II SA/Bd 386/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2017 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. K. C. (skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy A. z dnia [...] listopada 2016 r., znak: [...], którą uchylona została od dnia [...] kwietnia 2016 r. decyzja Wójta Gminy A. z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] o przyznaniu skarżącej prawa do świadczeń wychowawczych na troje dzieci począwszy od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. Do wydania decyzji doszło na podstawie następujących okoliczności sprawy. Na wniosek K. C. z dnia [...] kwietnia 2016 r. decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. zostało jej przyznane prawo do świadczeń wychowawczych na troje dzieci na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. W piśmie z dnia [...] września 2016 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w T. poinformował organ pierwszej instancji, że element koordynacji istnieje od [...] kwietnia 2016 r. do nadal, czyli w okresie zamieszkania i zatrudnienia ojca dzieci – Ł. C. na terenie N. Dodatkowo, ROPS stwierdził, że zgodnie z oświadczeniem K. C. z dnia [...] lipca 2016 r. – Ł. C. od 2005 r. do nadal przebywa i pracuje w N. Jako podstawę swojego działania organ pierwszej instancji przyjął, że od 2005 r. tj. od czasu przebywania ojca dzieci w N. - wedle pisma ROPS z dnia [...] września 2016 r. - zachodzi element koordynacji. W piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. ROPS potwierdził, że pomimo rozwodu między p. C. - element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego istnieje w okresie przebywania ojca dzieci na terenie N. ROPS wskazał, że świadczenia podlegają koordynacji w sytuacji, gdy jedno z rodziców pracuje legalnie i/lub zamieszkuje w innym niż Polska państwie członkowskim EOG lub Szwajcarii a drugie zamieszkuje w Polsce. Skarżąca odwołała się od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] listopada 2016 r. wnosząc o jej uchylenie, wskazując, że jest rozwiedziona z ojcem dzieci, a zatem nie może on być uznany za członka jej rodziny. Podkreśliła, że nie otrzymuje pieniędzy z tytułu ewentualnych świadczeń z N. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. nie uwzględniło odwołania. W decyzji utrzymującej w mocy orzeczenie organu I instancji wskazało, że organ działał w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016r. poz.195). W decyzji została przytoczona treść art. 16 i art. 2 pkt 15 ww. ustawy. Organ przyjął, że pismo ROPS z T. z dnia [...] września 2016 r. (potwierdzone korespondencją z dnia [...] stycznia 2017 r.) przesądza, iż w sprawie zachodzi koordynacja - tryb procedowania przez organ pierwszej instancji należy uznać za prawidłowy, ponieważ ust. 2 i 6 art. 16 mają zastosowanie właśnie w sytuacji, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie - tzn. w dniu wydawania decyzji przyznającej świadczenia wychowawcze ojciec dzieci przebywał (i przebywa nadal) w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji, a to z kolei pozwala organowi na wsteczne uchylenie decyzji tzn. od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu tego państwa, tu - od pierwszego dnia przyznania prawa do świadczeń wychowawczych. Dalsze procedowanie należy do Marszałka Województwa w oparciu o art. 11 w związku z art. 16 ust. 7 ustawy (wyżej przytoczony). Na marginesie Kolegium dodało, że organ pierwszej instancji w podstawie prawnej swojej decyzji przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, podczas gdy sprawę rozpatrywał w aspekcie właściwych uregulowań ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co potwierdza przytoczenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia właściwych przepisów. W skardze do Sądu skarżąca działając przez pełnomocnika zarzuciła: - obrazę prawa materialnego, tj.: -art. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez uznanie, że w tym przypadku zachodzą podstawy do koordynacji; -art. 2 pkt 16 ww. ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że były mąż również wchodzi w skład rodziny; -art. 2 pkt 13 ww. ustawy, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca spełnia przesłanki do uznania jej za osobę samotnie wychowującą dziecko; -art. 22 ww. ustawy poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, podczas gdy to skarżąca jako faktyczny opiekun powinna otrzymywać świadczenia wychowawcze; - obrazę przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: -art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie wszechstronnego postępowania dowodowego oraz brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W świetle przedstawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz przeprowadzenie dowodu z odpisu wyroku rozwodowego między K. i Ł. C., sygn. akt [...]. W uzasadnieniu skargi wskazano, że w dacie składania wniosku skarżąca nie została poinformowana, że nie mogą jej przysługiwać świadczenia w sytuacji, gdy były mąż w N. również otrzymuje świadczenia. Nie można zatem uznać, że skarżąca wprowadziła w błąd organ administracji, ponieważ na etapie składania wniosku nikt nie dopatrzył się istnienia elementu koordynacji. Skarżąca nie zaprzecza, że Ł. C. przebywa i pracuje w N. Zdaniem skarżącej nie zachodzi jednak element koordynacji. Organy I i II instancji dokonały błędnej wykładni pojęcia rodziny opisanego w art. 2 pkt 16 ustawy, ponieważ do rodziny mogą zaliczać się małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny i zamieszkujące z nimi, pozostające na utrzymaniu dzieci. Jedynie w przypadku, gdy ustanowiona została opieka naprzemienna, dziecko może zostać zaliczone do rodziny obojga rodziców. Nie zostało nigdzie zapisane, że małżonkowie po rozwodzie dalej pozostają dla siebie rodziną, w związku z czym nie można takiego faktu domniemywać. Na poparcie stanowiska przywołano m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 lutego 2017 r. III SA/Gd 1102/16, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 10 listopada 2016 r. II SA/OI 1105/16 oraz wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 stycznia 2017 r. II SA/Ke 978/16. Zdaniem skarżącej w ogóle pominięto definicję z art. 2 pkt 13. Zgodnie z jego treścią osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji oraz osoba rozwiedziona. Skarżąca jest osobą rozwiedzioną i jedynie ona sprawuje opiekę nad dziećmi. Ojciec ma przyznane oraz nieograniczone prawa rodzicielskie, jednakże przez fakt, że przebywa za granicą, a dzieci widuje sporadycznie, nie można uznać, że wspólnie ze skarżącą wychowuje dzieci, ani że sprawuje nad nimi opiekę. Skarżąca więc wypełnia wszystkie przesłanki z tego przepisu, a mimo to organy I i II instancji uznały, że stanowi wciąż ona rodzinę z Ł. C. i odebrały jej świadczenie. Skarżąca podniosła, iż jako osoba rozwiedziona ma status osoby samotnie wychowującej dziecko. Dodatkowo wskazała na niekonsekwencję organu, który przy wyliczaniu dochodów, nie wziął pod uwagę dochodów byłego męża, jednakże przy ustalaniu prawa do świadczeń jednak uznał go za członka rodziny. Pominięto równocześnie zapis, iż świadczenia przysługują osobie faktycznie wychowującej dziecko. W świetle prawa polskiego Ł. C. nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia wychowawczego, a więc nie dochodzi do kumulacji świadczeń, ani nie ma potrzeby koordynacji. W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i odniósł się do zarzutów i wniosków zawartych w skardze wskazując, że nie zasługują one na uwzględnienie, gdyż podstawą orzeczenia organu odwoławczego tej treści była potwierdzona pismem z dnia [...] stycznia 2017 r. ROPS okoliczność, że pomimo rozwodu między małżonkami – C. - element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego istnieje w okresie przebywania ojca dzieci na terenie N. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 16 ust. 6 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2016.195) - dalej jako: "ustawa". Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku z stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dokonując wykładni powyższego przepisu należy mieć na uwadze, że jego zastosowanie jest konsekwencją ustaleń marszałka województwa o zastosowaniu w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas organ właściwy ma obowiązek uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podkreślić należy, że ustawodawca w art. 16 ustawy ustalił odpowiedni tryb postępowania, który organy mają obowiązek stosować w przypadku rozpoznawania wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego, które zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy, w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. Definicja rodziny została określona w art. 2 pkt 16 ustawy. Oznacza ona odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Natomiast w art. 2 pkt 13 ustawa wprowadziła definicję osoby samotnie wychowującej dziecko i oznacza to pojęcie pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Wobec powyższych definicji należy zgodzić się ze skarżącą, że ojciec dzieci Ł. C. nie jest już członkiem rodziny, ponieważ małżeństwo zostało rozwiązane wyrokiem Sądu Okręgowego we W. sygn. akt [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. W powyższym wyroku nie została orzeczona opieka naprzemienna obojga rodziców rozwiedzionych. Skarżąca zatem jest osobą samotnie wychowującą dziecko jako osoba rozwiedziona. Należy jednak zauważyć, że te okoliczności pozostają bez wpływu na wynik sprawy w świetle przepisów art. 16 ustawy. Już z ust. 1 wynika, że w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. Art. 4 ust. 2 pośród osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego wymienia m.in. ojca. Tak więc mimo, że Ł. C. nie jest już członkiem rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy, to jest ojcem dzieci, który przebywa w N. W tej sytuacji zgodnie z dyspozycją art. 16 ust. 1 obowiązkiem Wójta Gminy A. było przekazanie wniosku o świadczenie wychowawcze wraz z dokumentami Marszałkowi Województwa [...] po ustaleniu, że ojciec dzieci przebywa w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia. Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy, w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W świetle powyższego przepisu stwierdzenie przez organ I instancji faktu przebywania ojca dzieci w N. wiązało się z obowiązkiem Wójta Gminy A. wystąpienia do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że w piśmie z dnia [...] września 2016 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w T. poinformował organ pierwszej instancji, że element koordynacji w niniejszej sprawie istnieje od [...] kwietnia 2016 r. do nadal, czyli w okresie zamieszkania i zatrudnienia ojca dzieci – Ł. C. na terenie N. Dodatkowo ROPS stwierdził, że zgodnie z oświadczeniem K. C. z dnia [...] lipca 2016 r. – Ł. C. od 2005 r. do nadal przebywa i pracuje w N. Ponadto, w piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. ROPS potwierdził, że pomimo rozwodu między małżonkami – C. - element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego istnieje w okresie przebywania ojca dzieci na terenie N. Ustalenie przez Marszałka Województwa [...], że w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 4) wiąże się ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, o czym jest mowa w art. 16 ust. 5 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 11, tj. w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji ustaleń marszałka województwa, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powstaje obowiązek dla organu właściwego do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 6). Przekładając powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że na wniosek K. C. z dnia [...] kwietnia 2016 r. decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. zostało jej przyznane prawo do świadczeń wychowawczych na troje dzieci na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r., a pomimo rozwodu między małżonkami – C.- element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego istnieje w okresie przebywania ojca dzieci na terenie N. od [...] kwietnia 2016 r. do nadal, czyli w okresie zamieszkania i zatrudnienia ojca dzieci – Ł. C. na terenie N. W konsekwencji, istniała podstawa do zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 16 ust. 6 ustawy i uchylenia od dnia [...] kwietnia 2016 r. decyzji Wójta Gminy A. z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] o przyznaniu skarżącej prawa do świadczeń wychowawczych na troje dzieci począwszy od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. W tym stanie rzeczy organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania. Na tym etapie sprawy przedwczesny jest zarzut naruszenia art. 22 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. Wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego zostanie dopiero rozpatrzony przez Marszałka Województwa [...], który jest uprawniony do wydania decyzji na podstawie art. 16 ust. 7 ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, o którym mowa w ust. 6, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Biorąc pod uwagę dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że organy w przedmiotowej sprawie nie zajęły stanowiska, że skarżącej świadczenie wychowawcze nie należy się. Decyzja Wójta Gminy A. z dnia [...] listopada 2016 r. uchylająca decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r. podyktowana była stanowiskiem Marszałka o zastosowaniu w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W orzeczeniu nie przesądzono treści przyszłego rozstrzygnięcia organu właściwego – Marszałka Województwa [...]. Bez wpływu na wynik sprawy pozostają orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w treści skargi, które dotyczyły odmiennych stanów faktycznych od rozpoznawanej sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), skargę oddalił jako niezasadną.