I OZ 314/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 314/17 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 314/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił wniosek J. S. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 30 maja 2017 r. Przewodniczący Wydziału II wezwał J. S. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone stronie w dniu 6 czerwca 2017 r. W dniu 22 czerwca 2017 r., a więc z uchybieniem zakreślonego terminu, skarżący złożył osobiście wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Równocześnie wniósł o przywrócenie terminu z uwagi na swoją sytuację zdrowotną. Nie określił jednak, o przywrócenie terminu do jakiej czynności w postępowaniu sądowym wnosi. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2017 r. zwolniono skarżącego od kosztów sądowych w całości oraz ustanowiono dla niego adwokata z urzędu. Mimo braku sprecyzowania wniosku o przywrócenie terminu, postanowieniem z dnia 17 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi z powodu nieuprawdopodobnienia, że do uchybienia terminu doszło z przyczyn niezależnych od skarżącego w rozumieniu art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na skutek wniesionego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 września 2017 r. uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd II instancji wskazał, że z treści pisma skarżącego z dnia 9 czerwca 2017 r. nie wynika, że skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, gdyż pozostawałoby to w sprzeczności z jednoczesnym wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 25 października 2017 r. wezwano ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego, do uzupełnienia braków formalnych pisma z dnia 9 czerwca 2017 r. zawierającego wniosek o przywrócenie terminu, przez: 1) sprecyzowanie, o przywrócenie terminu do jakiej czynności w postępowaniu sądowym wnosi; 2) wyjaśnienie, jaka była przyczyna uchybienia terminu oraz kiedy ta przyczyna ustała; 3) uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że jego zdaniem z uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2017 r. wynika, że złożony przez skarżącego wniosek o przywrócenie terminu pozostaje bezprzedmiotowy z uwagi na fakt, że skarżący wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi usiłował wyjaśnić przyczynę złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z przekroczeniem terminu wskazanego w wezwaniu do uiszczenia wpisu, który to wniosek został uwzględniony. Na wypadek jednak niepodzielenia przez Sąd takiego stanowiska, pełnomocnik J. S. z ostrożności procesowej sprecyzował, że skarżący wnosi o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Ewentualne przywrócenie terminu pozwoli na dalsze procedowanie w sprawie i uznanie, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w terminie do uiszczenia wpisu sadowego od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucając wniosek o przywrócenie terminu wskazał, że zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych nie jest równoznaczne ze skutecznym usunięciem braku skargi polegającego na nieuiszczeniu wpisu od niej w zakreślonym terminie. Od skutków takiego braku może bowiem uwolnić jedynie uiszczenie wpisu od skargi w 7-dniowym terminie albo złożenie w tym samym terminie wniosku o prawo pomocy obejmującego co najmniej wniosek o zwolnienie od opłat sądowych, w czym mieści się również wpis od skargi. W razie uchybienia temu terminowi strona może wnieść o jego przywrócenie. Jednak w sprawie taki wniosek nie został złożony. Na wezwanie bowiem Sądu do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu przez sprecyzowanie, o przywrócenie jakiego terminu strona prosi, profesjonalny pełnomocnik skarżącego uściślił, że wnosi o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Będąc związany takim wnioskiem Sąd uznał, że jest on niedopuszczalny, ponieważ uchybienie terminu do uiszczenia wpisu od skargi nie spowodowało dla strony ujemnych skutków, skoro od obowiązku uiszczenia tego wpisu strona została zwolniona. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. S., zarzucając naruszenie art. 88 P.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, iż skarżący uchybił terminowi do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, zaś wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika złożył po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W przekonaniu skarżącego samo zwolnienie go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych nie spowodowało konwalidowania nieuiszczenia przez niego wpisu od skargi, albowiem termin ten w dacie złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych upłynął. Złożenie natomiast wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w przypadku gdyby wniosek ten został uwzględniony, pozwoliłoby przyjąć, że nastąpiły skutki wynikające z postanowienia o zwolnieniu od kosztów sądowych, a tym samym dopuszczalne byłoby dalsze procesowanie w sprawie i rozpoznanie jej merytorycznie. W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w toku postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 87 § 5 P.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowiska, że wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi jest niedopuszczalny z uwagi na fakt, że uchybienie terminu do dokonania tej czynności nie spowodowało ujemnych skutków dla strony, gdyż strona została zwolniona od kosztów sądowych. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2017 r. nastąpiło bowiem na skutek wniosku strony, który został złożony po upływie terminu do uzupełnienia braków fiskalnych skargi. Podkreślić przy tym należy, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty złożenia wniosku. Nie działa ono z mocą wsteczną (w odniesieniu do opłat sądowych, których termin uiszczenia upłynął przed złożeniem wniosku o prawo pomocy), lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OZ 203/10 oraz z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 390/15 dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 248; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 578; T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 630-631). Wobec powyższego przyjąć należy, że uchybienie przez J. S. terminowi do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wywołało dla skarżącego negatywne skutki procesowe, gdyż zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmowało swoim zakresem ww. wpisu. Wniosek o przywrócenie terminu będzie podlegał zatem ponownej, merytorycznej ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, po uprzednim wezwaniu do dokonania czynności, której strona nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.), tj. uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W przypadku natomiast wystąpienia przez skarżącego, w terminie otwartym do uiszczenia wpisu, z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wniosek ten będzie przedmiotem rozpoznania, gdyż zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, jak wskazano powyżej, obowiązywało od daty wydania prawomocnego postanowienia z dnia 29 czerwca 2017 r. i nie obejmowało kosztów, do uiszczenia których strona była zobowiązana przed złożeniem pierwszego wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na uwzględnienie nie zasługiwał wniosek pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zgodnie bowiem z art. 254 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.