I SA/Bd 104/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) sędzia WSA Teresa Liwacz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi H. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. Dyrektor Izby Celnej w T. oddalił skargę na czynność egzekucyjną zajęcia ruchomości w postaci automatów do gier, dokonaną protokołem zajęcia i odbioru ruchomości z dnia [...] sierpnia 2016 r. Po rozpatrzeniu zażalenia postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podał, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić okoliczności dotyczące konkretnych czynności wykonawczych, odnoszące się do prawidłowości działania organu egzekucyjnego bądź egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. W rozpatrywanej sprawie kwestionowana czynność egzekucyjna polegała na zajęciu ruchomości w postaci automatu do gier, tj. A. G. nr [...], czego dowodem jest sporządzony przez poborcę skarbowego protokół zajęcia odbioru ruchomości z dnia [...] sierpnia 2016 r. Dyrektor Izby Celnej w T. w toku prowadzonego postępowania zbadał prawidłowość zajęcia przedmiotowej ruchomości i stwierdził, że została dokonana zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ podał, że do zajęcia automatu zastosowano protokół zajęcia ruchomości, który sporządzony został zgodnie ze wzorem dokumentu stanowiącym załącznik nr [...] do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 2310). Protokół ten odpowiada wymogom określonym w art. 67 § 2 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i zawiera wszystkie obligatoryjne elementy wymienione w tym przepisie. Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu błędnego wskazania wierzyciela w protokole zajęcia ruchomości Dyrektor stwierdził, iż w protokole tym prawidłowo wymieniony został Dyrektor Izby Celnej w S. – jako wierzyciel dochodzonego obowiązku. W związku z zarzucaną organowi rekwizycyjnemu nieprawidłowością należy przywołać przepis § 3 rozporządzenia Ministra Finansów zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania z dnia [...] września 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1494), zgodnie z którym w sprawach niezapłaconych należności powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia (1 października 2015 r.), dla których obowiązujące przepisy przewidują tryb egzekucji administracyjnej, wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej w S., przy czym wszystkie podjęte w tych sprawach czynności pozostają w mocy. W niniejszej sprawie niezapłacona należność z tytułu kary pieniężnej wynika z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] lutego 2015 r., utrzymanej w mocy orzeczeniem Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] maja 2015 r., co wskazuje, że powstała przed dniem wejścia w życie ww. rozporządzenia Ministra Finansów. Wówczas wierzycielem w sprawie tej należności był Dyrektor Izby Celnej w T., który w dniu [...] lipca 2015 r. wystawił tytuł wykonawczy i zainicjował postępowanie egzekucyjne. Na mocy powołanego rozporządzenia od dnia [...] października 2015 r. wierzycielem dochodzonej należności stał się Dyrektor Izby Celnej w S.. Zmiana wierzyciela, która nastąpiła w toku postępowania egzekucyjnego, nie ma wpływu na prawidłowość zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej bezzasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 51 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwagi na to, że poborca powołał dwóch świadków, którzy jako pracownicy organu celnego nie powinni występować w roli świadka przy czynnościach dokonywanych w imieniu organu, który sami reprezentują. Zgodnie z art. 51 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekutor przywołuje co najmniej dwóch świadków, jeżeli zobowiązany nie może być obecny przy czynnościach egzekucyjnych na skutek wydalenia z miejsca dokonywania czynności egzekucyjnych lub z innych przyczyn, chyba że zachodzi obawa, iż wskutek upływu czasu potrzebnego na przywołanie świadków egzekucja będzie udaremniona. Przepis ten określa okoliczności, w jakich należy przywołać świadków do obecności przy dokonywaniu czynności egzekucyjnych, jeżeli zobowiązany nie może być przy czynnościach obecny. Nie mówi natomiast nic o tym, kto nie może zostać świadkiem. Należy zatem stwierdzić, że świadkiem może być każda osoba fizyczna, pełnoletnia oraz posiadająca zdolność do czynności prawnych, w tym również pracownik organu, który został na taką okoliczność powołany. Końcowo Dyrektor zwrócił uwagę na art. 97 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione. Skoro zatem automaty do gier nie były wyłączone spod egzekucji, ani też od niej zwolnione, a znajdowały się we władaniu Spółki, to zdaniem organu nie było przeszkód do ich zajęcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, zarzucając naruszenie: 1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz art. 7 i 77 kpa w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.) poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji oddalającego skargę na czynność egzekucyjną, podczas gdy organ egzekucyjny (rekwizycyjny) winien w pierwszej kolejności wyjaśnić istotną w sprawie okoliczność jaką jest ustalenie, czy ruchomości, których dokonania zajęcia planuje stanowią własność zobowiązanego, gdyż czynność egzekucyjna skierowana do składnika nie będącego majątkiem zobowiązanego jest wadliwa i jako taka winna zostać uchylona, zaś zajęte w sprawie ruchomości nie stanowią własności zobowiązanej spółki, a znajdowały się w jej posiadaniu na podstawie stosownych umów zobowiązaniowych; 2) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 67 § 2 pkt 1 w zw. z art. 67 § 4 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji oddalającego skargę na czynność egzekucyjną, podczas gdy w protokole z zaskarżonej czynności egzekucyjnej organ rekwizycyjny błędnie określił wierzyciela, wskazując, iż zajęcie dotyczy tytułu wykonawczego nr [...] i podając wierzyciela jako Dyrektora Izby Celnej w S., w sytuacji gdy Dyrektor Izby Celnej w S. zgodnie z dyspozycją art. 5 § 1 pkt 1 i 4 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. nie jest wierzycielem i podmiotem uprawnionym do zainicjowania postępowania egzekucyjnego na podstawie aktów administracyjnych powoływanych we wskazanym tytule wykonawczym, co stanowi brak elementarnego składnika protokołu czynności egzekucyjnej; 3) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 51 § 2 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji oddalającego skargę na czynność egzekucyjną, podczas gdy w w zaskarżonej czynności egzekucyjnej poborca powołał dwóch świadków, którzy jako pracownicy organu rekwizycyjnego w celu zachowania względów obiektywizmu, nie powinni występować w roli świadka czynności dokonywanych w imieniu organu, który również reprezentują; 4) art. 6 i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przejawiające się w obciążaniu zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela, podczas gdy z zasady legalizmu oraz działania organów w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej wynika, że to organ egzekucyjny winien dokonywać czynności egzekucyjnej w taki sposób, aby jednoznacznie wynikało z niej z inicjatywy jakiego wierzyciela czynność ta zostaje dokonana. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r., poz. 718, t.j.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Na początku WSA uznaje, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowy i nie budził wątpliwości Sądu, zatem nie naruszono art. 7 i 77 k.p.a. Poza sporem pozostają wszystkie istotne okoliczności, a przedmiotem sporu staje się ich ocena prawna, dokonana w granicach art. 54 § 1 u.p.e.a., czyli skargi na czynności egzekucyjne. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy prawidłowo uznał, że czynność egzekucyjna zajęcia ruchomości została dokonana zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem przede wszystkim, przedmiotem tej skargi jest konkretna czynność egzekucyjna, a nie zasadność wszczęcia postępowania egzekucyjnego czy też prawidłowość jego prowadzenia, co na początek czyni niezasadnymi zarzuty oparte o stwierdzenia, że postępowanie nie było wszczęte w sposób prawidłowy i zabrakło wypełnienia zasady upomnienia. Zatem należy uznać, że działanie organu wypełniło zapisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. Jednocześnie, zgodnie z powołanymi w skardze przepisami art. 67 § 2 pkt 1 i § 4 u.p.e.a., podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera m.in. oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego oraz numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia. Tut. Sąd w orzeczeniach z 16 listopada 2016r., I SA/Bd 701/16 oraz I SA/Bd 702/16 uznał odpowiednio, że zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia [...] września 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz.U. z 2015 r. poz. 1494), w sprawach niezapłaconych należności powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia (tj. [...] października 2015 r.), dla których obowiązujące przepisy przewidują tryb egzekucji administracyjnej, wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej w S., i bez względu na to, że należność z tytułu kary pieniężnej wynika z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w T., a należność ta powstała przed dniem wejścia w życie powołanego rozporządzenia, i nie została zapłacona; prawidłowym jest wskazanie jego tak w protokole zajęcia i odbioru ruchomości jak i w tytule wykonawczym. WSA wyjaśnił, iż nie można także zgodzić się z twierdzeniem, że rozporządzenie Ministra Finansów z dnia [...] września 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania, zostało wydane bez delegacji ustawowej. Ta delegacja jest zawarta w art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 990 ze zm.). W myśl tego przepisu minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze rozporządzenia, wyznaczyć organ Służby Celnej do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określić terytorialny zasięg jego działania, uwzględniając potrzebę sprawnego wykonywania zadań organów Służby Celnej oraz gospodarcze potrzeby przedsiębiorców. Uznano tym samym, że organ nie naruszył art. 6 i art. 8 k.p.a., poprzez obciążenie zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela, podczas gdy organ egzekucyjny powinien dokonywać czynności egzekucyjnej w taki sposób, aby jednoznacznie z niej wynikało z inicjatywy jakiego wierzyciela została ona dokonana. Zarówno w protokole zajęcia i odbioru ruchomości, jak i w tytule wykonawczym wyraźnie wskazano, że wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej w S.. Zobowiązany nie jest zatem obciążony ciężarem identyfikacji wierzyciela. W drugim z wyroków, wyjaśniono, że wskazany art. 5 § 1 pkt 4 u.p.e.a. stanowi, że uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest w odniesieniu do obowiązków wynikających m.in. z wydanych przez naczelnika urzędu celnego decyzji, postanowień lub mandatów karnych właściwy dyrektor izby celnej. Zgodnie natomiast z przepisem § 3 rozporządzenia Ministra Finansów zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania z dnia 15 września 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1494) w sprawach niezapłaconych należności powstałych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia (tj. 1 października 2015 r.), dla których obowiązujące przepisy przewidują tryb egzekucji administracyjnej, wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej w S., przy czym wszystkie podjęte w tych sprawach czynności pozostają w mocy. Tam w protokole zajęcia i odbioru ruchomości jako wierzyciela rzeczywiście wskazano Dyrektora Izby Celnej w T.. Wprawdzie WSA uznał, że "w protokole tym błędnie oznaczono wierzyciela, bowiem z dokumentu tego wynika, że należy w nim wskazać jako wierzyciela ten podmiot, który wystawił tytuły wykonawcze, na co wskazuje zawarty w nim zwrot (...) objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez (...)". Sąd przyjął, że wnioskującym o wszczęcie egzekucji, na podstawie art. 26 u.p.e.a., był Dyrektor Izby Celnej w T.. Tym samym nowelizacja wymienionego wyżej rozporządzenia nie miała wpływu na prawidłowość oznaczenia wierzyciela w protokole z dnia [...] sierpnia 2016 r. Obecnie Sąd zgadza się z powyżej opisanym poglądem, niemniej nie można pominąć, że we wskazanym wcześniej orzeczeniu Sąd zajął stanowisko, iż skoro w orzecznictwie sądowym różnicuje się wpływ wad na ważność dokumentów, o których mowa w art. 67 u.p.e.a., to nie każde uchybienie stanowi naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie dokonanej czynności. Wnioskiem Sądu było to, że nawet gdyby przyjąć, że błędnie określono wierzyciela, to uchybienie to i tak nie skutkowałoby nieważnością dokonanej czynności egzekucyjnej. W realiach obecnie badanej sprawy, WSA również nie widzi podstaw do uchylenia postanowienia z tego względu, że organ posługując się tytułem wykonawczym, gdzie wierzycielem oznaczono autora decyzji stanowiącej podstawę prawną obowiązku, czyli Dyrektora Izby Celnej w T., w protokole odbioru wskazuje nie tylko (prawidłowo) jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej w S., ale i (błędnie) opisuje go jako wystawcę tytułu wykonawczego. WSA nie dostrzega tu żadnego wpływu na wynik sprawy, tj. na przymusowe dochodzenie niezapłaconej należności. Zobowiązany z protokołu zajęcia wiedział: o jaki konkretny tytuł wykonawczy chodzi i jakie należności są tu przedmiotem egzekucji. W żaden też sposób nie wykazano wpływu na wynik sprawy postulowanej kwestii wystawienia protokołu na nieobowiązującym już wzorze. Dostrzeżone przez skarżącego różnice nie odbierają mu cech wiernego obrazowania rzeczywistości czy kompletności. Zdaniem Sądu nie można doszukać się naruszenia zapisu art. 67 § 2 u.p.e.a., który wskazuje, że dokument ten sporządza według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, bowiem załączony do akt protokół spełnia te wymogi zawierając wszelkie niezbędne i prawem wymagane treści. W szczególności nie można zarzucić protokołowi braku adnotacji, o jakiej mowa w art. 67 § 4 u.p.e.a. Także zarzut naruszenia art. 51 § 2 u.p.e.a. nie znajduje potwierdzenia w sprawie, gdyż przepis ten nie reguluje, kto nie może zostać świadkiem. Rację ma zatem organ, że świadkiem może być każda osoba fizyczna, pełnoletnia oraz posiadająca zdolność do czynności prawnych, w tym również pracownik organu, który został na taką okoliczność powołany. Nie znalazł też uznania Sądu zarzut oparty na twierdzeniu, że zajęte ruchomości mogą nie stanowić własności skarżącego, a zadaniem organu było poczynienie ustaleń w tym względzie. Trzeba zauważyć, że poborca skarbowy jest uprawniony do zajęcia wszystkich ruchomości, którymi zobowiązany faktycznie włada. Poborca skarbowy nie jest ani obowiązany, ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł do rzeczy, którą dysponuje (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2008, str. 328). Osoba roszcząca sobie prawo do zajętej rzeczy może bronić swych praw zgłaszając wniosek o wyłączenie rzeczy spod egzekucji (art. 38 § 1 u.p.e.a). Skoro strona takiego wniosku nie zgłosiła, to nie ma podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 97 § 2 u.p.e.a., bowiem ten wskazuje, że zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione. Na koniec Sąd za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 6 i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., gdyż po przeanalizowaniu postępowania oraz zebranego materiału trzeba stwierdzić, że organy działały na podstawie przepisów prawa i prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. To, że strona nie zgadza się z orzeczeniem organu nie oznacza, że organy działały sprzecznie z powołanymi zasadami. Mając na względzie powyższe okoliczności oraz art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. E. Kruppik-Świetlicka U. Wiśniewska T. Liwacz