II OSK 3180/17

Dnia 12 listopada 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski Protokolant: starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2019 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 3108/16 w sprawie ze skargi Z. B. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od Z. B. na rzecz Wojewody [...] kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 13 czerwca 2017r., sygn. akt IV SA/Wa 3108/16, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. B. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. Wojewoda [...] odmówił Z. B. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. orzekającej o wymeldowaniu. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wywodził, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie wymeldowania Z. B. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. L. [...] w W. zostało wysłane do wymienionego na adres: ul. A. [...], [...] W. i zostało skutecznie podjęte przez Z. B. 17 lutego 2016 r. Zawiadomienie to zawierało informację, że zgodnie z art. 41 § 1 i 2 k.p.a. w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu. W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Po otrzymaniu zawiadomienia podczas składania wyjaśnień w niniejszej sprawie przed organem I instancji, Z. B., do protokołu w dniu 10 marca 2016 r., wskazał, aby korespondencja do niego kierowana była na adres jego pobytu stałego. W związku z powyższym decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. została wysłana do wymienionego na adres: L. [...] m. [...], [...] W. i została prawidłowo odebrana w dniu 28 kwietnia 2016 r. przez pełnoletniego domownika. Natomiast w dniu 5 września 2016 r. Z. B. nadał w Urzędzie Pocztowym W. [...] odwołanie od ww. decyzji organu I instancji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W ocenie organu, Z. B. nie dopełnił przesłanek uzasadniających pozytywne rozpatrzenie wniosku, przede wszystkim nie uprawdopodobnił należycie braku winy w przedmiocie uchybienia terminu do złożenia odwołania. W omawianej sprawie Z. B. jedynie wyjaśnił, że doręczenie mu decyzji przez organ I instancji pod adresem: ul. L. [...] m. [...] w W. nie było skuteczne, a o wydaniu decyzji wymieniony powziął informację w dniu 29 sierpnia 2016 r. podczas zapoznawania się w organie I instancji z aktami sprawy dotyczącej jego wymeldowania z pobytu stałego. W jego przekonaniu bez własnej winy uchybił "ewentualnemu terminowi do wniesienia odwołania", gdyż osoba odbierająca decyzję pod adresem wskazanym przez niego do korespondencji, tj. ul. L. [...] m. [...] w W. nie była upoważniona do jej odbioru w jego imieniu i nie przekazała mu informacji o jej doręczeniu. Według Z. B. z potwierdzenia zwrotnego odbioru doręczenia decyzji orzekającej o jego wymeldowaniu z pobytu stałego wynika, że za odwołującego decyzję odebrał, bez jego upoważnienia, w dniu 28 kwietnia 2016 r. domownik, którego podpis jest nieczytelny. Organ wskazał, że podjęcie się przez domownika doręczenia adresatowi przesyłki nie musi być potwierdzone na piśmie, a okoliczność, że osoba, której wręczono pismo za pokwitowaniem, nie oddała pisma adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność doręczenia. Następnie zwrócił uwagę, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji osoba doręczająca przesyłkę zaznaczyła, że doręczenie w dniu 28 kwietnia 2016 r. korespondencji Z. B. pod adresem ul. L. [...] m. [...], [...] W. nastąpiło przez wydanie przesyłki pełnoletniemu domownikowi, który podjął się oddania adresatowi. Z powyższego zdaniem organu wynika, że okoliczność, którą wskazał Z. B. w uzasadnieniu złożonego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie może zostać uznana jako przeszkoda do wniesienia odwołania w terminie do tego przewidzianym. Z. B. nie udowodnił bowiem, aby istniały jakiekolwiek przeszkody, by przy najmniejszym stopniu staranności mógł on złożyć odwołanie w terminie. Skargą Z. B. zaskarżył powyższe postanowienie, zarzucając mu: naruszenie art. 58 k.p.a. w zw. z art. 59 § 2 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie wobec istnienia podstaw do przywrócenia terminu do złożenia odwołania w przypadku uznania za skuteczne doręczenie z dniem 28 kwietnia 2016 r. i nie przekazania informacji o doręczeniu decyzji przez osobę nieuprawnioną podpisaną na zwrotce wobec wykazania, iż informację o decyzji skarżący powziął z akt sprawy zapoznając się z nimi po wydaniu decyzji, z czego sporządzono stosowny protokół; nieważność decyzji organu I instancji oraz zaskarżonego postanowienia wobec rażącego naruszenia prawa na skutek bezpodstawnego uznania za skutecznie doręczoną decyzję organu I instancji, w sytuacji gdy doręczono ją nieuprawnionej osobie z naruszeniem trybu o którym mowa w art. 40 - 46 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu organ odwoławczy nie wypełnił należycie obowiązków spoczywających na nim mocą powołanych przepisów k.p.a. - nie ocenił, czy decyzja organu I instancji została doręczona Z. B. w trybie art. 43 k.p.a., przyjmując a priori, że doręczenie takie miało miejsce. Tymczasem na przesyłce pocztowej zawierającej decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., znajduje się nieczytelny podpis odbiorcy a skarżący konsekwentnie twierdzi, że nie zna tej osoby i nie jest ona domownikiem. Wojewoda nie ocenił okoliczności wskazywanych przez stronę we wniosku o przywrócenie terminu, w szczególności dotyczących braku sprawnych skrzynek pocztowych i niepozostawiania awiz, chociaż informacja w tym zakresie zawarta była w protokole kontroli meldunkowej przeprowadzonej 19 listopada 2012 r. Wobec jednoznacznych i konsekwentnych twierdzeń strony, że nie zna osoby, która odebrała przesyłkę i osoba ta nie jest domownikiem, organ zobligowany był ustalić, kto odebrał powyższą przesyłkę i czy jest to dorosły domownik. Przepis art. 43 k.p.a. wymaga bowiem, aby przesyłka została doręczona między innymi osobie spełniającej te warunki, to jest pełnoletniemu domownikowi. Wbrew jednak twierdzeniom skarżącego, nawet gdyby doszło do naruszenia art. 43 k.p.a., nie oznaczałoby to, że wadliwie doręczona decyzja nie weszła do obrotu prawnego i należy ją doręczyć ponownie. Wejście decyzji do obrotu prawnego nie jest uzależnione od prawidłowego – zgodnego z prawem – doręczenia, lecz od samego dokonania czynności doręczenia, która polega na uzewnętrznieniu woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji i to niekoniecznie nawet wobec jej adresata. Ponadto w ocenie Sądu nie zasługują na uznanie także twierdzenia strony, że osoba, która odebrała przesyłkę nie podjęła się jej oddania adresatowi, co skutkuje nieprawidłowością jej doręczenia - art. 43 k.p.a. nie przewiduje składania przez domownika odbierającego pismo pisemnego zobowiązania do oddania pisma adresatowi, jako warunku uznania doręczenia w trybie tego przepisu za prawidłowe. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ustali, kto odebrał przesyłkę skierowaną do skarżącego i czy jest to dorosły domownik. Dopiero takie ustalenia pozwolą na prawidłową ocenę wniosku o przywrócenie terminu, przy uwzględnieniu słusznego stanowiska organu, iż skarżący wskazał powyższy adres jako adres do doręczeń. Skargą kasacyjną Wojewoda [...] zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie prawa procesowego, tj.: 1) art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 43 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, iż w sprawie nie oceniono należycie przesłanek doręczenia zastępczego, skutkiem czego uznano, iż nie nastąpiło ono skutecznie; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez wadliwą kontrolę postanowienia pod względem zgodności w prawem co skutkowało jego uchyleniem. Z uwagi na powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od strony przeciwnej kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że z treści art. 43 k.p.a. nie wynika, iż norma prawna w nim zawarta wymaga, aby "podjęcie się oddania pisma adresatowi" miało formułę wyraźnego oświadczenia, z którego treści wynika zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi. Istotą doręczenia zastępczego jest już samo powstanie domniemania takiego przekazania, czyli samo pobranie przesyłki przez domownika oraz pokwitowanie jej odbioru. Samo oświadczenie strony, że dana osoba nie była osoba upoważniona do odbioru przesyłki, jest niewystarczające do podważenia skuteczności doręczania zastępczego. Zdaniem organu strona nie wykazała, że dane zawarte na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie są prawdziwe. Jeżeli osoba, która odebrała przesyłkę nie jest domownikiem, wbrew temu co zaznaczono na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, i fakt odbioru przez nią przesyłki miał wpływ na uchybienie strony w zakresie terminu do wniesienia odwołania, to obowiązek wykazania tego typu okoliczności faktycznych spoczywa na stronie postępowania oraz pełnomocniku ją reprezentującym. Na rozprawie dnia 12 listopada 2019 r. uczestnik postępowania Z. M. przyłączyła się do skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu I instancji w niniejszej sprawie było wydanie w oparciu o art. 58 § 1 i 2 i art. 59 § 2 k.p.a. postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r., którym odmówiono Z. B. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. orzekającej o wymeldowaniu Z. B. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. L. [...] w W. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się z wyrażonym w zaskarżonym wyroku stanowiskiem Sądu I instancji, zgodnie z którym w niniejszej sprawie Wojewoda [...] nie wypełnił należycie spoczywających na nim obowiązków wynikających z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Stosownie do treści art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd I instancji zdaje się nie dostrzegać, że zobowiązanym do uprawdopodobnienia istnienia okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie, jest przede wszystkim - zgodnie z treścią ww. przepisu - sam zainteresowany. W tym zakresie organ administracji nie może wyręczać strony, gdyż jego rolą jest jedynie ocena przedstawionych przez stronę okoliczności w świetle przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. Oceny tej w przedmiotowej sprawie Wojewoda [...] dokonał natomiast w sposób prawidłowy. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. skarżący podnosił, iż nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania bowiem skierowaną do niego przesyłkę zawierającą decyzję organu pierwszej instancji odebrał w jego imieniu bez upoważnienia domownik o nieczytelnych danych. Stosownie do treści art. 43 k.p.a., w razie nieobecności adresata pisma doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Z treści powyższego przepisu nie wynika, aby unormowane w nim doręczenie zastępcze dorosłemu domownikowi wymagało udzielenia mu pełnomocnictwa (upoważnienia) przez adresata. Ponadto podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż nie zna osoby, która odebrała w jego imieniu ww. przesyłkę, nie mogła świadczyć o nieskuteczności jej doręczenia a w konsekwencji o braku winy po stronie skarżącego w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Obowiązkiem strony postępowania należycie zabezpieczającej swoje interesy jest wskazanie takiego adresu do doręczeń, który gwarantować jej będzie możliwość czynnego udziału w sprawie bez narażania się na skutki uchybień terminów. Przyjęcie bowiem pisma przez znajdującego się pod tym adresem dorosłego domownika i potwierdzenie przez niego doręczenia na piśmie swoim podpisem ze wskazaniem daty doręczenia, przesądza o skutecznym doręczeniu pisma adresatowi. Zastosowany tryb doręczenia, o którym mowa w art. 43 k.p.a., oparty jest na założeniu, że adresata obciążają skutki działania osoby, której przesyłkę doręczono tak, jakby została ona podjęta przez stronę bezpośrednio. To strona wskazująca organowi adres do korespondencji ponosi zatem ryzyko ujemnych skutków odbioru skierowanej do niego na ten adres korespondencji przez osobę dorosłą znajdującą się pod tym adresem. Skarżący wprawdzie podważał okoliczność, że przedmiotowa przesyłka nie została odebrana przez dorosłego domownika, jednak poza gołosłownym twierdzeniem okoliczności tej w żaden sposób nawet nie próbował wykazać. Zwrócić należy przy tym uwagę na fakt, że obecna na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym uczestniczka postępowania Z. M. oświadczyła do protokołu, że podpis widniejący na zwrotnym potwierdzeniu odbioru skierowanej do skarżącego decyzji organu I instancji, należy do B. K., tj. kuzynki opiekującej się dziećmi S. M., który wraz z rodziną mieszkał pod adresem wskazanym przez skarżącego jako adres do korespondencji (tj. przy ul. L. [...] m. [...] w W.). B. K., według oświadczenia Z. M., ma ponad 70 lat. Przedstawione powyżej okoliczności potwierdzają przyjęte w sprawie domniemanie, że przedmiotową przesyłkę zawierającą decyzję organu I instancji odebrał - w imieniu skarżącego - dorosły domownik. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności sprawy stwierdzić zatem należało, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu i nie uwiarygodnił, że zadbał w sposób należyty o własne interesy. Powyższe dyskwalifikuje natomiast możliwość przywrócenia terminu. Zaskarżone postanowienie Wojewody - wbrew stanowisku Sądu I instancji - odpowiadało zatem prawu. Wszelkie wskazane przez skarżącego okoliczności, mające przemawiać za przywróceniem terminu, zostały przez organ uwzględnione i poddane należytej ocenie, a zaskarżone postanowienie zawiera wszystkie elementy wymagane na mocy art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji za zasadny uznać należało również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i jednocześnie rozpoznał skargę oddalając ją na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.