I OZ 685/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 183/17 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2017 r.,Nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem z dnia z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 183/17 Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wezwał Stowarzyszenie [...] do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2017 r., Nr [...]w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Decyzja ta została wydana w wyniku rozpoznania wniosku Stowarzyszenia o udostępnienie informacji publicznej. W zażaleniu na zarządzenie Stowarzyszenie podniosło, że jest organizacją pozarządową, mającą status organizacji pożytku publicznego, działającą na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2016 r. poz. 239 i 395), sprawa jest sprawą własną Stowarzyszenia, albowiem dotyczy jego prawa do informacji, w związku z czym korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów postępowania, na podstawie art. 239 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej "p.p.s.a."). Wskazano, że niewątpliwie skarga na bezczynność jest sprawą własną Stowarzyszenia, bowiem jest związana ze złożonym przez Stowarzyszenie wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej i odmową udzielenia udostępnienia takiej informacji. Stowarzyszenie podkreśliło, że znane są mu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym między innymi postanowienia z dnia 26 października 2016 r., I OZ 957/16, czy też I OZ 1013/16, w których Sąd uznał, że nie zachodzi sytuacja zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów określona w art. 239 § 2 p.p.s.a. oraz wskazał, że nie można utożsamiać "spraw własnych" z działalnością statutową Stowarzyszenia, gdyż w takim przypadku stronie automatycznie przysługiwałoby zwolnienie od kosztów w każdej sprawie dotyczącej udostępnienia informacji publicznej. W ocenie Stowarzyszenia takie stanowisko jest błędne. Opiera się bowiem na nieprawidłowym przyjęciu, że postępowanie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie dotyczy bezpośrednio praw i obowiązków Stowarzyszenia i nie zmienia jego sytuacji prawnej. W ocenie Stowarzyszenie skarga na bezczynność dotycząca udostępnienia informacji publicznej wpływa na sytuację prawną Stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Kwestia ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych jest wyjątkiem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą obowiązkiem jest samodzielne ponoszenie przez strony kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych. Wszystkie odstępstwa od tej zasady, wynikające z regulacji szczególnych, w tym z art. 239 p.p.s.a., muszą być traktowane jako wyjątki. Zgodnie z art. 239 § 2 p.p.s.a., nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Nie ulega wątpliwości, iż skarżące Stowarzyszenie posiada status organizacji pożytku publicznego, której celem jest upowszechnianie i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działania wspomagające rozwój demokracji oraz wspieranie działań monitorujących i edukacyjnych na rzecz zwiększania przejrzystości i uczciwości życia publicznego, w tym: 1) działanie na rzecz swobodnego dostępu do informacji publicznej, 2) działanie na rzecz efektywnego, praworządnego, przejrzystego i otwartego na kontrolę obywatelską gospodarowania majątkiem publicznym i zarządzania politykami publicznymi, 3) wspieranie merytoryczne i finansowe osób w sprawowaniu kontroli obywatelskiej, 4) podejmowanie działań na rzecz propagowania etyki życia publicznego i aktywności służących przeciwdziałaniu korupcji. Są to zadania statutowe Stowarzyszenia. Z uwagi na treść art. 239 § 2 p.p.s.a. wymagane jest dodatkowo ustalenie, czy stowarzyszenie działa we własnej sprawie. W tym bowiem zakresie procedura sądowoadministracyjna zawęża zwolnienie podmiotowe od obowiązku uiszczania wpisu sądowego, które dotyczy organizacji pożytku publicznego, tylko do spraw własnych jakie prowadzą takie organizacje. Zwolnienie nie ma bowiem charakteru wyłącznie podmiotowego, lecz charakter podmiotowo-przedmiotowy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęcie "sprawy własnej" należy odnosić nie do wykonywanej przez organizację pożytku publicznego działalności statutowej, lecz do pojęcia sprawy administracyjnej, w której skarga została wniesiona w ramach indywidualnego interesu prawnego takiej organizacji. Sformułowanie "sprawa własna" dotyczy zatem postępowania, w którym w drodze indywidualnego aktu administracyjnego organ władzy publicznej przyznaje lub nakłada określone prawa lub obowiązki wynikające z norm materialnoprawnych. Stanowisko strony skarżącej bazuje na twierdzeniu, że skoro Stowarzyszenie złożyło wniosek o udzielenie informacji publicznej, to wydane w jego wyniku sprawa jest "sprawą własną" Stowarzyszenia, któremu przysługuje prawo dostępu do informacji publicznej zgodnie z art. 2 u.d.i.p. Dostęp do informacji publicznej nie jest jednak oparty na zasadzie wykazania interesu prawnego. Jest on równy dla wszystkich podmiotów, a celem tej regulacji jest jawność działania sfery publicznej. W żadnym przypadku zatem udzielenie lub odmowa udzielenia informacji publicznej nie rozstrzygają o prawach i obowiązkach adresata decyzji, w znaczeniu aktu władczej ingerencji władzy publicznej w sferę interesu prawnego strony. Brak powiązania prawa do informacji publicznej ze sferą interesu prawnego nie pozwala uznać, że sprawa dotycząca udzielenia informacji publicznej jest sprawą własną podmiotu, mimo że została zainicjowana jego wnioskiem, a skarga do sądu dotyczy odmowy udzielenia informacji. Gdyby ustawodawca miał wolę generalnego uprzywilejowania organizacji pożytku publicznego poprzez zwolnienie ich od kosztów sądowych, wówczas winien posłużyć się wyłącznie kryterium podmiotowym. Przepis art. 239 § 2 p.p.s.a. nie jest jednak oparty na takim kryterium, ogranicza zwolnienie do spraw własnych, nadto z wyłączeniem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że Stowarzyszenie wnosząc skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2016 r., w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej, występuje jako strona we "własnej sprawie" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. Rozpoznawana sprawa dotyczy bowiem realizacji przez stronę skarżącą jej celów statutowych, a zatem sfery działalności zewnętrznej Stowarzyszenia, co nie wpływa bezpośrednio na jego prawa i obowiązki oraz nie zmienia jego sytuacji prawnej. Nie można bowiem utożsamiać "spraw własnych" z działalnością statutową, gdyż w takim przypadku zwolnienie z kosztów przysługiwałoby stronie automatycznie w każdej sprawie dotyczącej udostępnienia informacji publicznej, na co wskazywał już Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w powołanych przez skarżące Stowarzyszenie postanowieniach – sygn. akt I OZ 1013/16 i OZ 957/16. W związku z powyższym uznać należy, że w przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie nie korzysta ze zwolnienia, o którym mowa w art. 239 § 2 p.p.s.a. Zasadnie zatem Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wezwał skarżące Stowarzyszenie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Prawidłowo też określono wysokość wpisu – na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), który stanowi, że wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa wynosi 200 zł. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 i art. 198 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.