II SA/Gl 147/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K. orzekł o zatrzymaniu P. S. prawa jazdy kategorii A, B na okres 3 miesięcy liczony od dnia [...] r. do dnia [...] r. Decyzja, jak wynika z jej części nagłówkowej, wydana została na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 i art. 102 ust. 1c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j.: Dz. U. 2016, poz. 627 z późn. zm.). Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ wskazał, iż pismem z dnia [...] r. Komendant Miejski Policji w K. poinformował o zatrzymaniu do kontroli w dniu [...] r. w K. P. S., który kierując pojazdem marki [...], nr rej. [...], przekroczył dopuszczalną prędkość na obszarze zabudowanym o 53 km/h. Wskazał jednocześnie, że na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym kierowcy zatrzymano prawo jazdy. W odwołaniu pełnomocnik strony adw. B. C. zarzucił, że postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji było iluzoryczne, co godzi w podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Zdaniem pełnomocnika organ I instancji winien był bowiem zweryfikować informacje przekazane przez Komendę Miejską Policji w K. Organ wszedł zaś w kompetencje sądu powszechnego, albowiem wydając decyzję w niniejszej sprawie dokonał pośrednio stwierdzenia winy P. S., co jest niedopuszczalne i stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady domniemania niewinności (art. 42 § 3 Konstytucji RP). Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną w całości i umorzyło postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż zgodnie z treścią art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy w przypadku, gdy kierujący pojazdem przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. W myśl art. 102 ust. 1c tej ustawy, starosta wydaje decyzję, o której mowa w ust. 1 pkt 4, na okres 3 miesięcy, nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności. Okres, o którym mowa w ust. 1c, oblicza się na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, przy czym dla ustalenia początku okresu jest właściwa data zwrotu dokumentu do organu właściwego w sprawach wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami, a w przypadku zatrzymania prawa jazdy w trybie art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - data tej czynności. Podstawą zatrzymania prawa jazdy - jak stanowi art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 541 ze zm.) - jest informacja o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym. W rozpatrywanej sprawie ww. przesłanka wystąpiła. Pismem z dnia [...] r. Komendant Miejski Policji w K. poinformował bowiem Prezydenta Miasta K., iż w dniu [...] r. w K. P. S. kierując pojazdem marki [...] przekroczył dopuszczalną prędkość na obszarze zabudowanym o 53 km/h. Wskazał jednocześnie, że na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym zatrzymano prawo jazdy o nr [...], wydane przez Prezydenta Miasta K. Opisana wyżej sytuacja wypełniała - na dzień wydania decyzji przez organ I instancji - ww. przesłankę zatrzymania prawa jazdy, nakładając na organ obowiązek wydania decyzji tej treści. Zdaniem Kolegium, organ I instancji właściwie określił nadto datę początkową zatrzymania prawa jazdy, tj. dzień zatrzymania dokumentu prawa jazdy przez Policję (tj. dzień [...] r.) oraz datę końcową, tj. dzień [...] r. Kolegium wyjaśniło jednocześnie, że z uwagi na przesłankę zatrzymania, a jest nią wyłącznie informacja o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym, organy administracji publicznej nie są właściwe do oceny innych okoliczności związanych z zatrzymaniem dokumentu prawa jazdy, w szczególności wyników dokonanego pomiaru prędkości (o ile wykonano pomiar urządzeniem posiadającym świadectwo legalizacji), warunków technicznych drogi, na której dokonano pomiaru, stopnia zagrożenia w ruchu drogowym czy też wpływu zatrzymania prawa jazdy na status zawodowy i osobisty osoby. Z uwagi na treść przesłanki zatrzymania dokumentu prawa jazdy wydanie decyzji tej treści nie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy sądowej, gdyby nawet taka się toczyła. Jednakowoż, jak wskazało dalej Kolegium, na dzień wydania decyzji odwoławczej, z uwagi na upływ okresu zatrzymania prawa jazdy, bezprzedmiotowe stało się wydanie orzeczenia utrzymującego w mocy zaskarżoną decyzję. Wydanie decyzji tej treści oznaczałoby, że Kolegium orzeka o zatrzymaniu prawa jazdy na okres, który już minął, czyli musiałoby wydać decyzję niewykonalną. Z tego też względu, decyzja pierwszoinstancyjna podlega uchyleniu, a postępowanie umorzeniu jako aktualnie bezprzedmiotowe. Pismem, wskazującym błędną datę sporządzenia jako 12 stycznia 2016 r. podczas gdy bez wątpienia chodzi o rok 2017, P. S., reprezentowany przez adw. B. C., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na ww. decyzję Kolegium wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w K. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 6 k.p.a. w zw. z § 5 ust. 1-3 w zw. z § 17 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 lutego 2014 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać przyrządy do pomiaru prędkości pojazdów w ruchu drogowym, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych poprzez wydanie decyzji o zatrzymaniu P. S. prawa jazdy za przekroczenie dopuszczalnej prędkości w obszarze zabudowanym o więcej niż 50 km/h mimo, iż pomiar prędkości został dokonany urządzeniem nie spełniającym wymagań wskazanych w ww. rozporządzeniu; art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami poprzez wydanie decyzji o zatrzymaniu P. S. prawa jazdy mimo, iż na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw do stwierdzenia, że cyt. "R. D." przekroczył prędkość o więcej niż 50 km/h w obszarze zabudowanym, albowiem okoliczność ta nie została ustalona prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego; art. 7 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 i 2 k.p.a., a także art. 77 § 1 k.p.a. i art. 81 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie wniosku pełnomocnika strony o dopuszczenie dowodu z przesłuchania P. S.; art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowodów, na których organ się oparł ustalając, iż P. S. dopuścił się przekroczenia prędkości w obszarze zabudowanym o więcej niż 50 km/h; art. 7 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o zmianie ustawy Kodeks karny oraz innych ustaw poprzez uznanie, iż informacja o zatrzymaniu prawa jazdy jest wiążąca dla organu wydającego decyzję. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty sformułowane w zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy przed tut. Sądem w dniu 21 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Na pytanie Sądu wyjaśnił, że nieprawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy skazał skarżącego za przekroczenie szybkości o ponad 50 km/h. Zdaniem pełnomocnika Sąd uczynił to pomimo korzystnej dla skarżącego opinii biegłego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że musi ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego aczkolwiek z odmiennych przyczyn niż podniesione w skardze. Działając z urzędu, sąd administracyjny stwierdził bowiem, że zaskarżona decyzja Kolegium zapadła z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, stanowi, że starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy, w przypadku, gdy kierujący pojazdem przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Czas, na który orzeka się o zatrzymaniu prawa jazdy, określa art. 102 ust. 1c tej ustawy, stanowiąc, że decyzję w powyższym przedmiocie wydaje się na okres 3 miesięcy, nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności. Okres, o którym mowa w ust. 1c, oblicza się na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, przy czym dla ustalenia początku okresu jest właściwa data zwrotu dokumentu do organu właściwego w sprawach wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami, a w przypadku zatrzymania prawa jazdy w trybie art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - data tej czynności. Z powyższej regulacji wynika, że o zatrzymaniu prawa jazdy organ orzeka obligatoryjnie. Ustawodawca jasno sprecyzował, co stanowi źródło ustalenia stanu faktycznego w zakresie stwierdzenia okoliczności przekroczenia dopuszczalnej prędkości w terenie zabudowanym o 50 km/h. Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 pkt 2 przywołanej wyżej ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania podstawą wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 oraz art. 103 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami była informacja o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten jednoznacznie przesądza zatem, że jedyną i wyłączną okolicznością, która obliguje organ do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, jest ww. informacja. W konsekwencji, jak słusznie zaakcentowało Kolegium, organ wydający decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy nie prowadzi własnych ustaleń dotyczących faktu rażącego przekroczenia prędkości, ale z mocy woli ustawodawcy opiera swoje rozstrzygnięcie na przekazanej mu informacji. Tym samym organ prowadzący postępowanie w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy w trybie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, nie może ani powoływać z urzędu, ani na wniosek dowodów na okoliczność potwierdzenia, czy też weryfikacji treści zawartych w informacji, o której mowa w art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. W konsekwencji wszystkie zarzuty skargi, sprowadzające się do nieprzeprowadzenia przez organ wnioskowanych dowodów i ustaleń co do prawidłowości dokonanego pomiaru szybkości uznać należy za nietrafne. Notabene podkreślenia wymaga w tym miejscu, iż skarga opiera się na jednoznacznie sformułowanej w niej tezie, że zaskarżoną decyzją Kolegium "utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...]". Teza ta z oczywistych przyczyn nie odpowiada rzeczywistości albowiem Kolegium nie utrzymało w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej lecz uchyliło ją i umorzyło postępowanie w sprawie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy, czyniąc tym samym właśnie to (choć z innej przyczyny) czego domaga się skarżący w skardze. Nadto wśród zarzutów skargi pojawia się nie tylko imię i nazwisko skarżącego (P. S.) ale także zapewne omyłkowa, jak wskazał pełnomocnik w trakcie rozprawy przed tut. Sądem, teza, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że cyt. "R. D." przekroczył prędkość o więcej niż 50 km/h. Pomimo powyższych uwag decyzja Kolegium musi zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, a w konsekwencji Kolegium zobligowane będzie do ponownego rozpoznania wniesionego doń odwołania. Wskazać bowiem w tym miejscu należy, że w pełni akceptując, jak wynika z uzasadnienia, decyzję Prezydenta Miasta K. w przedmiocie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy, akcentując, że była ona merytorycznie prawidłowa i odpowiadała obowiązującemu prawu, Kolegium uchyla aprobowaną przez siebie decyzję pierwszoinstancyjną i umarza postępowanie w sprawie. Uzasadnieniem tak zaskakującego w kontekście całości uzasadnienia zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia jest jeden tylko końcowy passus stwierdzający "Kolegium wskazuje jednocześnie, że na dzień wydania niniejszej decyzji (decyzji odwoławczej), z uwagi na upływ okresu zatrzymania prawa jazdy, bezprzedmiotowe stało się wydanie orzeczenia utrzymującego w mocy zaskarżoną decyzję. Wydanie decyzji tej treści oznaczałoby, że Kolegium orzeka o zatrzymaniu prawa jazdy na okres, który już minął, czyli musiałoby wydać decyzję niewykonalną. Z tego też względu, decyzja pierwszoinstancyjna podlega uchyleniu, a postępowanie umorzeniu jako aktualnie bezprzedmiotowe". Sąd podkreśla w tym miejscu, że Kolegium wskazało jako podstawę decyzji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Zważyć jednak należy, że umorzenie postępowania pierwszoinstancyjnego przez organ odwoławczy, na podstawie powołanego przepisu, może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy organ II instancji stwierdzi, że zaszły okoliczności skutkujące bezprzedmiotowością tego postępowania i co najważniejsze bezprzedmiotowość postępowania musi istnieć, co do zasady, już przed wydaniem rozstrzygnięcia przez organ I instancji (wyjątkiem w tym zakresie jest np. przedawnienie bądź zmiana stanu prawnego, żadne jednak tego typu okoliczności w sprawie nie występują). Innymi słowy zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w zakresie umorzenia postępowania pierwszoinstancyjnego, może mieć miejsce wtedy, gdy okoliczności sprawy uzasadniały wydanie przez organ I instancji decyzji umarzającej postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., czyli w sytuacji, gdy nastąpił brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego powodujący brak podstaw do merytorycznego załatwienia przez organ I instancji sprawy, co do jej istoty. W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy uznał za bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zatrzymania skarżącemu na okres 3 miesięcy prawa jazdy za przekroczenie na obszarze zabudowanym dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h, ponieważ w dniu rozpatrywania odwołania upłynął już okres, na który decyzją Prezydenta Miasta prawo jazdy zostało zatrzymane. W ocenie Sądu stanowisko Kolegium jest wadliwe i nie daje się pogodzić z zasadami państwa prawnego. Organ nie miał bowiem podstaw do uznania, że zaistniała bezprzedmiotowość postępowania, gdyż przedmiotem postępowania nie było zatrzymanie prawa jazdy dopiero w wyniku orzeczenia Kolegium lecz ocena zgodności z prawem zatrzymania skarżącemu prawa jazdy na okres 3 miesięcy liczony od dnia [...] r. do dnia [...] r. Nie było zatem żadnych przeszkód, nawet jeżeli okres zatrzymania prawa jazdy w chwili orzekania przez Kolegium już upłynął, aby organ odwoławczy ocenił czy przesłanki zatrzymania prawa jazdy na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. wystąpiły i w razie oceny pozytywnej utrzymał w mocy zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną, a w razie oceny negatywnej wydał stosowne do okoliczności rozstrzygnięcie. Fakt, że ustawodawca, mając na uwadze bezpieczeństwo wszystkich użytkowników dróg publicznych, w sytuacji oczywistego, rażącego naruszenia przepisów ruchu drogowego, jakim jest przekroczenie prędkości o 50 km/h w obszarze zabudowanym, przewidział możliwość natychmiastowego zatrzymania prawa jazdy i nakazał opatrzenie decyzji rygorem natychmiastowej wykonalności jednoznacznie wskazuje na to, że organ II instancji nie jest uprawniony do uchylenia ww. skutków bez sformułowania pod adresem decyzji pierwszoinstancyjnej jakichkolwiek zarzutów, a wręcz aprobując wszystkie jej ustalenia, w tym prawidłowe, jak wskazało Kolegium, określenie początkowej i końcowej daty zatrzymania prawa jazdy. Termin na rozpatrzenie odwołania nie jest bowiem uzależniony od upływu terminu, na który prawo jazdy zostało zatrzymane. W konsekwencji skoro Kolegium w pełni zaaprobowało, zdaniem Sądu trafnie, zarówno osnowę, jak i uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej, to niedopuszczalnym było w takiej sytuacji zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i tym samym uznanie postępowania pierwszoinstancyjnego za bezprzedmiotowe. Także teza Kolegium o ewentualnej niewykonalności decyzji, w razie utrzymania w mocy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, stoi w sprzeczności z art. 102 ust. 1c ustawy o kierujących pojazdami przewidującym, że decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy opatruje się rygorem natychmiastowej wykonalności, a tym samym wykonalna staje się już decyzja organu I instancji. Z tych względów zaskarżona decyzja podlegała wyeliminowaniu z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2016, poz. 718 z późn. zm. zwanej dalej p.p.s.a.). Ze względu na stwierdzone przez Sąd rażące naruszenie prawa wyrok nie stoi w kolizji z art. 134 § 2 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając wniesione odwołanie Kolegium uwzględni powyższe oceny i wyda decyzję pozostającą w zgodzie z obowiązującym prawem. O kosztach postępowania w kwocie 200,00 zł orzeczono na wniosek strony skarżącej, stosując w tej mierze art. 206 p.p.s.a. Z uwagi bowiem na nieuwzględnienie żadnych zarzutów skargi Sąd uznał, że jest to kwota adekwatna do okoliczności.