przyczepy, bądź to z powodu obciążeń, znacznie przewyższających jego wartość – jak ma to miejsce w przypadku nieruchomości. W świetle wymienionych okoliczności oraz mając na względzie ocenę sytuacji J.M., zawartą w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2013 roku, sygn. akt I FZ 11/13 oraz postanowieniu NSA z dnia 30 kwietnia 2015 roku, sygn. akt I FZ 72/15 przedmiotowy wniosek należało uznać za uzasadniony i przyznać prawo pomocy w żądanym zakresie. W związku z tym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 244§1 , art. 245§3, art. 246§1 pkt. 2) w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz . 718 z p. zm. ).