II GSK 2857/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "[A.] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" spółki komandytowej z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 397/17 w sprawie ze skargi "[A.] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" spółki komandytowej z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od "[A.] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" spółki komandytowej z siedzibą w B. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 397/17 oddalił skargę "[A] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" spółki komandytowej z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: "[A] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" spółka komandytowa z siedzibą w B. – dalej: skarżąca lub spółka - pismem z dnia [...] marca 2015 r. zwróciła się do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Wn-D) za styczeń 2015 r. Wraz z pismem Skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dofinansowania. Przyczyną uchybienia terminu był urlop osoby odpowiedzialnej za wypełnianie wniosków oraz brak wiedzy odnośnie możliwości złożenia wniosku w formie papierowej. Prezes Zarządu PFRON postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu, wskazując, że spółka nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Orzekając na skutek zażalenia skarżącej Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że urlop osoby odpowiedzialnej za wypełnianie wniosków oraz brak wiedzy odnośnie możliwości złożenia wniosku w formie papierowej nie wskazuje na brak winy w uchybieniu terminu. Uzasadniając oddalenie skargi spółki na powyższe postanowienie WSA w Warszawie podniósł, że Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Wn-D) za styczeń 2015 r. Tym samym nie spełniła przesłanki do przywrócenia terminu określonej w art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 168 ze zm., dalej: k.p.a.). Sąd I instancji podkreślił, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, że niezłożenie w terminie wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Wn-D) za styczeń 2015 r. spowodowane było przeszkodą, której nie mogła przezwyciężyć. Zdaniem spółki przeszkodą taką był urlop pracownicy Spółki – A. L.-P. (obecnie L.) - jedynej osoby, która zajmuje się wypełnianiem wniosków o Wn-D. W ocenie Sądu urlop pracownika nie zwalnia Skarżącej z obowiązku należytej organizacji pracy, ani z odpowiedzialności za wszelkie nieprawidłowości w tym zakresie. Do spółki należy zapewnienie starannego i terminowego działania także w sytuacji, gdy pracownik, do którego w ramach przypisanego mu zakresu obowiązków należy wypełnianie wniosków, przebywa na urlopie. Skoro uchybienie terminu zostało spowodowane urlopem pracownika to ta okoliczność oznacza, że spółka nie dołożyła należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, działając na własne ryzyko. Obowiązkiem Skarżącej było takie zorganizowanie pracy, aby w przypadku zdarzeń losowych, (które jednak można było, a wręcz należało przewidzieć – np. urlop pracownika) zapewnić prawidłowe jej funkcjonowanie, zwłaszcza w kontekście obowiązków czy też powinności wynikających z przepisów prawa. Udzielenie urlopu wypoczynkowego (nawet wywołanego chorobą dziecka) nie stanowi okoliczności uprawdopodobniającej brak winy Skarżącej w dopełnieniu czynności, jaką było złożenie stosownego wniosku. Są to kwestie organizacji pracy, które przy dołożeniu należytej staranności można było rozwiązać. Zdaniem WSA, również próba wysłania w dniu [...] lutego 2015 r. "zerowego" wniosku – nieudana ze względu na trudności techniczne – nie zmienia oceny odnośnie braku zachowania należytej staranności. Z informacji udzielonych przez PFRON wynika, iż poza restartem systemów aplikacyjnych, który miał miejsce w dniu [...] lutego 2015 r. ok. godziny 10.00 nie odnotowano zakłóceń systemu SODIR. Ponadto nawet w przypadku wystąpienia trudności technicznych Skarżąca miała możliwość złożenia wniosku w formie dokumentu pisemnego. Możliwość taką daje art. 26c ust. 1 a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 2016, poz. 2046). Sąd podał, że nie można zgodzić się ze Skarżącą, iż organy wymagały od niej ponadprzeciętnej staranności związanej z koniecznością zaznajomienia się ze szczegółowymi regulacjami prawnymi dotyczącymi dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Zarówno sposób jak i formy składania wniosków określone są w przepisach powszechnie obowiązującego prawa, a brak rozeznania spółki, co do ich treści nie stanowi o braku winy w niedochowaniu terminu. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożyła "[A] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" spółka komandytowa z siedzibą w B. zaskarżając go w całości. Domagała się jego uchylenia w całości i rozpoznanie skargi przez uchylenie postanowienia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej z dnia [...] grudnia 2016 r., znak: [...], i poprzedzającego go postanowienia Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak: [...], o odmowie przywrócenia stronie terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Wn-D) za styczeń 2015 r., w całości. Ewentualnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W obu przypadkach skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) a mianowicie art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w związku z § 5 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 241 ze zm.) w związku z art. 151 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, w ślad za stanowiskiem zajętym przez organy orzekające w sprawie, że strona nie wykazała spełnienia przesłanek przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Wn-D) za styczeń 2015 r., w tym w szczególności, że strona nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, co warunkowało oddalenie skargi, podczas gdy strona wykazała spełnienie wszystkich przesłanek przywrócenia terminu do złożenia wskazanego wniosku, w tym zwłaszcza uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Argumentację na poparcie zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Spółka zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a organ w przepisanym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie za zarzutach naruszenia prawa procesowego polegającego na naruszeniu przepisów art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w związku z § 5 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w zw. z art. 151 p.p.s.a. Istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za styczeń 2015 r., a tym samym, czy spełniła niezbędną przesłankę do przywrócenia terminu, na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Odnosząc się do tak zarysowanej istoty sporu należy zauważyć, że pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w jego uchybieniu. W doktrynie uznaje się zgodnie, że kryterium braku winy, jako przesłanka uzasadniająca wniosek o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu danej czynności. Przywrócenie nie jest, więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (vide: A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, Zakamycze, 2005 r., s. 398-399). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W tym miejscu podnieść należy, że stosownie do art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W związku z tym, to na zainteresowanym spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia istnienia okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, że w prośbie o przywrócenie terminu zainteresowany powinien wykazać, że mimo całej staranności nie udało mu się zachować terminu (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 794/99). W wypadku, gdy wnoszącemu prośbę można przypisać chociażby winę nieumyślną, przywrócenie terminu nie jest możliwe (por. wyrok NSA z 22 maja 1997 r., sygn. akt SA/Sz 630/96). Przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego. Wśród przyczyn uzasadniających przywrócenie terminu wymienia się między innymi obłożną chorobę uniemożliwiającą stronie działającej osobiście podjęcie czynności, przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyrok NSA z 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00). Istnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu nie musi być udowodnione, gdyż wystarczające jest ich uprawdopodobnienie. Kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r. II CRN 448/71, OSPiKA 1972/7-8 poz. 144). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r. II CKN 8/98). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 r. IV SA 1153/96, brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Przywrócenie terminu nie jest zaś możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przeszkody powodując uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz powinny trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej lub co najmniej w ostatnim dniu tego terminu (wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2002 r, sygn. akt II SA/Ka 1977/2000 niepubl.) Wprawdzie brak winy w uchybieniu terminowi zainteresowany winien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania i co ma być udogodnieniem dla zainteresowanego, lecz jednocześnie uprawdopodobnienie winno dotyczyć takich okoliczności, które pozwalają na przyjęcie braku winy strony w uchybieniu terminu. Zatem aby przywrócić termin strona powinna wskazać takie okoliczności, których wystąpienie było niezależne od jej woli i uniemożliwiało jej dopełnienie czynności. Ponadto powinna wskazać okoliczności świadczące o podjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że okoliczności powoływane przez skarżącą w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie stanowią wystarczającej podstawy do jego przywrócenia. W szczególności odmowa przywrócenia skarżącej terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za styczeń 2015 r. nie narusza art. 58 § 1 k.p.a., albowiem organy rozważyły przesłanki braku winy spółki w uchybieniu terminowi. Zasadnie ustaliły i wskazały, (co WSA w zaskarżonym wyroku zaakceptował), że urlop (spowodowany chorobą dziecka) jedynego pracownika zajmującego się wypełnianiem wniosków o Wn-D nie stanowi przesłanki uchybienia terminu bez winy. Powyższe nie zwalnia Skarżącej z obowiązku należytej organizacji pracy (przykładowo zorganizowania zastępstwa), ani też z odpowiedzialności za wszelkie nieprawidłowości w tym zakresie. Do spółki należy zapewnienie starannego i terminowego działania także w sytuacji, gdy pracownik, do którego w ramach przypisanego mu zakresu obowiązków należy wypełnianie wniosków, przebywa na urlopie. Skoro uchybienie terminu zostało spowodowane urlopem pracownika to ta okoliczność oznacza, że spółka nie dołożyła należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, działając na własne ryzyko. Obowiązkiem Skarżącej było takie zorganizowanie pracy w firmie, aby w przypadku zdarzeń losowych, (które należało przewidzieć – np. urlop pracownika) zapewnić prawidłowe jej funkcjonowanie, zwłaszcza w kontekście obowiązków czy też powinności wynikających z przepisów prawa. Udzielenie urlopu wypoczynkowego (nawet wywołanego chorobą dziecka) nie stanowi okoliczności uprawdopodobniającej brak winy Skarżącej w dopełnieniu czynności, jaką było złożenie stosownego wniosku. Są to kwestie organizacji pracy, które przy dołożeniu należytej staranności można było rozwiązać. Trafnie również Sąd I instancji uznał, że próba wysłania w dniu [...] lutego 2015 r. "zerowego" wniosku – nieudana ze względu na trudności techniczne – nie zmienia oceny odnośnie braku zachowania należytej staranności. Organ ustalił, że poza restartem systemów aplikacyjnych, który miał miejsce w dniu [...] lutego 2015 r. ok. godziny 10.00 nie odnotowano zakłóceń systemu SODIR. Ponadto nawet w przypadku wystąpienia trudności technicznych Skarżąca miała możliwość złożenia wniosku w formie dokumentu pisemnego. W świetle przedstawionych wywodów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że zaskarżone postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zostało wydane bez naruszenia art. 58 § 1 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie zaistniały, zatem przesłanki do uchylenia decyzji, a zatem nie został naruszony art. 151 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny jest również zarzut naruszenia § 5 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, bowiem skarżąca nie uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za styczeń 2015 r. Zgodnie zaś z treścią tego przepisu termin, o którym mowa w ust. 1, przywraca się na prośbę pracodawcy, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).