I OSK 1474/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 635/17 w sprawie ze skargi K.M. na postanowienie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia [...] lutego 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 635/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę wniesioną przez K. M. na postanowienie [...] Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia. W uzasadnieniu tego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne: W nadanym na poczcie w dniu [...] grudnia 2016 r. odwołaniu od orzeczenia Rejonowej Wojskowej [...] [...] w [...] z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w sprawie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, skarżący zawarł wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wskazał, że uchybienie terminu do dokonania tej czynności spowodowane było problemami z właściwą oceną wydanego orzeczenia, które były z kolei związane z problemami z pamięcią i koncentracją. Skarżący podał, że w dniu [...] grudnia 2016 r. psycholog stwierdziła u niego "obniżenie funkcji intelektualnych oraz zmiany w zakresie reagowania emocjonalnego i funkcjonowania psychospołecznego". Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy, działając na podstawie art. 58 § 1 k.p.a., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W motywach wskazano, że orzeczenie zostało odebrane przez skarżącego w dniu [...] listopada 2016 r. i zawierało pouczenie precyzyjne w swej treści oraz jasno wskazujące na termin i tryb wniesienia od niego odwołania. Organ odwoławczy uznał, że przyczyny powołane we wniosku nie stanowiły przeszkody w terminowym wniesieniu odwołania, gdyż do przyczyn niezależnych od osoby zainteresowanej, które uzasadniają brak winy w uchybieniu terminu, zaliczane są przede wszystkim okoliczności utożsamiane z działaniem siły wyższej, takie jak: przerwa w komunikacji, powódź, pożar, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą w dokonaniu określonej czynności procesowej. W ocenie organu, nadesłana przez skarżącego opinia psychologiczna wskazuje jedynie na osłabienie uwagi, pamięci bezpośredniej słuchowej i pamięci epizodycznej, wobec tego nie spełnia warunków nagłego zachorowania lub nagłego istotnego pogorszenia stanu zdrowia skarżącego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący ponownie powołał się na wydaną w dniu [...] grudnia 2016 r. opinię psychologiczną, wskazując, że miewa stany tzw. "wyłączenia", kiedy nie wie, co się z nim dzieje. Zauważył ponadto, iż występują u niego zmiany w zakresie funkcjonowania poznawczego i psychospołecznego, że posiada wyraźne odchylenia w zakresie uwagi, pamięci oraz funkcji wykonawczych. Wszystko to - jak uznał skarżący - sprawia, że ma problem z załatwianiem wszelkich formalności, a tym bardziej z dochowywaniem terminów. Jego zdaniem, wskazane okoliczności przemawiają za przywróceniem terminu do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a., stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że mimo, iż organ odwoławczy nie zbadał, czy skarżący zachował 7-dniowy termin do złożenia wniosku, to okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia dla końcowego wyniku sprawy, gdyż tak czy inaczej w sprawie nie zaszły podstawy do przywrócenia terminu. Zdaniem tego Sądu, organ odwoławczy zasadnie stwierdził, że przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu przyjąć należy obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W jego ocenie, prawidłowo przyjęto również, że przywrócenie terminu jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Odnosząc się do stanowiska skarżącego, Sąd zauważył, że możliwość przywrócenia uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący wykaże, iż nie ponosi winy w niedochowaniu terminu, równocześnie wskazując, że przeszkoda uniemożliwiająca dochowanie terminu istniała przez cały czas aż do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji powyższe warunki nie zostały spełnione, albowiem skarżący nie uprawdopodobnił w żaden sposób, że w czasie, gdy biegł termin do wniesienia odwołania od orzeczenia, nie mógł on wnieść owego środka zaskarżenia wskutek obiektywnych przeszkód. Skarżący nie uprawdopodobnił też, że przy zachowaniu należytej staranności w dbałości o własne interesy nie był w stanie posłużyć się również inną osobą, w celu skutecznego złożenia odwołania. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący, zaskarżając ten wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: – art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. przez niewyjaśnienie, dlaczego problemy psychologiczne wskazane przez skarżącego nie stanowią uprawdopodobnienia, iż nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy są to okoliczności, które de facto mogą uniemożliwić wniesienie środka zaskarżenia w terminie, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż wskazuje na niedostateczne wyjaśnienie zasadności zastosowania w przedmiotowej sprawie normy zawartej w art. 58 § 1 k.p.a. – art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 59 § 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy organ bezzasadnie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, co w konsekwencji pozbawiło skarżącego możliwości jego merytorycznego rozpoznania. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. W skardze kasacyjnej zawarto również wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, podzielając w pełni stanowisko Sadu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się bezpodstawne. Ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny, natomiast istota sporu zawisłego między stronami sprowadza się do oceny, czy w zaistniałych okolicznościach wystąpiły przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Odnosząc się na wstępie do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. stwierdzić wypadnie, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (zob.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis 2011, uwaga 7 do art. 141). Natomiast ewentualne mankamenty uzasadnienia wyroku polegające na niedostatecznym rozwinięciu poszczególnych jego elementów, w sytuacji gdy pomimo tego zaskarżony wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, nie stanowią naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. m.in.: wyrok NSA z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I GSK 952/10; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2693/15). Ponadto za pośrednictwem zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zwalczać przyjętego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy ani też stanowiska co do wykładni bądź stosowania prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji dostatecznie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dlaczego wskazywane przez skarżącego problemy psychologiczne nie stanowią o spełnieniu warunków umożliwiających przywrócenie terminu, o czym szerzej poniżej. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 58 § 1 i 2 k.p.a. przypomnieć przyjdzie, że z treści tych przepisów jednoznacznie wynika, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy łącznie spełnione zostaną określone w nim przesłanki. W szczególności jego przywrócenie jest możliwe tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez stronę braku winy w przekroczeniu terminu. Jako kryterium braku winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Wobec powyższego termin należy przywrócić jeżeli zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; 3) jednocześnie z wnioskiem zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin; 4) strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, by takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Do okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę uniemożliwiającą wyręczenie się inną osobą, powódź czy pożar. Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Organ winien jedynie ocenić przedstawione przez nią okoliczności w świetle przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. Trudno wymagać od organu, by prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminowi przez stronę. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony dochowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. m.in.: wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 553/16). Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić przyjdzie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać, aby wskazywane przez skarżącego problemy psychologiczne uprawdopodobniały jego brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W pełni należy podzielić dokonaną przez organy i Sąd pierwszej instancji ocenę, że przedstawiona przez skarżącego opinia psychologiczna wskazuje jedynie na osłabienie uwagi, pamięci bezpośredniej słuchowej i pamięci epizodycznej, wobec tego nie spełnia warunków nagłego zachorowania lub nagłego istotnego pogorszenia stanu zdrowia skarżącego. Nie uprawdopodabnia zatem braku winy skarżącego. Nie bez znaczenia dla oceny postawy i możliwości strony skarżącej pozostaje również okoliczność, że pomiędzy doręczeniem rozstrzygnięcia organu I instancji a datą opinii psychologicznej upłynął ponad miesiąc, zaś skarżący nie przedstawił żadnych argumentów, które usprawiedliwiałyby jego bierność w tym okresie. Wskazać w tym miejscu wypadnie, że w orzecznictwie i literaturze wyrażany jest pogląd, że nawet zwolnienie lekarskie nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Nie wyklucza ono bowiem możliwości dokonania czynności procesowej przez skarżącego z zachowaniem terminu, osobiście lub korzystając z pomocy innych osób (zob.: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz wyd. 7, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, str. 335). Tym bardziej zatem na gruncie niniejszej sprawy takiego uprawdopodobnienia nie stanowi omawiana opinia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. Sąd, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu odwoławczego, pomimo zaistnienia przesłanek z art. 204 pkt 1 p.p.s.a., albowiem koszty te obciążać musiałyby skarżącego, który w niniejszym postępowaniu korzysta z prawa pomocy. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku pełnomocnika skarżącego kasacyjnie dotyczącego przyznania temu pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.