I FZ 153/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 8 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 262/17 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi P. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 17 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Zaskarżonym postanowieniem z 24 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w sprawie o sygnaturze akt I SA/Wr 262/17, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej: p.p.s.a., odmówił przywrócenia na wniosek P. J. (dalej: strona lub skarżący) terminu do wniesienia skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. (dalej: organ podatkowy) z 17 listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z 18 lutego 2017 r. strona wniosła skargę na wspomniane na wstępie postanowienie organu podatkowego wraz z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że o wydaniu rozstrzygnięcia kończącego postępowanie przed organem podatkowym drugiej instancji dowiedział się w trakcie przeprowadzonej z pracownikiem tego organu rozmowy telefonicznej, po której niezwłocznie (tj. 15 lutego 2017 r.) osobiście stawił się w siedzibie organu w celu zapoznania się z treścią postanowienia. Skarżący zakwestionował przy tym skuteczność doręczenia postanowienia w trybie zastępczym, tj. poprzez pozostawienie go ze skutkiem doręczenia w aktach sprawy, po uprzedniej dwukrotnej awizacji, podnosząc, że zamieszkuje z matką, przez co cały czas któryś z domowników jest obecny w domu i tylko w sporadycznych przypadkach dochodzi do pozostawienia przez listonosza awiza. Wskazał także, że wszelka korespondencja związana z prowadzonymi wobec niego postępowaniami (w tym postępowaniem karnym skarbowym, stanowiącym niejako podstawę niniejszej sprawy) jest przez niego odbierana i jeszcze nigdy nie zdarzyło się, aby którekolwiek z kierowanych do niego pism nie zostało przez niego ostatecznie odebrane. Skarżący zwrócił się też do Sądu - w razie gdyby podane przez niego okoliczności budziły wątpliwości - o wystąpienie do Poczty Polskiej S.A. FUP [...] z wnioskiem o podanie danych listonosza, który dokonał awizacji przesyłki po raz pierwszy i drugi, ustalenie, w jaki sposób i kiedy pozostawił on awizo adresowane do strony oraz stażu pracy tego listonosza. Zaskarżonym postanowieniem z 24 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wnioskowanego przez skarżącego przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W ocenie Sądu, przy zachowaniu warunków formalnych wniosku skarżący nie uprawdopodobnił w sposób wystarczający, iż nie ponosi winy w uchybieniu terminu. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazywał, że zaskarżone postanowienie nie zostało mu doręczone w terminie przyjętym przez organ podatkowy (w szczególności, że nie otrzymał żadnego awiza), a dopiero w siedzibie organu 15 lutego 2017 r. Pomimo, że - zdaniem Sądu - do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się nieprawidłowe doręczenie skarżonego rozstrzygnięcia, ze znajdującego się w aktach administracyjnych zwrotnego potwierdzenia odbioru zaskarżonego postanowienia wynika, że zostało ono prawidłowo doręczone w trybie doręczenia przez awizo, zgodnie z treścią art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 613, ze zm.), dalej: O.p., choć 6 grudnia 2016 r., a nie jak przyjął organ podatkowy 7 grudnia 2016 r. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący nie uprawdopodobnił zaś w żaden sposób, że przesyłka zawierająca zaskarżone postanowienie została doręczona w nieprawidłowy sposób. Poprzestał jedynie na gołosłownych twierdzeniach stałej obecności domowników pod adresem doręczania korespondencji oraz braku otrzymania pierwszego i drugiego awiza, które nie znajdują odzwierciedlenia w treści zwrotnego potwierdzenia odbioru zaskarżonego postanowienia. W zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący wniósł o jego zmianę poprzez wyrażenie zgody na przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżonemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła naruszenie: art. 86 § 1 p.p.s.a, poprzez błędne przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie doszło do uchybienia terminowi na wniesienie skargi bez winy skarżącego oraz art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący w treści złożonego wniosku nie uprawdopodobnił, jakoby nie z jego winy doszło do uchybienia terminowi na wniesienie skargi, podczas gdy skarżący w swoim piśmie przytoczył wszystkie okoliczności je uzasadniające, spełniając tym samym wymóg stawiany instytucji uprawdopodobnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, przez co zaskarżone postanowienie należało uchylić. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a.). Przywołane przepisy formułują podstawowe warunki zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Podkreślenia wymaga jednakże, że aby termin mógł zostać przywrócony musi dojść do jego uchybienia, a to z kolei wymaga jednoznacznego i niewątpliwego stwierdzenia, czy i kiedy termin rozpoczął swój bieg. W rozpoznawanej sprawie spór koncentruje się wokół terminu do wniesienia skargi. Zgodnie zaś z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Rozstrzygnięciem objętym skargą w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie organu podatkowego z 17 listopada 2016 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług. Termin do wniesienia skargi determinowany jest zatem datą skutecznego doręczenia skarżącemu przedmiotowego postanowienia. Organ podatkowy (a za nim też Sąd pierwszej instancji) przyjął, że wprowadzenie do obrotu prawnego ww. postanowienia nastąpiło w tzw. trybie zastępczym, na podstawie art. 150 § 2 O.p., tj. poprzez pozostawienie w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia nieodbranego przez stronę pisma, po jego uprzednim dwukrotnym awizowaniu, przy czym za datę doręczenia organ uznał dzień 7 grudnia 2016 r. (data zwrotu przez operatora pocztowego przesyłki zawierającej postanowienie), a Sąd pierwszej instancji - 6 grudnia 2016 r. (dzień upływu czternastego dnia od pierwszego awizowania przesyłki). Skarżący tymczasem, zarówno we wniosku o przywrócenie terminu (pośrednio), jak też w zażaleniu kwestionuje skuteczność zastosowanego w sprawie trybu doręczenia zastępczego, podnosząc brak awizowania przesyłki zawierającej postanowienie organu podatkowego, a w konsekwencji - brak jego winy w spóźnionym wniesieniu skargi na to postanowienie. W tak zakreślonych granicach faktycznych sporu stanowiącego przedmiot niniejszej sprawy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena zasadności wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. postanowienie musi zostać poprzedzona rozważeniem warunków skuteczności tzw. doręczenia zastępczego oraz prawidłowości zastosowania tej instytucji prawnej w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 150 § 1 pkt 1 O.p. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 (tj. w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy adresata będącego osobą fizyczną) lub art. 149 (pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi, przy jednoczesnym zawiadomieniu adresata o tym fakcie w określony w tym przepisie sposób) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego. Zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1, wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej (§ 3). W przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4). Podkreślenia wymaga jednocześnie, że z uwagi na doniosłe skutki procesowe, jakie wiążą się dla strony z zastosowaniem trybu doręczeń przesyłek pochodzących od organów administracji, czy też sądów, szczególnie rygorystycznie należy przestrzegać procedury wymienionej we wskazanych powyżej przepisach Ordynacji podatkowej (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2016 r., II FZ 16/16, CBOSA). Odnosząc powyższe uwagi do stanu rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny powziął wątpliwości co do tego, że opisany powyżej tryb doręczania przesyłki zawierającej postanowienie organu podatkowego został w tej sprawie zastosowany prawidłowo. Do takiego wniosku prowadzi bowiem analiza znajdującego się w aktach administracyjnych zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej przedmiotowe postanowienie. Wskazać bowiem należy, że w treści ww. dokumentu odnotowane zostało, iż z powodu niemożności doręczenia przesyłki w sposób określony w pkt 1 (tj. adresatowi albo pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu z zastrzeżeniem warunków określonych w art. 149 O.p.), przesyłkę pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w placówce pocztowej L. [...]. Adnotację tę opatrzono datą 22 listopada 2016 r. Z powodu zaś niepodjęcia jej w terminie 7 dni, pismo awizowano powtórnie 30 listopada 2016 r. W myśl art. 150 § 2 i 3 O.p. o powyższych okolicznościach adresat pisma winien zostać poinformowany poprzez umieszczenie zawiadomienia (awiza) w jego oddawczej skrzynce pocztowej, lub - gdy nie jest to możliwe - na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W treści zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej postanowienie organu podatkowego nie wskazano zaś miejsca, w którym pozostawiono adresatowi informację o możliwości odbioru przesyłki w placówce pocztowej L. [...]. Tymczasem - jak podkreśla się w orzecznictwie - oba zawiadomienia adresata o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej powinny być potwierdzone wyraźnymi, niebudzącymi żadnych wątpliwości, adnotacjami pracownika poczty, że doręczyciel powiadomił go o przesyłce w sposób wskazany w art. 150 O.p.(por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 28 lutego 2006 r., I OSK 528/05; 16 marca 2017 r., I GSK 349/15; oraz postanowienie z 15 lutego 2016 r., II FZ 16/16; CBOSA). Przywołana powyżej okoliczność, w zestawieniu z twierdzeniami skarżącego o nieotrzymaniu awiza dotyczącego wspomnianej przesyłki, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, poddaje w wątpliwość prawidłowość zastosowanego w rozpoznawanej sprawie trybu doręczenia w drodze tzw. fikcji prawnej. To zaś rodzi negatywne konsekwencje w zakresie przyjętego przez organ podatkowy i Sąd pierwszej instancji momentu wprowadzenia objętego skargą postanowienia organu do obrotu prawnego, a zatem rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi na to postanowienie, a w dalszej kolejności - określenia momentu, w którym termin ten upłynął. Ponownej oceny w sprawie wymaga zatem okoliczność, czy skarżący w ogóle uchybił terminowi do wniesienia skargi na postanowienie organu podatkowego z 17 listopada 2016 r. Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należało, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny albowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.