II OZ 1564/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./ po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 211/17 o odrzuceniu skargi D. L. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2016 r. [...] w przedmiocie wykonania zastępczego w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 211/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę D. L. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 grudnia 2016 r. w przedmiocie wykonania zastępczego w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd wskazał, że pismem z dnia 15 marca 2017 r. wezwano skarżącą do usunięcie w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie, pod rygorem odrzucenia skargi. Pomimo doręczenia wezwania o uzupełnieni braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie, skarżąca nie podpisała skargi. W takiej sytuacji Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. postanowił o jej odrzuceniu. Postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. WSA w Krakowie odmówił D. L.przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Postanowieniem z dnia 29 maja 2017 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą z kosztów sądowych i ustanowił dla skarżącej radcę prawnego. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2017 r., II OZ 759/17, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie D. L. na postanowienie z dnia 10 maja 2017 r. Pismem z dnia 13 czerwca 2017 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych poinformowała radcę prawnego J. W. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej D. L. Pismem z dnia 11 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny Krakowie postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2017 r., odrzucił wniosek D. L. o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odrzuceniu skargi. Postanowieniem z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1269/17, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie WSA w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2017 r. i przywrócił termin do termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. o odrzuceniu skargi. W zażaleniu na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie przepisów: 1) art. 243 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy dopiero w dnia 29 maja 2017 r., po ponad czterech miesiącach i po: 1/ kontroli formalnej skargi, 2/ wezwaniu do uzupełnienia braków skargi, 3/ odrzuceniu skargi, 4/ upływie terminu do zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi oraz 5/ oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu, a wszystko to w sytuacji gdy skarżąca wniosek ten z uwagi na swoją złą sytuację finansową, nieporadność i nieznajomość prawa skutecznie (formalnie i także merytorycznie, jak się później okazało) złożyła wraz ze skargą z dnia 13 stycznia 2017 r., a następnie ponowiła go w zażaleniu z dnia 26 maja 2017 r.; 2) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy po ponad czterech miesiącach od jego złożenia, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji prowadził postępowanie z udziałem skarżącej pozbawionej profesjonalnego pełnomocnika, czyli już po kontroli formalnej skargi, jej odrzuceniu i oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu, w sytuacji kiedy wniosek ten został złożony przez skarżącą wraz ze skargą, co w efekcie doprowadziło do ograniczenia skarżącej jej konstytucyjnego prawa do sądu; co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia: 3) art. 49 § 1 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i przystąpienie do kontroli formalnej skargi przed rozpoznaniem wniosku skarżącej o ustanowienie dla niej pełnomocnika w osobie radcy prawnego, w sytuacji kiedy przepis ten winien zostać zastosowany dopiero po zapewnieniu skarżącej należytej ochrony i ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika; 4) art. 58 § 1 pkt 3) P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i odrzucenie skargi przed rozpoznaniem wniosku skarżącej o ustanowienie dla niej pełnomocnika w osobie radcy prawnego, w sytuacji kiedy przepis ten winien zostać zastosowany dopiero po zapewnieniu skarżącej należytej ochrony i ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a w przypadku oddalenia zażalenia - przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy odnotować, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1269/17 wskazał, że ważne jest, aby wniosek o prawo pomocy był rozpoznany przez Sąd we właściwym trybie i czasie. Jeżeli więc wniosek o prawo pomocy dotyczy również ustanowienia pełnomocnika z urzędu i złożony został jednocześnie ze skargą, to jego rozpoznanie wyprzedza czynności związane z usuwaniem braków formalnych skargi. W tej mierze Naczelny Sad Administracyjny powołał się na art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. oraz przepis § 33 ust. 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych, z którego wynika, że po wniesieniu skargi do sądu przewodniczący wydziału orzeczniczego niezwłocznie bada, czy skarga czyni zadość wymaganiom formalnym i czy został uiszczony wpis, a w razie potrzeby wzywa do usunięcia braków formalnych oraz do uiszczenia wpisu, chyba że został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stosownie zaś do § 36 ust. 1 Regulaminu, przewodniczący wydziału orzeczniczego wniosek o przyznanie prawa pomocy przekazuje niezwłocznie wskazanemu referendarzowi sądowemu, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach sędziemu sprawozdawcy. Mając na uwadze powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzić trzeba, że złożony w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy należało rozpoznać w pierwszej kolejności, przed wezwaniem strony do usunięcia braków formalnych skargi. Odrzucenie przez Sąd pierwszej instancji skargi, bez uprzedniego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozbawiło skarżącą prawa do sądu, w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP (por: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OZ 818/06, z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OZ 556/06, 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 848/12). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.