II SA/Wa 2202/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędziowie WSA Piotr Borowiecki, Janusz Walawski, , Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2017 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2016 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku B. C. o przyznanie emerytury w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2016 r. W uzasadnieniu podał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 powołanej ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, że wnioskodawca na przestrzeni 68 lat życia udokumentował 16 lat, 5 miesięcy i 22 dni okresów składkowych. Podniósł, iż nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu. Organ podał, że na przestrzeni 68 lat życia wnioskodawca udokumentował 16 lat, 5 miesięcy i 22 dni okresów składkowych. W okresach od dnia [...].01.1966r. do dnia [...].08.1967r., od dnia [...].04.1968r. do dnia [...].10.1969r., od dnia [...].08.1978r. do dnia [...].02.1982r. oraz od dnia [...].03.1993r. do dnia [...].01.2013r. tj. do osiągnięcia wieku emerytalnego wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Analiza przebiegu zatrudnienia nie wskazuje, że w ww. okresach istniały przeciwskazania do kontynuowania ubezpieczenia, w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwskazania ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiłyby kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podniósł, iż przerwy w zatrudnieniu spowodowane były brakiem pracy oraz wykonywał prace dorywcze bez ubezpieczenia. Prezes ZUS stwierdził, że trudno uznać, że okolicznością szczególną, wskutek której wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była sytuacja na rynku pracy. Podniósł, że trudności w znalezieniu pracy, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie istnieją przeszkody w zatrudnieniu, a stan zdrowia ubezpieczonego pozwala na podjęcie zatrudnienia, nie mogą być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy. Wykonywania pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, nie można traktować jako okoliczność usprawiedliwiającą brak uzyskania uprawnień do świadczenia. Fakt ten nie może zatem być uznany za zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ustawy. podkreślić, że osoby wykonujące prace dorywcze bez rejestracji, nie tylko nie ponoszą kosztów ubezpieczenia społecznego, ale również nie uiszczają stosownych podatków. Podkreślił, że instytucja ubezpieczenia społecznego zakłada pewną solidarność ubezpieczonych, którzy opłacają składki, aby w przyszłości korzystać z ubezpieczenia (por. wyrok NSA z 05.04.2002r., sygn. akt II SA 3741/01 i wyrok WSA z 12.01.2012r., sygn. akt II SA/Wal 785/11). W końcowej części decyzji organ wskazał, że po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy nie stwierdził, aby w sprawie zachodziły szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków do świadczenia na zasadach ogólnych. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi B. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zwrócił się o uwzględnienie skargi, wskazał na swój wiek i stan zdrowia, który w jego ocenie uniemożliwił mu wypracowanie emerytury ustawowej. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że łączny okres ubezpieczenia 68-letniego skarżącego to 16,5 roku. W latach 1966-1967, 1968- 1969, 1978-1982, 1993-2013, skarżący pozostawał poza ubezpieczeniem, przy czym w ocenie organu nie wykazano zaistnienia w sprawie okoliczności szczególnych, które uzasadniałyby te przerwy w ubezpieczeniu. W 2013 r. już po osiągnięciu wieku emerytalnego, skarżący podjął pracę łącznie na 1 miesiąc i 16 dni, pracę tę porzucił a następnie starał się o rentę - jednak renty tej odmówiono mu z uwagi na niemal całkowity brak stażu ubezpieczeniowego w 10-leciu ocenianym do uprawnień. Zgodnie z ustaleniami komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2016 r. skarżący był częściowo niezdolny do pracy od lutego 2002 r. i jest całkowicie niezdolny do pracy od marca 2016 r. - jednak żadna niezdolność do pracy nie istniała u niego przez wcześniejszy okres ponad 10 lat, od ustania w styczniu 1992 r. zatrudnienia. Ustalono także, ze jedyny udokumentowany okres możliwego do udowodnienia poszukiwania pracy - to jest rejestracji w charakterze bezrobotnego - przypada na lata 1999-2002, co trudno uwzględnić jako szczególną aktywność i determinację osoby zdecydowanej podjąć legalne zatrudnienie i konsekwentnie tego zatrudnienia poszukującej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 887), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23), zwanej dalej k.p.a. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 powołanego już wyżej aktu prawnego, przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie tej organ nie dokonał należytej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego i wbrew twierdzeniu zawartemu w zaskarżonej decyzji nie przeanalizował wszystkich okoliczności sprawy pod kątem ustalenia, czy w przypadku skarżącego wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnienia w trybie zwykłym. Organ w toku rozpatrywania sprawy skarżącego nie wziął bowiem pod uwagę orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2016 r., w którym to orzeczeniu Komisja – poza stwierdzeniem całkowitej niezdolności B. C. do pracy od [...] marca 2016 r. – stwierdziła jednocześnie, że wymieniony był przed tą datą częściowo niezdolny do pracy od [...] lutego 2002 r. W ocenie Sądu okoliczność częściowej niezdolności do pracy choć oczywiście nie wyklucza zatrudnienia, to jednak może mieć wpływ na ocenę organu w zakresie ustalenia rzeczywistej możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia. Rozważań w tym zakresie organ jednakże nie poczynił w decyzji, całkowicie pomijając stan zdrowia wnioskodawcy. W tej sytuacji za dowolne uznać należało zawarte w decyzji twierdzenie, że trudności w znalezieniu pracy – jak podał organ: zwłaszcza w sytuacji, gdy nie istnieją przeszkody w zatrudnieniu, a stan zdrowia ubezpieczonego pozwala na podjęcie zatrudnienia, nie mogą być uznane za szczególne okoliczności. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wszystkie okoliczności sprawy, w tym w szczególności dokona oceny, czy częściowa niezdolność do pracy wnioskodawcy, istniejąca przez ponad 14 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, nie stanowi okoliczności szczególnej, na skutek której wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Uzasadnienie decyzji, aby odpowiadało przepisowi art. 107 § 3 k.p.a. powinno odzwierciedlać fakt rozważenia przez organ wszystkich okoliczności mających znaczenie dla niniejszej sprawy. Podkreślenia wymaga przy tym, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę nie może zastępować ustaleń i oceny materiału dowodowego organu, które winny być dokonane w decyzji administracyjnej rozstrzygającej indywidualną sprawę. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.