I OZ 1032/17

Dnia 27 czerwca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.C. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 maja 2017 r. o sygn. akt II SA/Rz 528/17 wzywające do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 (sto) złotych od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 20 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 maja 2017 r. o sygn. akt II SA/Rz 528/17, K.C. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego, w kwocie 100 (sto) złotych, od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 20 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego. Jako podstawę prawną wskazano § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła K.C. Podniosła w nim, że doszło do naruszenia art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. przez wezwanie jej do uiszczenia wpisu od skargi, podczas gdy złożona przez nią skarga dotyczy decyzji w przedmiocie świadczeń alimentacyjnych, a zatem jest to sprawa z zakresu pomocy i opieki społecznej, w związku z czym przysługuje ustawowe zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Istota sprawy sprowadza się do kwestii tego, czy sprawa ustalenia, że osoba pobrała nienależne świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jest sprawą z zakresu pomocy i opieki społecznej w rozumieniu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten bowiem stanowi, że "Nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej". Kwestią interpretacji ustawowych przesłanek zwolnienia od uiszczenia kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi szeroko zajął się NSA w uchwale z dnia 23 maja 2016 r. o sygn. akt II GPS 2/15 (ONSAiWSA 2016, nr 5, poz. 70). Ustalenia poczynione w nim na tle art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. należy odpowiednio odnieść do wykładni art. art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy zatem wskazać, że w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. ustawodawca nie dał expressis verbis odpowiedzi na pytanie, jakie kategorie spraw w sensie przedmiotowym składają się na pojęcie "sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej". Kolejno nie można pominąć faktu, że w treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. ustawodawca nie użył terminu "w sprawach pomocy i opieki społecznej", ale szerszego terminu "w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej". Racjonalność działania ustawodawcy nakłada obowiązek dokonywania wykładni tego zwrotu z uwzględnieniem tej właśnie różnicy terminologiczne. Co więcej, ustawodawca nie powiązał terminu pomocy czy opieki społecznej użytych w cytowanym przepisie z definicją wynikającą z innego aktu (np. z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.). Ponadto NSA w rzeczonej uchwale podkreślił konieczność uwzględniania wykładni celowościowej regulacji ustawowej, przez uwzględnienie, czy danej kategorii spraw z istoty ich charakteru znaczna część skarżących kwalifikowałaby się do uzyskania pomocy prawnej. Wskazuje się, że w art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. użyto pojęcia "sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej", nie zawężając go do "spraw dotyczących świadczeń, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej". Decydujące znaczenie miałoby tu kryterium celu, jakim jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie powstawaniu trudnych sytuacji życiowych, których osoby i rodziny nie są w stanie same pokonać (zob. A. Majzner, Instytucja ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wybrane zagadnienia, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2009, nr 2, s. 39-40 i cytowane tam orzecznictwo i literaturę). Nawet jednak przy przyjęciu takiego szerokiego rozumienia pojęcia "sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej", nie można w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać, że analizowana sprawa ustalenia, czy osoba pobrała nienależne świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jest sprawą zakresu pomocy czy opieki społecznej. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nienależnie pobrane świadczenie to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Zgodnie z art. 23 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Celem postępowania nie jest zatem, przywołane wyżej, "zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie powstawaniu trudnych sytuacji życiowych, których osoby i rodziny nie są w stanie same pokonać". Sprawa ustalenia świadczenia za nienależne jest sprawą dotyczącą prawidłowości przyznania środków pieniężnych, warunkującą egzekucję nienależnego świadczenia, nie zaś sprawą udzielenia pomocy czy opieki społecznej. Jest to sprawa rodzajowo różna od sprawy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Należy zaznaczyć, że art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony, zawartej w art. 199 p.p.s.a., zatem w myśl reguły wykładni exceptiones non sunt extendendae nie może być wykładany rozszerzająco (zob. K. Kaszubski, Glosa do postanowienia WSA z dnia 9 września 2005 r., III SO/Gd 113/05, "Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa" 2007, nr 3, s. 29-36). Przyjęcie zapatrywania skarżącej stanowiłoby właśnie tego rodzaju, niedopuszczalną, interpretację. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił w sprawie zapatrywania prezentowanego w przywołanych w zażaleniu postanowieniach wojewódzkich sądów administracyjnych (zob. postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2017 r., II SA/Rz 1714/16; postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 7 listopada 2016 r., II SA/Rz 1630/15; postanowienie WSA w Łodzi z dnia 7 marca 2017 r., II SA/Łd 69/17). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a.