I SA/Po 1378/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant sekretarz sądowy Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz skarżącego [...] kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 12 lipca 2016 r., nr [...] odmówił K. P. (dalej zwanemu również skarżącym) przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 05 października 2015 r., nr [...], w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za maj 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia 14 lipca 2011 r., nr [...], wszczął wobec skarżącego postępowanie podatkowe w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za maj 2010 r. Dnia 14 października 2013 r., skarżący udzielił pełnomocnictwa radcy prawnemu – M. C. do reprezentowania go w postępowaniach prowadzonych przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w P. o nr [...], [...], [...], [...] W aktach sprawy znajdowała się kserokopia ww. pełnomocnictwa. Decyzją z dnia 05 października 2015 r., nr [...] określono skarżącemu zobowiązanie w podatku od towarów i usług za maj 2010 r. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi – radcy prawnemu M. C. dnia 19 października 2015 r. Pismem z dnia 02 listopada 2015 r., pełnomocnik skarżącego wniósł odwołanie od wskazanej decyzji. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 28 grudnia 2015 r., nr [...] stwierdził niedopuszczalność odwołania. W jego ocenie doręczenie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. nastąpiło niezgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, a tym samym było ono nieskuteczne. Mając na uwadze art. 137 § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej oraz fakt, że pełnomocnik skarżącego nie potwierdził, aby nieuwierzytelniona kserokopia pełnomocnictwa znajdująca się w aktach sprawy uprawniała go do reprezentowania skarżącego w niniejszym postępowaniu należało przyjąć, że pełnomocnictwo to nie spełnia wymogów art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej, wobec czego brak było podstaw do przyjęcia, że skarżący jest reprezentowany przez pełnomocnika. Z uwagi na powyższe stwierdzono, że decyzja nie została doręczona prawidłowo. Dopiero bowiem od chwili prawidłowego przedłożenia do akt sprawy dokumentu pełnomocnictwa na organie podatkowym spoczywa obowiązek doręczania pism pełnomocnikowi. Mając powyższe na uwadze, Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wydaną przez siebie decyzję doręczył skarżącemu dnia 21 marca 2016 r. Odwołanie od tej decyzji zostało nadane przez skarżącego 05 kwietnia 2016 r., a więc 1 dzień po upływie terminu. Do odwołania nie załączono również wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 10 maja 2016 r., nr [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Pismem z dnia 09 maja 2016 r., skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.. Uzasadniając przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania podniósł, że wiedzę o uchybieniu powziął dopiero z treści pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 19 kwietnia 2016 r., nr [...], stanowiącego odpowiedź na zarzuty odwołania. Skarżący podniósł także, że uchybił terminowi bez swojej winy, albowiem doręczenie decyzji do jego rąk nastąpiło w sposób wprowadzający go w błąd co do charakteru tego doręczenia i jego skutków. Skarżący w chwili otrzymania decyzji nie miał świadomości, że odwołanie powinno być wniesione przez niego osobiście. Skarżący nie zaznaczył również niezwłocznie daty doręczenia, a następnie błędnie ustalił, że doręczenie nastąpiło w dniu 22 marca 2016 r. Doręczona skarżącemu decyzja zawierała również zapis wskazujący na reprezentowanie skarżącego przez pełnomocnika, przy czym na ostatniej stronie decyzji wskazano, że otrzymuje ją pełnomocnik. Skarżący z uwagi na powyższe miał świadomość, że doręczona mu decyzja dotyczy postępowania, w którym jest on reprezentowany przez pełnomocnika. Skarżący był przekonany, że jakiekolwiek środki prawne związane z doręczeniem decyzji powinny zostać podjęte przez pełnomocnika. Decyzja była już wcześniej doręczona pełnomocnikowi skarżącego, a następnie wniesiono od niej odwołanie co utwierdziło skarżącego w przekonaniu, że otrzymał on decyzję jedynie do wiadomości. Z uwagi na okres świąteczny (Święta Wielkanocne) i związany z tym natłok zadań i obowiązków skarżący nie skontaktował się po otrzymaniu decyzji z pełnomocnikiem. Dopiero w dniu 04 kwietnia 2016 r., w godzinach wieczornych, odbył rozmowę telefoniczną z M. C., w trakcie której powziął wiedzę, że odwołanie od decyzji wniesione przez pełnomocnika zostało uznane za niedopuszczalne. Pełnomocnik skarżącego w trakcie rozmowy telefonicznej poinformował również, że od doręczonej do rąk skarżącego decyzji powinno zostać wniesione w terminie 14 dni odwołanie. Skarżący nie posiadał jednak już koperty, w której doręczono decyzję, więc niemożliwe było sprawdzenie daty doręczenia na stronie internetowej operatora pocztowego. Skarżący pozostawał w przekonaniu, że odwołanie jest wniesione w terminie, stąd nie złożył jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Składając odwołanie skarżący pozostawał w błędnym przekonaniu, że otrzymał decyzję dnia 22 marca 2016 r. Wobec braku wiedzy o uznaniu niedopuszczalności odwołania wniesionego przez pełnomocnika brak było zdaniem skarżącego podstaw dla uznania, że doręczenie decyzji bezpośrednio skarżącemu wywołuje skutki prawne. Odnosząc się do włączonych przez organ do akt sprawy dokumentów skarżący wskazał, że jakkolwiek zdaje się z nich wynikać, że wiedział on o uznaniu za niedopuszczalne wniesionego przez pełnomocnika odwołania to należy zauważyć, że skarżący nie sporządzał osobiście pism w licznych postępowaniach podatkowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zgodnie z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei, w myśl przepisu § 2 ww. artykułu, podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. W kontekście przytoczonej regulacji podniesiono, że przedmiotem rozstrzygnięcia jest ocena braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi należy ocenić w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego zachowania. O braku winy w uchybieniu terminowi można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że jego dochowanie było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, a brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, zaś przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W ocenie organu uchybienie terminu w niniejszej sprawie nastąpiło w wyniku zaniedbania skarżącego, a nie w wyniku zaistnienia niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód. Zaznaczono, że uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu sprowadza się w istocie do stwierdzenia, że uchybienie terminowi nastąpiło na skutek przeświadczenia o działaniu pełnomocnika i wprowadzeniu skarżącego w błąd co do skutków doręczenia. W ocenie organu odwoławczego trudno uznać, aby doręczenie skarżącemu decyzji, mimo jej uprzedniego doręczenia pełnomocnikowi i wniesienia przez niego odwołania, mogło być zakwalifikowane jako przeszkoda w dochowaniu terminu. Wyjaśniono, że przed Dyrektorem Izby Skarbowej toczy się postępowanie zażaleniowe na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 04 marca 2016 r., nr [...], odmawiające skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za maj 2010 r. W dniu 07 stycznia 2016 r., do Urzędu Skarbowego w P. wpłynął wniosek skarżącego o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku od towarów i usług za maj 2010 r., w związku z wyżej wymienionym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 grudnia 2015 r., stwierdzającym niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu tego wniosku wprost powołano się na wskazane ostatnio postanowienie. Na postanowienie to powołano się również w zażaleniu z dnia 14 marca 2016 r. Z uwagi na powyższe – w ocenie organu odwoławczego – nie znajduje uzasadnienia twierdzenie, że skarżący nie miał wiedzy na temat postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania. Za niezasadne uznano twierdzenie skarżącego o braku podstaw do uznawania, że doręczenie mu decyzji ma charakter czynności wywołującej skutki prawne, w szczególności wymagające wniesienia odwołania w określonym terminie. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej skarżący był w pełni zorientowany w toczącym się wobec niego postępowaniu podatkowym w zakresie podatku od towarów i usług za maj 2010 r. Nie znajduje uzasadnienia twierdzenie, jakoby skarżący w dacie doręczenia mu decyzji miał świadomość reprezentowania go przez pełnomocnika. Bez znaczenia dla możliwości przywrócenia terminu jest okoliczność podpisywania przez skarżącego lub jego pełnomocnika pism sporządzanych przez osoby bezpośrednio zajmujące się prowadzonymi postępowaniami. Zapoznanie się z treścią danego pisma zależy wyłącznie od woli strony, co prowadzi do wniosku, że nie jest to obiektywna przeszkoda w możliwości zapoznania się z treścią pisma. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej powyższe świadczy o niedochowaniu przez skarżącego należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Stwierdzono również, że organ podatkowy nie ma obowiązku pouczenia w decyzji o sposobie wniesienia odwołania, w tym np. o złożeniu odwołania bezpośrednio przez stronę czy też za pośrednictwem pełnomocnika. Konkludując swoje rozważania organ stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Po doręczeniu decyzji skarżącemu lecz przed upływem terminu do wniesienia od niej odwołania nie wystąpiły okoliczności mogące świadczyć o niemożności jego wniesienia. Brak winy zachodzi bowiem jedynie w sytuacji gdy strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Tymczasem skarżący mimo doręczenia mu decyzji, nie odnotował daty doręczenia, mając przy tym świadomość, że doręczenie nastąpiło w związku ze stwierdzeniem niedopuszczalności odwołania. Wymienione na wstępie postanowienie stanowi przedmiot skargi kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zobowiązanie organu do wydania postanowienia o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania. Ponadto strona skarżąca wnosi o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej zarzuca się naruszenie: – art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej – poprzez niewłaściwe zastosowanie; – art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej – poprzez błędną wykładnię i ustalenie, że organ I instancji nie naruszył obowiązku udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem postępowania; – art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej – poprzez naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Zgodnie z art. 162§ 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Uchybienie terminowi w postępowaniu podatkowym zachodzi wówczas, gdy czynność procesowa nie została dokonana przez stronę lub uczestnika postępowania w oznaczonym dla tej czynności czasie. Przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy w jego uchybieniu. Wystarczy, że przesłanka ta zostanie uprawdopodobniona. Podkreśla się jednocześnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że "przy ocenie okoliczności sprawy o przywrócenie terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, aby nie wprowadzać do stosunków procesowych elementu niepewności. Chodzi o to, aby z jednej strony nie doprowadzać do pochopnego przywracania terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw. Do okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar" (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 1 lutego 2012 r., III SA/Gl 972/11, LEX nr 1146040). Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (W. Siedlecki, Zarys..., s. 247). Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 162 § 1 oraz art. 121 §1 i §2 Ordynacji podatkowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wystąpiły zatem przesłanki, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, uzasadniające wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Należy zgodzić się ze skarżącym, że doręczenie decyzji do jego rąk nastąpiło w sposób wprowadzający go w błąd co do charakteru tego doręczenia i jego skutków. Doręczona skarżącemu decyzja zawierała na pierwszej stronie zapis wskazujący na reprezentowanie go przez pełnomocnika. Ponadto na ostatniej stronie decyzji wskazano, że otrzymuje ją pełnomocnik P. M. Czajkowski. Skarżący w tej sytuacji żywił w pełni usprawiedliwione okolicznościami przekonanie, że doręczona mu decyzja dotyczy postępowania, w którym jest on reprezentowany przez pełnomocnika. Nie mógł więc mieć świadomości, że odwołanie powinno być wniesione przez niego osobiście. Usprawiedliwione zatem było przekonanie skarżącego, że jakiekolwiek środki prawne związane z doręczeniem decyzji będą podjęte przez pełnomocnika. Dokonując oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminowi bez swej winy, organ podatkowy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenić winę według obiektywnych mierników staranności. Nie można w omówionych okolicznościach przypisać skarżącemu winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania, skoro uchybienie to jest skutkiem błędu, wywołanego przez organ. W sytuacji, gdy podatnik działał w zaufaniu do informacji zawartych przez organ w doręczonej decyzji, nie mogą go obciążać negatywne tego konsekwencje. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa należało orzec jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania ([...] zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi, jak w punkcie drugim sentencji wyroku) Sąd orzekł zaś na mocy przepisów art. 200, art. 205 § 1 i art. 210 § 2 ppsa.