I SA/Wa 681/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2017 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...]; Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania A. M. od decyzji Prezydenta W. z [...] stycznia 2017 r., nr [...] o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem N. M., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z 25 listopada 2016 r. A. M. wystąpiła o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem - w okresie zasiłkowym 2016/2017. Prezydent W. decyzją z [...] stycznia 2017 r. odmówił przyznania świadczenia. Organ I instancji uznał, iż wnioskodawczyni nie spełnia warunku o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. nie sprawuje stałej opieki nad mężem, Od decyzji Prezydenta odwołanie złożyła A. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wyjaśniło, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 16a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518). Warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest kumulatywne spełnienie przesłanek z wyżej wskazanego przepisu. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Zgodnie z art. 23 ust. 4e ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalając prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ właściwy zwraca się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163), w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełniania warunków, o których mowa w art. 16a. Wywiad środowiskowy przeprowadzony został 30 grudnia 2016 r. Organ wyjaśnił, że z wywiadu wynika, iż wnioskodawczyni w dniach gorszego samopoczucia męża wykonuje czynności higieniczno- pielęgnacyjne, robi zakupy, sprząta i pomaga przy ubieraniu. W ocenie Kolegium nie wyczerpuje to przesłanki sprawowania stałej opieki, którą jest opieka ciągła, nieprzerwana, codzienna, a w niektórych przypadkach wręcz całodobowa. Organ uznał, że opieka sprawowana przez wnioskodawczynię ma charakter doraźny, okolicznościowy. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] marca 2017 r. skargę złożyła A. M. Zarzuciła, że po 30 grudnia 2016 r. nie był przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz, że w tym dniu po telefonicznym wezwaniu jej przez pracownika socjalnego do ośrodka podpisała "jakiś druk" dotyczący opieki. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie był przepis art. 16a ustawy o pomocy społecznej, którego treść organy prawidłowo przytoczyły. Skarżącej odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia, uznając, że nie sprawuje ona stałej opieki nad mężem. Zdaniem Sądu stanowisko organu w tej kwestii nie zostało dogłębnie wyjaśnione i nie jest poparte, w sposób nie budzący wątpliwości, zebranymi dowodami. Jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] września 2015 r. N. M. jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu i wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z wywiadu środowiskowego wynika, że N. M. jest po przeszczepie [...], z związku z czym musi zażywać leki zapobiegające odrzuceniu przeszczepu. Choruje na [...],[...], leczy się [...]. Z wywiadu wynika także, że w ostatnim okresie N. M. "widywany jest przez pracownika socjalnego jak samodzielnie chodzi, kontaktuje się z pracownikiem socjalnym samodzielnie". Podnieść jednak należy, że znaczny stopień niepełnosprawności wymaga - co do zasady - stałej, długotrwałej, opieki i pomocy innej osoby. Sam fakt przyznania danej osobie znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem w orzeczeniu, że osoba taka wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie może być kwestionowane przez organy pomocy społecznej. Natomiast określone w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych "sprawowanie stałej opieki" nie uniemożliwia osobie pozostającej pod opieką dokonywania określonych czynności dnia codziennego, jeżeli tylko taka możliwość istnieje z uwagi na jej stan zdrowia. Zaaprobowanie odmiennego stanowiska oznaczałoby, że tylko w skrajnych przypadkach zdrowotnych dotyczących osoby wymagającej opieki (obłożna choroba powodująca stałe przebywanie w łóżku, niepełnosprawność uniemożliwiająca poruszanie się, opuszczanie domu, itp.) osoba wnioskująca o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego mogłaby liczyć na przyznanie żądanego świadczenia. Wobec tego "samodzielne chodzenie", "samodzielne kontaktowanie się z pracownikiem socjalnym" (na co wskazywano podczas wywiadu) nie oznacza, że dana osoba nie pozostaje pod opieką stałą lub, że takiej opieki nie wymaga. Stała opieka to nie tylko nieustające, ciągłe przebywanie z podopiecznym (nieodstępowanie go) i wyręczanie we wszystkich codziennych czynnościach, tym bardziej, że podopieczny może się samodzielnie poruszać i wykonywać pewne czynności. Pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Skarżąca mieszka wraz z mężem, nie pracuje, w zależności od potrzeb męża może w każdej chwili udzielić mu pomocy. Organy powołując się na oświadczenie skarżącej z 30 grudnia 2016 r. przytaczają jego treść nieprecyzyjnie. Skarżąca w piśmie tym wskazała: " Dla męża robię zakupy, gotuję, piorę, sprzątam, czasami w gorszych dniach jego zdrowia kąpię go ubieram i przebieram". Otóż z oświadczenia tego wynika, że jedynie co do kąpieli, ubierania i przebierania pomaga mężowi "czasami". Natomiast organy określenie "czasami" odniosły do wszystkich czynności wskazanych przez skarżącą. Podnieść należy, że z akt sprawy nie wynika, aby N. M. był osobą obłożnie chorą. Wobec czego nie wszystkie czynności opiekuńcze skarżąca zmuszona jest codziennie wykonywać, szczególnie wówczas, gdy mąż może je wykonać sam. Natomiast, co do faktu prowadzenia oddzielnego gospodarstwa domowego, to pomijając już, że nie stanowi on przesłanki wykluczającej przyznanie świadczenia, to organy nie wyjaśniły, co należy przez to rozumieć w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Skarżąca w odwołaniu przedstawiła stan zdrowia męża, opisała jego dolegliwości, wskazała na czym polega jej opieka nad mężem. Podała także, że prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Do odwołania załączyła zaświadczenie lekarskie z [...] lutego 2017 r. Organ II instancji nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów odwołania, ograniczając się do podzielenia ustaleń Prezydenta. Ustalenia te, z kolei, oparte są głównie na oświadczeniu skarżącej i wywiadzie z 30 grudnia 2016 r. Obydwa dokumenty są bardzo lakoniczne i niespójne. Z formularza wywiadu nie sposób wywieść jakie czynności opiekuńcze wykonuje skarżąca i jaki mają charakter. Wskazano w nim, że udziela "pomocy usługowej" podczas, gdy w oświadczeniu skarżąca wskazała, że robi zakupy mężowi, gotuje, pierze sprząta, a czasami kąpie go, ubiera i przebiera. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 kpa i art. 16a ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a decyzja organu odwoławczego także z naruszeniem art. 138 § 1 pkt.1 kpa. Dlatego, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem stanowiska przedstawionego w niniejszym uzasadnieniu.