I SA/Sz 251/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędzia WSA Bolesław Stachura, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi S.M. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 poz. 23, dalej w skrócie: "K.p.a.") w zw. z § 50 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm., zwane dalej w skrócie: "rozporządzeniem PRŚ 2013") w zw. z § 2, § 9 ust. 2, § 27 i załącznikiem nr 3 i 7 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33 poz. 262 ze zm., zwane dalej w skrócie: "rozporządzeniem PRŚ 2009"), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu d. z dnia [...] r., nr [...], o przyznaniu S.M. (dalej zwanej: "producentką", "stroną", "skarżącą") płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 w łącznej wysokości [...] zł z tytułu - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1 – Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) oraz odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, wariant 2.9 – Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności). Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następującym stanie sprawy. W dniu 12 kwietnia 2013 r. producentka złożyła do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu d. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. W treści wniosku o przyznanie płatności w ramach pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne, w wariantach: – 2.1 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), – 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności), zgłoszone zostały działki rolne o łącznej powierzchni [...] ha. W ww. wnioskach producentka zadeklarowała do przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu 2.1 działki rolne o powierzchni [...] ha oraz w ramach pakietu 2.9 działki rolne o powierzchni [...] ha. 28 czerwca 2013 r. strona złożyła oświadczenie, w którym poinformowała o zniszczeniach spowodowanych działaniami zwierząt w uprawie sadowniczej jabłoni i czereśni na około [...] %, do usunięcia których zobowiązała się jesienią 2013 r. Z kolei, 9 lipca 2013 r. producentka złożyła do organu I instancji protokół oględzin ostatecznego szacowania szkody w uprawach i płodach rolnych sporządzony przez przedstawiciela obwodu łowieckiego nr [...], po oględzinach uszkodzonej uprawy przeprowadzonych w dniu 6 lipca 2013 r., w którym wskazano na stwierdzone na powierzchni [...]% (z obszaru [...] ha) zniszczenia drzewek w postaci otarć kory i ogryzienia wierzchołków przez zwierzęta. W dniu 10 października 2013 r. producentka złożyła do organu I instancji informację o wykonaniu, w terminie pomiędzy 1 a 6 października 2013 r., uzupełnienia nasadzeń, wskazując, że na działkach rolnych B i C, zagospodarowanych jabłonią wykorzystano [...] sztuk drzewek, natomiast na działce A z uprawą czereśni dosadzonych zostało [...] sztuk. Do akt sprawy złożono decyzję Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z dnia 27 września 2013 r., paszporty roślin oraz rachunki potwierdzające zakup ww. materiału szkółkarskiego. W dniach 8 - 14 października 2013 r. w gospodarstwie producentki przeprowadzono kontrolę na miejscu, w trakcie której w zakresie upraw sadowniczych zadeklarowanych na działkach rolnych A, B i C organ stwierdził drzewka nasadzone pierwotnie oraz nowodosadzone w terminach wykazanych w rejestrze zabiegów agrotechnicznych. Poza powyższą kontrolą w gospodarstwie producentki przeprowadzono kontrolę w zakresie wzajemnej zgodności, podczas której nie stwierdzono nieprawidłowości. Ponadto, Jednostka Certyfikująca w rolnictwie ekologicznym - Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A. sporządziła i przekazała organowi I instancji wykaz producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym w roku 2013 (wykaz dotyczył strony), w którym wskazano powierzchnię [...] ha dla wariantu upraw rolniczych (z certyfikatem zgodności - symbol wariantu 2.1) oraz obszar [...] ha dla upraw sadowniczych i jagodowych (z certyfikatem zgodności - symbol wariantu 2.9). W kolumnie 18 wykazu jednostka PCBC umieściła informację o treści: "w 2.9 - P. [...] ha - uzupełniono obsadę drzew i krzewów". Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu d. przyznał stronie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w kwocie [...] zł do powierzchni zadeklarowanej w wariancie - upraw rolniczych oraz odmówił przyznania wsparcia do działek zagospodarowanych uprawą jabłoni i czereśni. Na skutek złożonego odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, decyzją z dnia [...] r., uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na stwierdzone uchybienia natury proceduralnej, tj. wadliwość uzasadnienia decyzji organu I instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w dniu 27 maja 2014 r., organ I instancji wydał decyzję, w której poza przyznaniem wsparcia w kwocie [...] zł za realizację wariantu 2.1 orzekł o odmowie płatności do gruntów z zadeklarowaną uprawą sadowniczą. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że ustalona liczba drzewek na poszczególnych działkach rolnych przed wykonaniem przez producentkę uzupełnień obsady, nie była wystarczająca do stwierdzenia, że na działkach A, B i C była utrzymywana minimalna obsada drzew określona w przepisach dot. programu rolnośrodowiskowego. Rozpoznając odwołanie od ww. decyzji, na skutek złożonego przez stronę odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wyjaśniając, że przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za realizację wariantu 2.9 możliwe jest jedynie po spełnieniu określonych warunków i wymogów Programu rolnośrodowiskowego związanych z podjętym zobowiązaniem. Natomiast w przypadku stwierdzenia uchybień w przestrzeganiu wymogów, organ I instancji rozstrzygający w sprawie płatności obowiązany był do zastosowania dyspozycji, o której mowa w § 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia PRŚ 2009, a więc zmniejszenia wysokości tej płatności o 100% w odniesieniu do działek rolnych, na których zostało stwierdzone uchybienie tym wymogom - co w istocie spowodowało konieczność odmowy przyznania płatności do uprawy sadowniczej zadeklarowanej w ramach wariantu 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności). Strona zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, podnosząc zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 §, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w toku postępowania prowadzącego do wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. oraz decyzji ją poprzedzającej. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a także oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokiem z 19 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargę oddalił uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 1230/15, uchylił ww. wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji odniósł się do istotnych kwestii rozpoznawanej sprawy w sposób niezwykle ogólnikowy, lakoniczny i wręcz oderwany od materiałów znajdujących się w aktach administracyjnych, a twierdzenia zawarte w uzasadnieniu weryfikowanego rozstrzygnięcia nie zostały poparte również żadnymi okolicznościami faktycznymi, dotyczącymi spornych zagadnień. Brak jest także wywodów Sądu I instancji odnośnie zarzutu naruszenia przez organy art. 75 § 1 i 78 § 1 i 2 K.p.a. Tym samym, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, w sytuacji gdy Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do zasadniczych zarzutów skargi, w ramach których skarżąca zarzuciła organom naruszenie podstawowych zasad postępowania, w tym naruszenie art. 75 § 1, 78 § 1 i 2, 80 i 86 K.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że niewątpliwie doszło do naruszenia art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się bowiem do zasadniczej kwestii dotyczącej minimalnej ilości drzew na działkach A, B i C, a mianowicie nie określił, jaka była w dniu kontroli obsada drzew na tych działkach spełniająca kryteria przewidzianych w § 9 ust. 2 pkt 3 lit a rozporządzenia PRŚ 2009 w przeliczeniu na 1 ha powierzchni. Określił natomiast jedynie łączną liczbę drzewek, która ww. wymogów nie spełniała. Poza tym, nie wyjaśnił, dlaczego postępowanie organów polegające na niezaliczeniu do drzew spełniających parametry drzew kwalifikowanych drzew nowo zakupionych i dosadzonych jest właściwe. Nadto, Sąd I instancji w żaden sposób nie odniósł się do wyjaśnień skarżącej kasacyjnie, że liczba drzew zdrowych, lecz zbyt niskich, jest wynikiem przeprowadzonych przez nią czynności agrotechnicznych (przycięcia stymulujące), które przeprowadzone zostały przy okazji nowych dosadzeń, kiedy to liczba drzew zdrowych i odpowiednich rozmiarów na skutek dodatkowych dosadzeń przekraczała normy, co pozwoliło stronie przeprowadzić wspomniane prace, których celem był dalszy rozwój sadu. W powyższej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji w zasadzie zaniechał kontroli dokonanej przez organ oceny materiału dowodowego podczas gdy kontrola zaskarżonych aktów sprawowana przez wojewódzkie sądy administracyjne powinna polegać na dogłębnej i wszechstronnej analizie stanu faktycznego oraz stanu prawnego wniesionych do sądu spraw. Takie postępowanie Sądu I instancji, polegające na braku kontroli oceny dokonanej przez organ odwoławczy zebranego w sprawie materiału dowodowego stanowiło, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 1 § p.p.s.a. w związku z art. 80 K.p.a.), mające w istotny sposób wpływ na rozstrzygnięcie. Rozpoznając zatem ponownie sprawę, Sąd I instancji zobowiązany został do dokonania wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, wskazania jakie ustalenia faktyczne należało poczynić, a następnie ocenienia, czy organ administracji zgodnie z prawem przeprowadził postępowanie dowodowe i, czy przy tak poczynionych ustaleniach, prawidłowo zastosował właściwe w sprawie prawo materialne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje: W wyniku ponownie przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji ostatecznej Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości dokonanej oceny materiału dowodowego na gruncie znajdujących w przedmiotowej sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego. W skardze podkreślono bowiem, że organ odwoławczy bezzasadnie pominął dowód z oświadczeń złożonych przez skarżącą i członka jej rodziny, że obsada drzew owocowych w przypadku upraw jabłoni i czereśni przekraczała wymaganą ilość 125 szt. na 1 hektar oraz nie odniósł do podnoszonych w toku postępowania okoliczności, że strona bezpośrednio po przeprowadzeniu nasadzeń nowych drzew, mając świadomość nadwyżki jeżeli chodzi o ich ilość na hektar, dokonała zabiegów pielęgnacyjnych (przycięcia) uszkodzonych drzew, co sprawiło, że przestały one spełniać wymagania, co do wysokości, co jednak nie mało wpływu na kwestię utrzymywania na każdej z działek minimalnej obsady. Skarżąca podniosła również, że organ przyjął za podstawę rozstrzygnięcia niezgodny z rzeczywistością stan faktyczny sprawy oraz oparł się na dowodzeniu pozbawionym logicznej spójności naruszającym zasadę dwuinstancyjności postępowania. Nadto, w ocenie skarżącej, jeżeli organy miały wątpliwość odnośnie przedkładanych przez nią oświadczeń zobowiązane były do zweryfikowania tych dowodów, np. poprzez przesłuchanie świadków, w tym także samej strony, która zgłaszała taką gotowość. Mając na uwadze powyższe, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, ze zm., zwana dalej w skrócie "u.w.r.o.w.") z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 u.w.r.o.w., do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Art. 21 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności ONW organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności, 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 K.p.a. nie stosuje się. Poza tym strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 21 ust. 3 u.w.r.o.w). Z treści powyższego przepisu wynika, że postępowanie przed organami ARiMR zostało w dość istotny sposób zmodyfikowane, w szczególności przez odejście od stosowania przepisów art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Konsekwencją zasady przyjętej w art. 21 ust. 3 ustawy jest zatem przeniesienie ciężaru dowodu na podmiot, który z tego faktu wywodzi skutki prawne, co zmusza stronę do większej aktywności. Art. 21 ust. 3 ustawy jednoznacznie obciąża więc wnioskodawcę obowiązkiem udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W postępowaniu o przyznanie płatności, to nie organ, ale wnioskodawca (posiadacz gruntów) powinien przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Zatem organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w toku postępowania skarżąca, podobnie jak jej ojciec – D.S. - złożyła oświadczenie odnośnie spełnienia wymogów minimalnej obsady drzew owocowych na 1 ha na działkach zgłoszonych do płatności. Powyższe oświadczenia, podobnie jak pozostałe oświadczenia i wyjaśnienia, składane w toku postępowania przez skarżącą, stanowią materiał dowodowy i choć nie zostały w sposób szczegółowy omówione w zaskarżonej decyzji brak podstaw by przyjąć, że zostały przez organ pominięte. Przede wszystkim wskazać bowiem należy, że są one zbieżne z wyliczeniami obsady drzew dokonanymi w toku przeprowadzonej kontroli na miejscu, z której wynika, że w czasie przeprowadzenia kontroli obsada drzew w normie na działkach A, B i C była wystarczająca, co wynika wprost z tabeli zamieszczonej na str. 3 decyzji (działka A – [...] szt., działka B [...] szt., działka C [...] szt.). Ocena jednak tej obsady, która została stwierdzona w październiku 2013 r., a prawidłowość prowadzenia uprawy w 2013 r. dokonana została w oparciu o kolejne oświadczenia skarżącej z których wynika, że w dniach bezpośrednio poprzedzających kontrolę na ww. działkach dosadzono łącznie [...] szt. drzew. Okoliczność powyższa jest bezsporna i wynika także z raportu z kontroli na miejscu, w którym wskazano, że: "na wszystkich działkach rolnych deklarowanych w pakiecie ekologicznym jako sady jabłoniowe i czereśniowe inspektorzy stwierdzili zarówno drzewka wsadzone pierwotnie oraz dosadzone w terminie wykazanym w rejestrze zabiegów agrotechnicznych". Z kolei ilości drzewek, którymi strona uzupełniła obsadę na poszczególnych działkach rolnych ustalono na podstawie wpisów z Rejestru działań agrotechnicznych (dowód: fotografia nr IMGJ643, IMGJ644), z których wynika, że: - działkę C o zadeklarowanej powierzchni [...] ha uzupełniono ilością [...] szt. jabłonek w dniu 1 października 2013 r., - uzupełnienia obsady działki A o pow. [...] ha ilością [...] szt. czereśni dokonano w terminie 1 - 4 października 2013 r., - jabłonki w liczbie [...] szt. zostały wykorzystane do uzupełnienia obsady na działce B o pow. [...] ha w dniach 4 - 6 października 2013 r. Powyższe okoliczności, jako bezsporne, nie wymagały przeprowadzania kolejnych dowodów, o które strona zresztą nie wnosiła. Nie można bowiem jako wniosek dowodowy potraktować gotowości strony do wzięcia udziału w postępowaniu w trybie art. 86 K.p.a. zgłoszonej w odwołaniu z 23 grudnia 2013 r. Z tego też względu, zarzuty skargi dotyczące niewłaściwego zgromadzenia materiału dowodowego nie zasługują na uwzględnienie. Skoro zatem materiał dowodowy zgromadzony został w sposób prawidłowy, a skarżąca nie składała wniosków dowodowych, odrębną kwestią jest ocena zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym także oświadczeń skarżącej i D. S. odnośnie zachowanej obsady drzew, na gruncie znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zdaniem Sądu, orzekającego w niniejszej sprawie została ona dokonana przez organy obydwu instancji prawidłowo, a zatem także w tym zakresie postępowanie organów nie narusza przywołanych w skardze przepisów K.p.a. W tym miejscy przytoczyć i przeanalizować jednak należy regulacje prawa materialnego znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie. W przypadku pomocy finansowej z tytułu realizacji Programu rolnośrodowiskowego, o przyznanie której skarżąca wnioskowała konieczne było zweryfikowanie, czy spełnione zostały warunki wynikające z § 2 oraz § 50 rozporządzenia PRŚ 2013 r. Zgodnie z przywołanym § 2 ww. rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Nr 73/2009, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; 2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Nr 73/2009, wynosi co najmniej 1 ha; 3) realizuje 5 - letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej; 4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej, w ramach określonych pakietów lub ich wariantów, określone w rozporządzeniu. Zgodnie z § 50 wymienionego rozporządzenia, rolnik który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (rozporządzenie PRŚ 2009) w zakresie m.in. wariantu dziewiątego pakietu Rolnictwo ekologiczne (tj. wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe - z certyfikatem zgodności), może kontynuować realizację tego zobowiązania, zgodnie z wymogami określonymi dla tego wariantu w przepisach rozporządzenia PRŚ 2009. W przypadku uprawy sadowniczej zadeklarowanej we wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, płatność za realizację wariantu 2.9 jest przyznawana, wówczas gdy są spełnione warunki do jej przyznania określone w rozporządzeniu PRŚ 2009 (§ 50 ust. 3 rozporządzenia PRŚ 2013). W załączniku nr 3 do rozporządzenia PRŚ 2009 w zakresie pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne zawarte są m. in. następujące wymogi dla wariantu 2.9 -Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności): a) wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz przeznaczenie uzyskanego plonu na paszę, do bezpośredniego spożycia przez ludzi lub do przetwórstwa, b) utrzymywanie minimalnej obsady drzew (...), która w przypadku drzew jabłoni i czereśni stanowi [...] sztuk na [...] ha powierzchni, c) prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby. Brak przestrzegania ww. wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, skutkuje przyznaniem w danym roku płatności rolnośrodowiskowej w zmniejszonej wysokości w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono uchybienie (§ 27 ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2009 w zw. z § 50 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia PRŚ 2013). Wysokość zmniejszeń określa załącznik nr 7 do rozporządzenia, zgodnie z którym nieutrzymywanie minimalnej obsady krzewów m. in. w wariancie 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) skutkuje 100% zmniejszeniem płatności w stosunku do działek rolnych, na których stwierdzono uchybienie (z zaznaczeniem, że dopuszczalna granica błędu wynosi do 5% wymaganej obsady). Z § 9 ust. 2 pkt 3a rozporządzenia PRŚ 2009 wynika, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się wówczas gdy wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają określone wymagania co do wysokości i grubości (podkreślenie własne). W rozpoznawanej sprawie, w wyniku przeprowadzonej kontroli na miejscu stwierdzono obsadę w normie na dzień przeprowadzenia kontroli, ale także drzewka martwe i niespełniające parametrów z rozporządzenia. Z raportu z kontroli przeprowadzonej w dniach 8-14 października 2013 r. wynika bowiem, że w trakcie czynności stwierdzono drzewka wsadzone pierwotnie oraz nowo dosadzone w łącznej ilości [...] sztuk, tj. [...] sztuk czereśni na działce A, [...] sztuk jabłoni na działce B, [...] sztuk jabłoni na działce C. Stwierdzona zatem w trakcie kontroli obsada kwalifikowanych, zatwierdzonych do obsady czereśni na działce A wynosiła [...] sztuk i obejmowała nowe nasadzenia w ilości [...] sztuk. Mając na uwadze powyższe, jako trafnie należy ocenić stanowisko organów obydwu instancji, że skoro bezpośrednio przez przeprowadzeniem kontroli uzupełniono obsadę o ponad [...]% (do wysokości [...] szt.), to obsada czereśni, przed uzupełnieniem o nowo zakupione drzewka, była niewystarczająca względem minimalnej wymaganej dla obszaru [...] ha, tj. [...] sztuki ([...] sztuki z uwzględnieniem marginesu 5%). Ta sama okoliczność dotyczy obsady na działkach B i C, gdyż z ilości dosadzonych drzewek, a następnie wynikających z protokołu kontroli wyliczeń dotyczących drzewek spełniających normy wynika, że obsada przed uzupełnieniem o nowo zakupione drzewka była niedostateczna (wyliczenia wskazane w tabelce na str. 3 decyzji), a zatem w 2013 r. minimalna obsada drzew nie została zachowana, choć na dzień przeprowadzenia kontroli obsada została uzupełniona, co może jednak wpływać dopiero na przyznanie płatności w kolejnym roku płatności. Kontrola przeprowadzona już po uzupełnieniu obsady wykazała na każdej z działek drzewka martwe i niespełniające parametrów drzewka kwalifikowanego: – [...] sztuk na działce A ([...] suche, [...] za niskie, odbijające), – [...] sztuk na działce B ([...] suche, [...] za niskie, odbijające), – [...] na działce C ([...] suche, [...] za niskie, odbijające). Z ustalonego stanu faktycznego wynika więc, że część drzewek nie spełniała określonych wymagań w trzecim roku ich uprawy, a znaczna część była uschnięta. Mając na uwadze powyższe, stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, co do odmowy przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej do prowadzonej uprawy sadowniczej ocenić należy jako prawidłowe i zgodne z przepisami prawa. Z kolei, twierdzenia strony skarżącej jakoby uprawa prowadzona była ze znaczną nadwyżką, co pozwalało do dokonanie bezpośrednio przez kontrolą zabiegów pielęgnacyjnych związanych z uszkodzeniami spowodowanymi przez zwierzęta, które sprawiły, że część drzewek oceniono jako zbyt niskie, nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że cześć drzewek nie spełniała określonych wymagań w trzecim roku ich uprawy. Tymczasem, drzewka winny być kwalifikowane od początku realizacji Programu i należycie utrzymywane wykazywać stosowny przyrost; w niniejszej sprawie jednak ich cześć w łącznej liczbie [...] szt. nie spełniała wymogów z § 9 ust. 2 pkt 3a rozporządzenia PRŚ 2009 w trzecim roku uprawy, co czyni uzasadnionym ich nieuwzględnienie w obsadzie działek z drzewkami kwalifikowanymi. Z kolei, jak już wskazano powyżej, [..] szt. drzewek dosadzonych bezpośrednio przez kontrolą wskazuje, że całość uprawy nie była prowadzona zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin. Za niepotwierdzoną dowodami z kontroli uznać należy informację strony o utracie minimalnej wysokości 80 cm przez nowo nasadzone drzewka poddane zabiegom przycinania w celu ich lepszego ukrzewienia. W raporcie z kontroli fakt taki nie został odnotowany przez inspektorów, którzy charakteryzując skontrolowane jabłonki i czereśnie o określonych ilościach na poszczególnych działkach rolnych wskazali na: - drzewka spełniające wymogi o średniej wysokości 110 cm i grubości pnia 12 i 14 mm, - drzewka niespełniające wymogów - suche oraz - niespełniające wymogów, odbijające o średniej wysokości 100 cm i grubości pnia 10 i 11 mm. Ostatnia z wymienionych grup drzewek, jak trafnie podkreślił organ, do której należą drzewka z pędem głównym (tzw. przewodnikiem) o wysokości nieprzekraczającej 80 cm i pobocznie odbijającymi pędami to jedyna grupa drzewek, do której mogłyby zostać zaliczone drzewka przycięte. Jednakże informacja inspektorów o ich odbijaniu do średniej wysokości 100 cm wprost wskazuje, iż w grupie tej nie znajdują się drzewka dosadzone w terminie bezpośrednio poprzedzającym kontrolę (młode, w początkowej fazie ich rozwoju) lecz wykorzystane do założenia plantacji i po przejściu przynajmniej dwuletniego okresu wegetacji. Słusznie więc przyjął organ, że wskazany przez stronę zabieg pielęgnacyjny (zgodnie z jej informacją z odwołania dokonany świadomie) nie może powodować, iż część drzewek składających się na uprawę sadowniczą zgłoszoną do płatności za wariant 2.9 traci swą kwalifikowalność. Zdaniem Sądu, wpływa to wprost na brak możliwości ich uwzględnienia w obsadzie drzewek o prawidłowych parametrach jakościowych i potwierdza, jak już wskazano powyżej, że uprawa nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej. Mając zatem na uwadze powyższe uwagi przyjąć należy, że skarżąca nie dopełniła wymogów wskazanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia PRŚ 2009 w zakresie pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne zarówno w zakresie utrzymania minimalnej obsady na 1 ha w 2013 r., a także nie prowadziła w kolejnym roku płatności uprawy w sposób prawidłowy, zgodny z wymogami do stosowania, których się zobowiązała. Odnośnie szkód spowodowanych przez zwierzyną w gospodarstwie skarżącej wskazać należy, że okoliczność ta nie jest kwestionowana. Wbrew twierdzeniom skargi, dla rozstrzygnięcia sprawy nie miała decydującego znaczenia wysokość ubytków w obsadzie zgłoszona po wstępnym oszacowaniu przez skarżącą czy też wskazana w protokole sporządzonym przez inspektora Kołowa Łowieckiego "[...]", bowiem rozstrzygnął o tym protokół z kontroli w powiązaniu z oświadczeniem strony co do ilości dosadzonych drzew. Nie mniej tytułem wyjaśnienia wskazać należy, że zgodnie z przepisem § 45 rozporządzenia PRŚ 2013 w brzmieniu znowelizowanym w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 324) oraz przepisem art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 368 z 23 grudnia 2006 r., str. 15), kategorie siły wyższej bądź wyjątkowych okoliczności stanowią zagadnienia, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy otrzymanej przez beneficjenta nie jest wymagany, co oznacza, iż organy ARiMR obowiązane są do ich rozpatrzenia w ramach odrębnego postępowania - o ustalenie kwoty nienależnie bądź nadmiernie pobranych płatności. Organy badają wówczas udokumentowane przez beneficjentów Programu wyjątkowe okoliczności bądź kategorie siły wyższej, których ocena jest niezbędna dla rozstrzygnięcia o zasadności bądź odstąpieniu od odzyskiwania wypłaconych środków pomocowych za realizację Programu rolnośrodowiskowego. Przepis ten nie stanowi więc podstawy do przyznania pomocy pomimo niespełnienia przez beneficjenta warunków koniecznych do jej przyznania bądź niespełniania wymogów związanych z podjętym zobowiązaniem. Kategorię siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w § 45 obejmuje uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowanych repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację tego zobowiązania oraz inną okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego mającą wpływ na jego realizację i będącą wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. W każdym przypadku działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności rolnik powinien powiadomić stosowny organ o zaistniałych okolicznościach w terminie 10 dni roboczych do dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności wraz z dostarczeniem dowodów potwierdzających wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. W rozpoznawanej sprawie skarżąca poinformowała organ o zniszczeniach dokonanych przez zwierzynę we właściwym terminie, ale z pewnością okoliczności przywoływane przez stronę nie można potraktować jako siłę wyższą. Z fotografii załączonych do akt sprawy wynika bowiem, że uprawa nie była właściwe zabezpieczona, brak jest ogrodzenia, tylko dla części drzewek osłonę, a w planie działalności rolnośrodowiskowej nie ma informacji o zastosowaniu repelentów. Tymczasem, pamiętać należy, że założenie plantacji w sąsiedztwie lasu powoduje zagrożenie wystąpieniem szkód łowieckich. Okoliczności powyższe nie mają jednak wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, choć wskazują, że skarżąca nie dokłada należytej staranności, celem uniknięcia takich szkód. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, stwierdzone uchybienia w zakresie realizowanego Programu rolnośrodowiskowego, które doprowadziły do konieczności dosadzania znacznej ilości drzew w kolejnym roku realizowania Programu, uschnięcia części uprawy oraz niespełniania przez część uprawianych drzew minimalnych wymogów, spowodowały konieczność zastosowania dyspozycji z § 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia PRŚ 2009. Sąd nie dopatrzył się zatem wskazanych w skarze przepisów art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 Kp.a. Organ odwoławczy nie naruszył także art. 107 § 3 K.p.a., który stanowi, że każda decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, zawierające wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienie prawne czyli wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94, Baza Orzeczeń LEX nr 27106), jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji powyższe obowiązki spełniły, a ich decyzje zawierają wyczerpujące i trafne uzasadnienia zarówna faktyczne, jak i prawne. Organy rozpatrzyły zatem zgromadzony materiał dowodowy prawidłowo formułując na jego podstawie prawidłowe wnioski i zasadnie wykazały, przywołując dowody zgromadzone w sprawie, że zadeklarowane działki objęte wnioskiem o płatność rolnośrodowiskową nie spełniły warunków do przyznania jej za rok 2013 w pełnej wysokości. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie, art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.