IV SA/Wa 612/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Iwaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Gminy R. na decyzję Wojewody[...] z dnia [...]grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania oddala skargę Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy orzeczenie Starosty P. z [...] czerwca 2016 r. o ustaleniu na rzecz p. L. i M. P., zwanych dalej "Wywłaszczonymi", odszkodowania w wysokości po [...] zł za nieruchomość oznaczoną jako działki ew. nr [...] (pow. [...] ha), [...], zajętą pod część drogi gminnej - ul. [...] w miejscowości R., gmina R. W uzasadnieniu decyzji przywołano m.in. następujące uwarunkowania faktyczne i prawne sprawy: - w myśl art. 73. ust. 4 ustawy z dnia 29 października 1998 r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133 poz. 872 ze zm.), zwanej dalej "ustawą reformującą administrację", wyłączną przesłanką wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajęta pod drogę publiczna jest złożenie stosownego wniosku przez osobę uprawnioną do uzyskania odszkodowania w wyznaczonym przez ustawodawcę terminie, -` wnoszący odwołanie – zobligowany do wypłaty odszkodowania Wójt Gminy R., zwany dalej "Zobowiązanym" - podnosił, że powinno być ono ustalone tylko na rzecz p. L. P. – dalej "Wywłaszczonego" - w wysokości połowy kwoty ustalonej wartości nieruchomości, zajętej pod drogę; bowiem jego żona p. M. P. – dalej "Wywłaszczona" - nie złożyła wniosku w ustawowym terminie, - wobec tego należy rozważyć, czy wniosek o ustalenie i wypłatę całości odszkodowania mógł złożyć skutecznie jeden z małżonków - Wywłaszczony, czy też był on legitymowany do zgłoszenia roszczenia jedynie o ustalenie i wypłatę 1/2 części odszkodowania, - legitymacja do skutecznego wystąpienia z roszczeniem o wypłatę przedmiotowego odszkodowania przysługuje także osobom, które w drodze czynności prawnych - np. umowy o podział majątku wspólnego, sporządzonej aktem notarialnym - nabyły prawo do tego odszkodowania; w tych okolicznościach prawidłowo ustalono osoby – Wywłaszczonego i Wywłaszczoną - na rzecz których zostało ustalone odszkodowanie, - decyzje deklaratoryjne Wojewody [...] zostały wydane [...] maja 2015 r. i dopiero one przesądziły ostatecznie o tym, że przedmiotowe działki przeszły z mocy prawa na własność Gminy R., - w niniejszej sprawie skutki zawartej umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej znalazły odzwierciedlenie w księdze wieczystej Nr [...], gdzie wpisano w dziale II, jako właścicieli powyższej nieruchomości, oznaczonej jako działki nr: [...] przy ul. [...] w obrębie R. - Wywłaszczonego do 1/2 części i Wywłaszczoną do 1/2 części; działka ew. nr [...], została wydzielona z innej o nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW nr [...]; stanowiła ona 31 grudnia 1998 r. własność p. L. i M. P., na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej; działkę nr [...], aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] kwietnia 2010 r. Wywłaszczeni sprzedali na rzecz p. E. G.; bezspornym jest, że w dacie 31 grudnia 1998 r. nieruchomość ta stanowiła własność p. L. i M. małż. P., którą jako małżonkowie nabyli aktem notarialnym z [...] października 1996 r. (Rep. A. nr [...]), na zasadzie ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej i obydwoje byli uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę, - zgodnie z przepisami ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.) księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości; domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a prawo wykreślone nie istnieje; w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe - rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych - art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece; przepis ten, tak jak i inne przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece (art. 3 i 4), chronią nabycie prawa osoby ujawnionej w księdze wieczystej, bez względu na to czy była ona rzeczywiście uprawniona, - ustalenia te prowadzą do wniosku, że - skoro w dacie złożenia wniosku o odszkodowanie, o jakim mowa w art. 73 ust. 1 ustawy reformującej administrację, wnioskodawca był ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel przedmiotowej nieruchomości, na zasadzie ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej - tak jak w sprawie niniejszej - to brak jest podstaw do przyjęcia, że jedno z małżonków nie było legitymowane do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę należnego odszkodowania, - rozważyć też należy, czy wniosek o ustalenie i wypłatę całości należnego odszkodowania mógł skutecznie złożyć tylko jeden ze współmałżonków, ujawnionych w 1996 roku w księdze wieczystej jako współwłaściciel przejętej nieruchomości, czy też Wywłaszczony, jako wnioskodawca, był jedynie legitymowany do zgłoszenia roszczenia o ustalenie i wypłatę części odszkodowania; w tym kontekście wskazano, że w kwestii tej nie mógł znaleźć zastosowania art. 209 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16 poz. 93 ze zm.), stanowiący, że każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa; przywołano stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w wyroku z 27 października 1971 r. (sygn. akt I CR 427/71, opubl. w OSN z 1972 r. nr 5, poz. 88), że art. 209 nie dotyczy roszczenia o odszkodowanie za utraconą własność, gdyż nie jest to czynność zmierzająca do zachowania wspólnego prawa; roszczenie o wypłatę odszkodowania za odjętą własność nieruchomości jest bowiem roszczeniem o świadczenie podzielne, przy podzielności zaś świadczenia wierzytelność dzieli się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest wierzycieli; reguła ta nie dotyczy jednak roszczeń odszkodowawczych, objętych małżeńską wspólnością majątkową; udziały bowiem małżonków, w ustawowej wspólności majątkowej, nie są określone, a - zgodnie z art. 36 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9 poz. 59 ze zm.), dalej zwanej "K.r.o." - każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać składnikami majątkowymi objętymi tą wspólnością; wykonywanie zarządu majątkiem wspólnym obejmuje zaś czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku, - zasadnicza kwestia sporna sprowadzała się jedynie do prawidłowości ustalenia kręgu osób, przez orzekający w sprawie organ, na rzecz których ma być wypłacone odszkodowanie oraz wysokości należnego odszkodowania za utratę prawa własności; organ I. instancji prawidłowo ustalił osoby – Wywłaszczonych - na rzecz których zostało ustalone odszkodowanie, - właściwie, na podstawie prawidłowo sporządzonego przez rzeczoznawcę operatu, określono też wysokość należnego odszkodowania. W skardze Zobowiązany zarzucił naruszanie prawa: - prawa materialnego - art. 28 w zw. z art. 64 K.p.a. oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.) oraz art. 73 ust. 1 i 4 ustawy reformującej administrację, poprzez błędną wykładnię i - w konsekwencji - błędne przyjęcie, jakoby wniosek o odszkodowanie złożony jedynie przez Wywłaszczonego był złożony również przez współmałżonka z uwagi na fakt, że "na dzień złożenia wniosku" Wywłaszczeni pozostawali w związku małżeńskim i panował między nimi ustrój wspólności ustawowej; umożliwiało to, w ocenie organu, wezwanie Wywłaszczonej do uzupełnienia braku formalnego wniosku - w postaci złożenia podpisu, - prawa procesowego - art. 61 § 1 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez wadliwą ocenę dowodu w postaci wniosku o odszkodowanie z 8 grudnia 2005 r., który został złożony jedynie przez Wywłaszczonego a nie - jak przyjął organ - przez oboje Wywłaszczonych małżonków, współwłaścicieli nieruchomości; - art. 107 § 3 (wobec oczywistej omyłki przywołano § 1) K.p.a., poprzez brak szczegółowego uzasadnienia prawnego decyzji w zakresie przyjęcia, że wniosek o odszkodowanie złożony jedynie przez Wywłaszczonego jest złożony również przez współmałżonka wobec faktu, że na dzień złożenia wniosku Wywłaszczeni małżonkowie pozostawali w związku małżeńskim i panował między nimi ustrój wspólności ustawowej; co za tym idzie - bezpodstawne ustalono odszkodowania na rzecz Wywłaszczonej. W treści skargi podniesiono dodatkowo, że decyzja doręczona Zobowiązanemu nie była opatrzona podpisem piastuna organu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko, sformułowane w zaskarżonej decyzji. Wywłaszczeni wnieśli o odrzucenie skargi (k. 38-40) wywodząc, że intencją Wywłaszczonego było uzyskanie odszkodowania dla obojga małżonków za utraconą własność wspólnej nieruchomości. Na rozprawie (k. 50) Wywłaszczony ponownie oświadczył, że występował z wnioskiem także w imieniu żony a Wywłaszczona tego nie kwestionowała. Sąd zważył, co następuje. Skarga została oddalona, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd podziela stanowisko organu w zakresie ustalonego stanu faktycznego i prawnego. W związku ze zreferowaniem sprawy ponowne jej przedstawienie byłoby zbędne. Odnosząc się do zarzutów skargi należy podnieść, co następuje. Bezsporny są istotne okoliczności faktyczne sprawy. Wywłaszczony w terminie przewidzianym do złożenia wniosku o odszkodowanie złożył stosowny wniosek (zawierający brak formalny – brak własnoręcznego podpisu). W tym czasie nieruchomości, których własność przeszła na rzecz Zobowiązanego, stanowiły własność małżonków na zasadzie wspólności ustawowej, gdyż zmiana ustroju majątkowego pomiędzy nimi (umowa majątkowa małżeńska z [...] stycznia 2010 r.), jak i sprzedaż niektórych fragmentów działek, nastąpiły po dacie złożenia wniosku oraz przyjęcia własności nieruchomości na Gminę. Zdaniem Zobowiązanego, w sytuacji, jak rozpatrywana - gdy podanie sygnowane było w nagłówku imieniem i nazwiskiem jedynie Wywłaszczonego oraz używał on w podaniu liczby pojedynczej należało uznać, że wystąpił o odszkodowanie jedynie w części jemu należnej. Poglądy takiego nie sposób podzielić na gruncie treści regulacji normatywnych, określających generalne zasady gospodarowanie majątkiem wspólnym małżonków. Jak wynika z art. 36 §. 2 K.r.o., w wersji na dzień złożenia wniosku, każdy z małżonków mógł wykonywać samodzielnie zarząd majątkiem wspólnym. Tylko do dokonania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna była zgoda drugiego małżonka, wyrażona w formie wymaganej dla danej czynności prawnej. Nie należy do nich z pewnością żądanie odszkodowania za utraconą własność. W danym przypadku doszło do złożenia wniosku o odszkodowanie przez jednego z małżonków, również na rzecz drugiego małżonka a zatem o przysporzenie majątku a nie jego zbycie lub obciążenie. Z treści wniosku wynikało wyraźnie, że Wywłaszczonemu chodziło ogólnie o zabezpieczenie roszczeń, związanych utratą własności nieruchomości, nie zaś o dochodzenie części odszkodowania należnej wyłącznie jemu. W takiej sytuacji bezzasadne są zarzuty skargi naruszenia przepisów statuujących samą zasadę wypłata odszkodowania na wniosek. Został on bowiem wniesiony skutecznie w imieniu obojga małżonków (zawierał tylko brak formalny – brak podpisu, który został na wezwanie uzupełniony). Chybione są też zarzuty naruszenia przepisów postępowania, co do obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy, w sytuacji gdy nie są sporne żadne jej istotne uwarunkowania faktyczne, jak i braku właściwego uzasadnienia orzeczenia. Organ przytoczył wszystkie istotne okoliczności sprawy oraz przepisy, z których treści wynika, że wywłaszczony złożył skutecznie wniosek w imieniu obojga małżonków, a więc odszkodowanie jest przynależne każdemu z nich w stosownej części. Skuteczności złożenia wniosku w imieniu obojga małżonków nie może znieść zdarzenie w postaci zmiany ustroju majątkowego już po dacie gdy żądanie odszkodowania mogło być w ogóle skutecznie zgłoszone. Po odmiennym ukształtowaniu ustroju majątkowego (rozdzielność) dla skuteczności wniosku konieczne byłoby jego wniesienia przez każdego z małżonków. Jednak - wobec upływu terminu, gdy wnioski mogły być składane - przedłożenie kolejnego nie byłoby już skuteczne. Nie sposób jednak rozumieć powstałej sytuacji w ten sposób, że małżonkowie którzy zmienili ustrój majątkowy już po upływie terminu do wniesienia wniosku, a był on przedłożony przez jedno z nich, utracili prawo do odszkodowania na rzecz osoby która wniosku nie kierowała. Uprzednio wniesione wnioski należy traktować jako nadal skuteczne. Nie może mieć znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu, że egzemplarz decyzji, doręczony Zobowiązanemu, stanowiący w istocie wyłącznie jej odpis, nie był opatrzony stosownym podpisem. Egzemplarz orzeczenia, znajdujący się w aktach administracyjnych, spełnia wymagania formalne, zakreślone w art. 107 § 1 K.p.a. Przywołana wada nie mogła mieć wpływu na sytuację prawną Strony, gdyż wniosła ona skargę w terminie, przyjmując słusznie że chodzi o orzeczenie administracyjne nie zaś jego projekt. Stąd podnoszone uchybienie było bez znaczenia w danej sprawie. Sąd nie spostrzegł także z urzędu wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za wyeliminowaniem go z obrotu prawnego. W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Sąd nie uwzględnił natomiast wniosku Wywłaszczonych o odrzucenie skargi. Nie zachodziły bowiem ku temu stosowne przesłanki, zakreślone w art. 58 § 1 wskazanej ustawy.