I OSK 1831/18

Dnia 19 grudnia 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 492/17 w sprawie ze skargi M.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 24 października 2017 r. (sygn. akt IV SA/Gl 492/17), oddalił skargę M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. G. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (u.p.s.a.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) - poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez pełnomocnika skarżącej w piśmie z 11 sierpnia 2017 r. zarzutu: - naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), tj. zarzutu niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz jego dowolnej oceny, a także niepodjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienia, czy skarżąca rzeczywiście po wyjściu ze szpitala w dniu 27 lutego 2017 r. miała możliwość wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji w ustawowym terminie, który upływał w dniu 1 marca 2017 r., co skutkowało zupełnie dowolnym przyjęciem założenia, że skarżąca miała taką możliwość; - naruszenia art. 8, 9 i 107 § 3 k.p.a., tj. w konsekwencji uznania przez organ, że wskazane przez skarżącą okoliczności nie są wystarczające do oceny braku winy w uchybieniu terminu - na niepodjęciu działań wyjaśniających, w tym także zaniechaniu wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu, skutkujące nienależytym uzasadnieniem zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych twierdzeń, a w szczególności niewyjaśnienie powodów uznania, że mąż, syn czy córka skarżącej mogli pomóc jej w sporządzeniu odwołania i następnie w jego złożeniu za pośrednictwem poczty, czy nawet osobiście w siedzibie organu I instancji, - a także nieustosunkowanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w uzasadnieniu wyroku do tych zarzutów oraz wybiórcze przedstawienie stanu sprawy; 2) art. 1 § 1 i 2 u.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu postanowienia organu II Instancji pomimo, że postanowienie zostało wydane bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, w tym nie wyjaśniono, czy domownicy skarżącej rzeczywiście mogli pomóc w przygotowaniu odwołania, a także, czy po wyjściu skarżącej ze szpitala 27 lutego 2017 r. rzeczywiście miała ona możliwość samodzielnego sporządzenia odwołania, co skutkowało niewskazaniem w uzasadnieniu postanowienia, na jakich dowodach oparł organ ustalenia faktyczne sprawy. W oparciu o powyższe, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie przedmiotowego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, połączenie - w oparciu o art. 193 w zw. z art. 111 § 2 p.p.s.a.- niniejszej sprawy ze sprawą o sygn. akt IV SA/GI 493/17 w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, gdyż pozostają one ze sobą w związku oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 1 § 1 i 2 u.p.s.a., to zauważyć należy, że przepis ten jest przepisem ustrojowym, określającym podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne. Może zatem stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wówczas, gdy sąd przyjmie inne niż legalność, kryterium kontroli. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Sąd Wojewódzki nie naruszył również art. 3 § 1 p.p.s.a., gdyż dokonał kontroli legalności objętego skargą postanowienia, a okoliczność, że wynik tej kontroli nie zadowala skarżącej kasacyjnie, nie oznacza, że Sąd I instancji naruszył wskazany przepis. Nie jest również zasadny, powiązany z powyższymi przepisami, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., polegający na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej zarzutów podniesionych w uzupełnieniu skargi z dnia 11 sierpnia 2017 r. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wszystkie wymogi tego przepisu. Nie można bowiem uznać uzasadnienia zaskarżonego wyroku za sporządzone wadliwie tylko z tego powodu, że Sąd I instancji, wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia, nie odniósł się do wszystkich zarzutów, w tym zawartych w uzupełnieniu skargi a dotyczących uchybień organu przy ustaleniu stanu faktycznego sprawy, skoro z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Wojewódzki zaakceptował ustalony przez organ stan faktyczny i uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla oceny przesłanek warunkujących przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a w konsekwencji dla stwierdzenia, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu w/w terminu. W tej sytuacji, nieodniesienie się przez Sąd I instancji do zarzutów zawartych w piśmie z dnia 11 sierpnia 2017 r. nie stanowiło zatem istotnego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie miało wpływu na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Brak jest bowiem podstaw do uznania, że postanowienie Kolegium zostało wydane bez wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a Sąd Wojewódzki nie dostrzegł tych uchybień i oddalił skargę. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd szczegółowo odniósł się bowiem do ustalonego przez organ odwoławczy stanu faktycznego, prawidłowo stwierdzając, iż - w okolicznościach niniejszej sprawy - wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie zasługiwał na uwzględnienie. Przyjdzie więc w tym miejscu powtórzyć za Sądem I instancji, że z ustaleń dokonanych przez Kolegium wynika, iż decyzja Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lutego 2017 r. została odebrana przez w dniu 15 lutego 2017 r. przez dorosłego domownika strony a zatem termin do wniesienia odwołania od wskazanej decyzji upłynął w dniu 1 marca 2017 r. Skarżąca złożyła natomiast odwołanie w dniu 10 marca 2017 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia osobiście w siedzibie organu odwoławczego. W piśmie tym opisała trudną sytuację materialną i osobistą rodziny, jak również wskazała na swój zły stan zdrowia (w tym na przebytą operację), a na potwierdzenie tych faktów przedłożyła dokumenty ze szpitala, w którym przebywała w dniach 13-27 lutego 2017 r. Dodatkowo, w toku postępowania, w dniu 10 kwietnia 2017 r. dostarczyła do Kolegium kopię karty wypisowej ze szpitala z dnia 21 marca 2017 r., z której wynikało, że przebywała na oddziale ginekologii od dnia 14 marca do dnia 21 marca 2017 r. Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne (znajdujące odzwierciedlenie w materiale dowodowym akt sprawy), zgodzić się zatem należy z Sądem I instancji, iż analiza argumentów wskazanych przez skarżącą we wniosku o przywrócenie terminu nie dawała podstaw do uznania, aby wykazała ona brak winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Przypomnieć bowiem w tym miejscu trzeba, że - zgodnie z treścią art. 58 k.p.a. - w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§2). W cytowanym przepisie zostały zatem ustanowione cztery przesłanki, przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie: uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku winy, wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu i dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której ustanowiony był termin. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania powinien więc powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Odwołanie się w art. 58 § 1 k.p.a. do braku winy powoduje natomiast, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest zaś dopuszczalne, gdy strona z własnej winy uchybiła terminowi, choćby wina ta miała postać lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy należy bowiem przyjmować obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 r. (sygn. akt IV SA 1153/96, LEX nr 45637), brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w złożonym wniosku o przywrócenie terminu skarżąca podnosiła jedynie okoliczności związane z pobytem w szpitalu (odbyta operacja, ogólny zły stan zdrowia). Jednak jak wynika z przedstawionej przez skarżącą dokumentacji medycznej, pobyt w szpitalu zakończył się w dniu 27 marca 2017 r. (a więc przed upływem terminu do wniesienia odwołania), zaś jej stan w dniu wypisu ze szpitala został określony jako ogólnie dobry. Kolejny raz zaś skarżąca trafiła do szpitala dopiero w dniu 14 marca 2017 r. Podnieść też należy, iż skarżąca nie przedstawiła we wniosku żadnych, dodatkowych argumentów przemawiających za przyjęciem, że ze względu na przebytą operację i pobyt w szpitalu nie była w stanie podejmować jakichkolwiek czynności życia codziennego, w tym, przy dołożeniu odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, nie była w stanie złożyć w wymaganym terminie odwołania od decyzji. Natomiast jak wyżej wskazano, to na składającym wniosek o przywrócenie terminu ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, że mimo dołożenia należytej staranności, wystąpiły takie okoliczności i zdarzenia niezależne od strony, które uniemożliwiły dokonanie czynności we właściwym czasie. Zatem wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, ani organ, ani Sąd Wojewódzki nie był zobowiązany by poszukiwać dodatkowych wyjaśnień w zakresie ustalenia, czy skarżąca po wyjściu ze szpitala w dniu 27 lutego 2017 r. miała rzeczywiście możliwość samodzielnego sporządzenia odwołania oraz czy domownicy skarżącej mogli jej pomóc w przygotowaniu takiego odwołania. Podsumowując, wbrew wywodom skargi kasacyjnej, zaskarżony wyrok – akceptujący stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu – jest zgodny z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że połączenie – na zasadzie art. 111 § 2 p.p.s.a.- kilku oddzielnych spraw toczących się przed sądem w celu ich łącznego rozpoznania a także rozstrzygnięcia jest jego uprawnieniem a nie obowiązkiem. W niniejszej sprawie Sąd nie dostrzegł konieczności, by rozpoznanie niniejszej sprawy łączyć z rozpoznaniem sprawy o sygnaturze akt I OSK 1832/18 (IV SA/Gl 493/17), uznając, że wystarczające było, aby sprawy te zostały rozpoznane na tym samym posiedzeniu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeka właściwy wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 p.p.s.a.).