I FZ 392/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. W. i T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2134/16 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. W. i T. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 5 maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika spółki wraz z drugim wspólnikiem oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2012 r., 2013 r. i 2014 r. postanawia oddalić zażalenie. I FZ 392/16 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2134/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił J. W. i T. W. (dalej: skarżący) wstrzymania wykonania zaskarżonej przez nich decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 5 maja 2016 r., w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika spółki wraz z drugim wspólnikiem oraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2012 r., 2013 r. i 2014 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji, odwołując się do art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stwierdził, że to wnioskodawca powinien wykazać stosowną argumentacją, popartą faktami oraz odnoszącymi się do nich dowodami, że wykonanie zaskarżonego aktu organu administracji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Sąd podkreślił, że to w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie swych twierdzeń stosownymi dokumentami, sąd musi mieć bowiem wiedzę o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania decyzji i możliwość zweryfikowania tej wiedzy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że złożony przez skarżących wniosek tych wymogów nie spełnia, gdyż nie wykazali oni, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia (nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego). Zdaniem sądu niepowołanie okoliczności uzasadniających wystąpienie przesłanki "znacznej szkody" lub "trudnych do odwrócenia skutków" i nieprzedstawienie dokumentów potwierdzających ich istnienie uniemożliwia merytoryczną ocenę wniosku. Skoro skarżący nie wykazali w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., brak było podstaw do uwzględnienia wniosku. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wnieśli o jego uchylenie w całości, zarzucając naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. przez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, mimo że wykonanie decyzji grozi niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w majątku skarżących. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podnieśli, że wykonanie zaskarżonej decyzji doprowadzi do utraty całego majątku, co może narazić ich i ich rodziny na nędzę i bezdomność. Skarżący podkreślili, że chodzi o olbrzymią kwotę ponad 750 000 zł i prawdopodobne jest, że w wyniku egzekucji utracą oni środki niezbędne do przeżycia. Skarżący poniosą nieodwracalne szkody w dziedzinie materialnej, psychicznej i fizycznej, podczas gdy Skarb Państwa uzyska tylko część należności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wskazania we wniosku takich okoliczności, aby przekonać sąd do zastosowania ochrony tymczasowej. Uzasadnienie wniosku powinno zatem odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy, tj. użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre określenia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, w jaki sposób przejawiają się one w realiach konkretnej sprawy nie uzasadnia uwzględnienia wniosku, gdyż brak jest w takiej sytuacji wykazania zaistnienia adekwatnego związku przyczynowego między wykonaniem decyzji a możliwymi - opisanymi w art. 61 § 3 p.p.s.a. - negatywnymi konsekwencjami jej wykonania przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy należy zauważyć, że w swym wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skarżący ograniczyli się do powtórzenia ogólnych sformułowań ustawowych ("ze względu na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków"), w żaden sposób nie konkretyzując ich w kontekście własnej sytuacji. W takim przypadku zasadnie sąd pierwszej instancji uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. Z kolei argumenty zażalenia, zgodnie z którymi prawdopodobne jest, że w wyniku egzekucji zobowiązania podatkowego skarżący stracą wszelkie środki niezbędne do przeżycia oraz że wykonanie decyzji zrujnuje życie, a także majątek ich oraz ich rodzin, pozostają poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż przytoczenie okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu dopiero w zażaleniu na postanowienie odmawiające wstrzymania jego wykonania z uwagi na brak uzasadnienia przez stronę wniosku, nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, nawet w przypadku wystąpienia tych przesłanek (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 lipca 2010 r., II OZ 676/10). Działanie odmienne mogłoby się spotkać z uzasadnionym zarzutem naruszenia konstytucyjnej zasady dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego oraz w istocie doprowadzić do niedopuszczalnej sytuacji, w której zażalenie ze środka zaskarżenia stałoby się pismem uzupełniającym kompletny z punktu widzenia wymogów formalnych wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej. Postępowanie zażaleniowe ma tymczasem na celu zweryfikowanie legalności działania sądu pierwszej instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia (co wynika z art. 194 § 1 p.p.s.a.), a nie ponowne rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Stąd jedynie na marginesie warto poczynić dwie uwagi ogólne. Po pierwsze, sama wysokość ciążącego na danym podmiocie zobowiązania podatkowego nie stanowi wystarczającej przesłanki do udzielenia ochrony tymczasowej, nie ulega bowiem wątpliwości, że skutki egzekucji danej kwoty zależą nie tylko od jej wysokości, ale również od wartości majątku, z którego egzekucja jest dokonywana (inaczej pod kątem przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oceniana byłaby sytuacja osoby, która byłaby zobowiązana do zapłaty kwoty 750 000 zł nie posiadając żadnego istotnego majątku i utrzymując się z pensji minimalnej, inaczej osoby, która – będąc zobowiązaną do uiszczenia identycznej kwoty – posiadałaby np. szereg nieruchomości wartych kilka milionów złotych). Po drugie, przepisy zawarte w art. 8-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) przewidują ograniczenie dopuszczalności prowadzenia egzekucji do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Warto również przypomnieć, że w świetle art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia wydane w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. W tym celu należy złożyć ponowny wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji oraz go uzasadnić. Ubocznie można też wskazać, że analogicznie ocenione zostało zażalenie skarżących w innej sprawie (z zakresu podatku dochodowego) – por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2016 r., II FZ 893/16. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.