I FZ 73/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 131/17 w sprawie ze skargi A. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2012 r. oraz II kwartał 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 20 grudnia 2017 r., I SA/Wr 131/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił, stosownie do art. 58 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Ppsa), skargę A. [...] sp. z o.o., tj. z uwagi na jej złożenie po upływie terminu określonego w art. 53 § 1 ustawy. Sąd ustalił bowiem, że skargę wniesiono 13 stycznia 2017 r., podczas gdy ww. termin upływał 15 września 2014 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zarzucając naruszenie: - art. 53 § 1 Ppsa poprzez błędne zastosowanie na skutek przyjęcia, że bieg terminu do wniesienia skargi rozpoczął się 14 sierpnia 2014 r., tj. z dniem doręczenia decyzji organu odwoławczego pełnomocnikowi spółki, podczas gdy we wskazanej dacie spółka nie posiadała organu uprawnionego do jej reprezentacji, przez co nie mogła podjąć czynności inicjujących postępowanie sądowo-administracyjne, a dokonane pełnomocnikowi doręczenie było bezskuteczne, - art. 58 § 1 pkt 2 Ppsa poprzez błędne zastosowanie na skutek przyjęcia, że skarga została złożona po upływie terminu do jej wniesienia i w konsekwencji została odrzucona, podczas gdy złożono ją w terminie 30-tu dni od dnia doręczenia decyzji ustawionemu dla spółki kuratorowi, - art. 154 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że decyzja została doręczona pełnomocnikowi 14 sierpnia 2014 r., podczas gdy we wskazanej dacie spółka nie posiadała organu uprawnionego do jej reprezentacji, co wymagało doręczenia decyzji ustanowionemu w sprawie kuratorowi, wobec czego skuteczne doręczenie decyzji nastąpiło dopiero 14 grudnia 2016 r. (do rąk kuratora). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skład orzekający nie podziela centralnej tezy zażalenia, że z uwagi na to, iż w dacie doręczenia spornej decyzji pełnomocnikowi strony (14.08.2014 r.) nie posiadała ona organu uprawnionego do jej reprezentacji (prezes jednoosobowego zarządu zrzekła się funkcji dzień przed wydaniem decyzji, tj. 29.07.2014 r.), doręczenie było bezskuteczne. Wg spółki doręczenie decyzji miało miejsce dopiero po wyznaczeniu kuratora przez właściwy sąd (s. 3-5 zażalenia). Należy w tym kontekście zwrócić uwagę na trzy zasadnicze argumenty przemawiające przeciw wskazanemu stanowisku. Po pierwsze, strona zdaje się mylić zdolność prawną (podmiotowość prawną manifestującą się w postępowaniu sądowo-administracyjnym poprzez zdolność sądową) oraz zdolność do czynności prawnych (i odpowiadającą jej na gruncie proceduralnym zdolność procesową). Jest oczywiste, że tę drugą spółka utraciła wraz ze zrzeczeniem się funkcji przez prezes jednoosobowego zarządu, co potwierdziło też poprzednie postanowienie NSA wydane w sprawie (z 6.06.2017 r., I FSK 1187/16). Sąd trafnie zauważył tamże, że spółka nie posiadając organu powołanego do jej reprezentowania, pomimo posiadania zdolności sądowej, nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu powołanego do jej reprezentowania. Nie oznacza to jednak, że taka osoba prawna przestaje istnieć, tzn. traci zdolność prawną (i sądową). Tylko w takiej zaś sytuacji wygasa pełnomocnictwo w postępowaniu sądowo-administracyjnym, niemniej i wówczas pełnomocnik ma obowiązek działać do czasu zawieszenia postępowania (art. 43 Ppsa). Nie ma zatem racji strona, że z samej okoliczności utraty zdolności procesowej spółki wywodzić należy nieskuteczność doręczenia dokonanego ustanowionemu (prawidłowo) w sprawie pełnomocnikowi. Wprawdzie w Ordynacji podatkowej nie ma odpowiednika ww. art. 43 Ppsa, tym niemniej brak jest podstaw do uznania, że udzielone pełnomocnictwo niejako automatycznie wygasło w ww. okolicznościach. Rozważyć więc wypada, czy doręczenie dokonane w ww. sytuacji pełnomocnikowi mogło zostać uznane za skuteczne. Spostrzeżenia te prowadzą do drugiej uwagi. Z uchwały Sądu Najwyższego z 31 marca 2016 r., III CZP 89/15 (OSNC 2016/9/97) wynika, że z pewnymi zastrzeżeniami to zarząd spółki kapitałowej dysponuje prawem reprezentacji biernej (przyjmowania oświadczeń woli składanych spółce). Odpowiednio art. 154 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że w postępowaniu podatkowym "pisma skierowane do osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, które nie mają organów, doręcza się kuratorowi wyznaczonemu przez sąd". Co do zasady zatem trudno uznać za skuteczne doręczenia dokonane spółce (jej pełnomocnikowi) w sytuacji, gdy nie posiada ona zarządu (ani kuratora), ze wszystkimi tego konsekwencjami, w tym dotyczącymi wejścia decyzji do obrotu prawnego (art. 212 Ordynacji podatkowej). Niemniej zauważyć należy, że generalną zasadą proceduralną jest, iż gospodarz postępowania jest związany okolicznością powodującą niemożność doręczenia pisma od daty jego powiadomienia o tym fakcie. Wynika to z szeregu regulacji procesowych, w tym również z Ordynacji podatkowej (por. np. art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej w brzmieniu z 2014 r. w zw. z art. 94 § 1 k.p.c., czy art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej). Zbliżony charakter (funkcję) ma generalna zasada składania oświadczeń woli (art. 61 § 1 k.c.). Z oczywistych względów (pewność obrotu prawnego) nie może być bowiem co do zasady tak, że skuteczne względem uczestników obrotu prawnego są takie czynności, zarówno podmiotów prawa prywatnego, jak i organów władzy publicznej, które nie zostały ujawnione adresatom. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ nie został przez stronę poinformowany o okoliczności rezygnacji jedynego członka zarządu z funkcji (okoliczność tę ujawniono dopiero na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji, 2.12.2015 r.). Wobec tego brak było podstaw do przyjęcia, że przesyłka z decyzją została błędnie wyekspediowana. Gdyby uwzględnić tezę przeciwną, którą forsuje spółka, że w ww. sytuacji wysłanie przesyłki na adres dotychczasowego pełnomocnika było wadliwe, to wówczas możliwe byłoby zablokowanie każdej niemal procedury administracyjnej bądź sądowej, przy odpowiednim wykorzystaniu regulacji dotyczących zmian w strukturze organów zarządzających osoby prawnej. Wynika z powyższego ostatni argument podważający stanowisko spółki w sprawie, a mianowicie, że pogląd przez nią prezentowany prowadzi do skutków dysfunkcjonalnych z perspektywy efektywności i ekonomii proceduralnej. Rozważać tu można wręcz zastosowanie doktrynalnej konstrukcji nadużycia prawa procesowego, co zasugerował też zresztą Sąd pierwszej instancji wskazując, że "działania spółki były ukierunkowane na uniemożliwienie organowi doręczenia decyzji." Wobec tego skład orzekający podziela w konkluzji pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, który można w tym miejscu przytoczyć in extenso: "to, że organ doręczył ponownie decyzję ustanowionemu w sprawie kuratorowi, nie spowodowało ponownego rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi. A ponownie wniesiona skarga w dniu 13 stycznia 2017 r. była spóźniona (...) Organ podatkowy nie wiedział, że skarżąca nie ma organu reprezentującego spółkę, a decyzja została wydana 1 dzień po złożeniu rezygnacji przez Prezesa Zarządu. Dane wynikające z KRS, jak również udział pełnomocnika w postępowaniu, a także brak jakiejkolwiek informacji ze strony spółki o fakcie braku organu uprawnionego do reprezentacji spółki, nie dawał podstaw do powstania wątpliwości, co do zgodności wpisu z rzeczywistością. (...) W interesie strony zatem leżało niezwłoczne powiadomienie organu o fakcie braku organów. Skutki tego zaniechania w pełni obciążają zatem stronę. Skoro więc decyzja z dnia 30 lipca 2014 r. została w sposób prawnie skuteczny doręczona pełnomocnikowi w dniu 14 sierpnia 2014 r., to termin do wniesienia skargi (...) upływał z dniem 15 września 2014 r." W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji orzeczenia, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.