II SA/Ol 244/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 2 maja 2016 r. A. S. (dalej jako: "skarżąca") wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: P. S., ur. 1 sierpnia 1998 r., M. S., ur. 12 stycznia 2000 r. oraz Ł. S., ur. 30 kwietnia 2001 r. Decyzją z dnia "[...]" r., nr "[...]" Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta (dalej jako: "organ I instancji"), w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, powtórnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia na P. S. (pkt 1), przyznał świadczenie wychowawcze na M. S. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. i odmówił przyznania tego świadczenia na M. S. na okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r. (pkt 2 i 3 rozstrzygnięcia) oraz przyznał świadczenie wychowawcze na Ł. S. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. (pkt 4). W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.), świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł miesięcznie. Organ ustalił, że w rozpatrywanym przypadku kryterium to zostało przekroczone, więc świadczenie nie przysługuje na P. S., czyli pierwsze dziecko w rodzinie. Wyjaśnił, że ponieważ P. S. ukończył 18 rok życia w dniu 1 sierpnia 2016 r., to z tym dniem, zgodnie z art. 2 ust. 14 cytowanej ustawy, pierwszym dzieckiem uprawnionym do świadczenia wychowawczego stał się M. S. Dlatego z dniem 1 sierpnia 2016 r. świadczenie wychowawcze na M. S. nie przysługuje, wobec przekroczenia kryterium dochodowego. Organ I instancji wyliczył, że dochód rodziny w kwietniu 2016r. w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosił 3.483,67 zł, zaś od 1 maja 2016 r. – 2.701,59 zł. Na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy do obliczeń organ I instancji przyjął dochody rodziny z roku 2014, na które składały się dochody z działalności gospodarczej skarżącej w kwocie 20.293,47 zł, najmu – 14.274 zł oraz dochody jej męża: z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 26.630,53 zł oraz z pełnienia funkcji prezesa w 13 spółkach w kwocie 129.216,50 zł. Organ I instancji odliczył od dochodu za 2014r. dochód utracony w kwietniu 2016 r. z tytułu wyrejestrowania działalności gospodarczej obojga małżonków oraz doliczył dochód uzyskany w maju 2016 r. przez skarżącą w kwocie 1286,16 zł oraz dochód osiągnięty przez jej męża za miesiąc czerwiec 2016 r. w kwocie 264,27 zł. Organ I instancji przyjął, że dochodu męża skarżącej w kwocie 129.216,50 zł z tytułu pełnienia funkcji prezesa w 13 spółkach nie może uznać za utracony, czego domagała się skarżąca. Stwierdził, że pomimo dostarczenia szeregu dokumentów informujących, że powyższy dochód nie jest już uzyskiwany, nie jest możliwym jego utracenie. Wyjaśnił, że art. 2 pkt 19 lit. c powołanej ustawy stanowi, że przez utratę dochodu należy rozumieć utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pojęcia te definiuje następnie art. 2 pkt 21 tej ustawy. Organ I instancji wskazał, że na dzień złożenia wniosku mąż skarżącej pozostawał prezesem 13 spółek na podstawie powołania, bez nawiązania stosunku pracy lub zawarcia umowy cywilnoprawnej. W ocenie organu I instancji nie było podstaw prawnych do utracenia dochodu, który nie został ujęty w definicji zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Od decyzji powyższej skarżąca wniosła odwołanie w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na P. S. i na M. S. Zakwestionowała prawidłowość stanowiska organu, że dochód jej męża w kwocie 129.216,50zł z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu, którego od 1 kwietnia 2016 r. nie otrzymuje, nie jest dochodem utraconym. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia "[...]" r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości ustalenia organu I instancji. Organ odwoławczy przytoczył przepisy mające w sprawie zastosowanie i stwierdził, że brak jest podstawy prawnej do uwzględnienia zmiany wysokości wynagrodzenia męża skarżącej z tytułu pełnienia funkcji prezesa w 13 spółkach. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 19 omawianej ustawy utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ II instancji przyjął, że o utracie dochodu można mówić tylko w sytuacji zaprzestania uzyskiwania dochodu z danego źródła na skutek utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z akt sprawy wynika natomiast, że mąż skarżącej nie utracił zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż jak wynika z oświadczenia z dnia 22 lipca 2016 r. pełni on w dalszym ciągu funkcję prezesa zarządu w 13 spółkach. Nie występuje zatem utrata dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. A. S. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnosząc o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach w kwestionowanej części. Organom administracji publicznej zarzuciła naruszenie: -art. 2 pkt 19 lit. c omawianej ustawy, polegające na nieuwzględnieniu utraty przez jej męża dochodu w kwocie 129.216,50 zł w 2014 r.; -art. 2 pkt 20 powołanej ustawy, polegające na uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez jej męża z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu w 13 spółkach do dochodu rodziny stanowiącego podstawę przyznania świadczenia wychowawczego; -art. 77 § 1 k.p.a., polegające na braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego; -art. 107 k.p.a., polegające na braku rozważenia w sposób kompleksowy okoliczności związanych z sytuacją finansową rodziny skarżącej, co doprowadziło do wyliczenia niezgodnego ze stanem faktycznym dochodu na jednego członka rodziny. W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że dochód z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu został utracony przez jej męża w 2014 r. Takiego dochodu mąż skarżącej nie osiągną w 2015 r. i 2016 r. Stwierdziła, że przy ustaleniu dochodu rodziny powinny zostać uwzględnione faktyczne i realne dochody jej członków. Nie powinny zostać uwzględnione dochody, których nie ma. Zdaniem skarżącej "utrata dochodu" to utracone sumy wpływów albo ich ubytek. Wywiodła, że funkcja prezesa zarządu spółki może być związana z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę, kontraktem managerskim, umową zlecenia. Podała, że jej mąż otrzymywał wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu do 1 kwietnia 2014 r. Po tym terminie nie otrzymywał wynagrodzenia z tego tytułu. Nie wykonywał zatem pracy zarobkowej z tego tytułu. W przekonaniu skarżącej świadczy to o utracie pracy zarobkowej w rozumieniu art. 2 pkt 9 lit. c ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zaznaczyła, że obowiązujące przepisy nie zabraniają pełnienia funkcji prezesa spółek nieodpłatnie. Nie jest zatem zasadne stanowisko SKO, że mąż jej nie utracił pracy zarobkowej, gdyż nadal pełni funkcję prezesa zarządu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje zatem jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź procesowego. Przy czym zaskarżona decyzja podlega uchyleniu tylko w przypadku, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. Jedynie w przypadku naruszenia prawa materialnego lub stwierdzenia nieważności aktu, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygniecie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu ( art.145a § 1 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia Sądu jest prawidłowość doliczenia do dochodu rodziny skarżącej, przy ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego na rok zasiłkowy 2016/2017 dochodu uzyskanego przez jej męża w 2014 r. z tytułu pełnienia funkcji prezesa w 13 spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, którego nie uzyskał już ani w 2015 r., ani w 2016 r., mimo że funkcję prezesa zarządu w tych samych spółkach pełnił nieprzerwanie do dnia wniesienia skargi. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych zaświadczeń (k. 100-112), wystawionych przez główną księgową Biura Rachunkowego "[...]" , z dnia 11 sierpnia 2016 r. wynika, że wymienionych 13 spółek wypłaciło skarżącemu w kwietniu 2014 r. zaległe wynagrodzenie za 2012 r., 2013 r. i styczeń-marzec 2014 r. za pełnienie funkcji prezesa zarządu w tych spółkach w łącznej kwocie brutto 176.870 zł; z tego potrącono tytułem zaliczki na podatek dochodowy łącznie w kwocie 29.160 zł. W zaświadczeniach tych odnotowano, że do dnia ich wystawienia nie wypłacono z tego tytułu żadnego innego wynagrodzenia. Powyższy dochód potwierdzają także załączone do akt administracyjnych sprawy formularze PIT -11, w których wyszczególniono dodatkowo koszty uzyskania przychodu, po których odjęciu dochód męża skarżącej z analizowanego tytułu wyniósł 161.962,50 zł, po potrąceniu podatku daje to sumę 132.802,5 zł, a nie jak wskazywały organy sumę 129.216,50 zł. Wskazany w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego podatek należny w roku 2014 r. w kwocie 32.746 zł obejmował też dochód męża skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który został uznany za utracony, w związku z jej wyrejestrowaniem w kwietniu 2016 r. Nieścisłość ta nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż nie przesądza o przekroczeniu wyznaczonego ustawowo kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W aktach sprawy znajdują się również oświadczenia męża skarżącej, własnoręcznie przez niego podpisane, w których potwierdza, że od 1 września 2014 r. nie pobiera wynagrodzenia tytułem pełnienia funkcji prezesa zarządu w wyszczególnionych spółkach. Załączono również uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników ustalające wynagrodzenie dla prezesa zarządu na kwotę 2000 zł brutto miesięcznie na czas nieokreślony oraz uchwały zarządów spółek ustalające, że z dniem 1 kwietnia prezes zarządu nie będzie otrzymywał wynagrodzenia z tytułu pełnienia tej funkcji. Ponadto zgodnie z oświadczeniem męża skarżącej z dnia 22 lipca 2016 r. sam zrezygnował z wynagrodzenia za pełnienie funkcji prezesa zarządu ze względu na złą sytuację finansową spółek. Potwierdził, że dalej pracuje jako prezes zarządu w tych samych spółkach, ale bez wynagrodzenia. Okoliczność ta przesądza o niemożności uznania dochodu osiągniętego z tego źródła w 2014 r. za utracony, gdyż źródło to nadal istnieje, a jedynie mąż skarżącej dobrowolnie zaprzestał pobierania z tego tytułu wynagrodzenia. Tym samym zarzuty skarżącej o braku wszechstronnego rozważenia stanu faktycznego i nieuwzględnienia rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny nie mogły podlegać uwzględnieniu. W świetle art. 7 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 19 lit c ustawy, fakt dobrowolnego kontynuowania pełnienia funkcji prezesa zarządu w tych samych spółkach bez wynagrodzenia nie może mieć wpływu na ustalenie dochodu z roku poprzedzającego wnioskowany okres zasiłkowy, tutaj 2014 r. z mocy art. 48 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, uprawniającego do świadczenia wychowawczego począwszy od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 ustawy). Omawiana ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, która realizuje m.in. konstytucyjnie zagwarantowane prawo rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej do pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), określa kryteria udzielania tej pomocy na pierwsze dziecko. Art. 2 pkt 14 tej ustawy precyzuje, że pierwsze dziecko to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. Ustawa ta w sposób sztywny określa granice kryterium dochodowego, których przekroczenie bezwzględnie wyklucza możliwość ubiegania się o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy. Ustawodawca w sposób precyzyjny i kategoryczny określił też zasady ustalania dochodu, nie pozostawiając w tym względzie żadnego luzu decyzyjnego organom administracji. W takim stanie prawnym rozstrzygnięcie nie mogło opierać się na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, gdyż takie dyrektywy nie wynikają z przepisów cytowanej ustawy i organy orzekające nie mogły się nimi kierować. Stosownie do art. 2 pkt 1 ustawy dochód oznacza dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518). dochodem są przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z brzmienia tego przepisu wynika, że obliczanie dochodu musi uwzględniać rezultaty postępowania podatkowego prowadzonego na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. W rozpatrywanym przypadku niesporne jest, że wynagrodzenie prezesa zarządu spółki z o.o., niezależnie od sposobu jego powołania, jest przychodem podlegającym opodatkowaniu, co potwierdzają załączone do akt formularze PIT-11 i zaświadczenie urzędu skarbowego. W myśl art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Zasadą jest zatem przyjmowanie do wyliczeń dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (w rozpoznawanej sprawie z mocy art. 48 ust. 2 ustawy z 2014 r)., chyba że wystąpią okoliczności zastrzeżone w art. 7 ust. 1-3. Zgodnie z art. 7 ust. 1 omawianej ustawy - w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Przepis ten umożliwia uwzględnienie pogorszenia sytuacji materialnej rodziny w oparciu o kryterium utraty dochodu. Przy czym ustawodawca wiążąco określił w art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci okoliczności stanowiące o utracie dochodu. Mianowicie, zgodnie z tym unormowaniem, przy ustalaniu kryterium dochodowego można brać pod uwagę jedynie utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.), f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, h) utratą świadczenia rodzicielskiego, i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.). Z unormowań powyższych wynika, że o utracie dochodu można mówić tylko w sytuacji zaprzestania uzyskiwania dochodu z danego źródła. Uzyskiwanie dochodu z tego samego źródła, ale w niższej wysokości niż w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jak również dobrowolna rezygnacja z pobierania wynagrodzenia za wykonywaną pracę, nie może być kwalifikowane, z woli ustawodawcy, jako utrata dochodu. Z tego powodu stanowisko skarżącej w odniesieniu do "dochodu utraconego" przez jej męża nie może być uznane za prawidłowe. Mając na uwadze powyższe rozważania, skargę jako niezasadną należało oddalić, po myśli art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.