I GSK 3411/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Michał Kowalski Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 listopada 2017 r. sygn. akt III SA/Gl 344/17 w sprawie ze skargi M. E. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 8 lutego 2017 r. nr 330000-IAGW.864.81.2016.EB w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie podatku akcyzowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. E. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 29 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 344/17 – po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. E. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Katowicach (obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach) z dnia 8 lutego 2017 r., nr 330000-IAGW.864.81.2016.EB, w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie podatku akcyzowego – oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Katowicach oraz poprzedzającego postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w Częstochowie. Ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W obu przypadkach wniósł też o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: o.p.), poprzez nieuzasadnione zaakceptowanie w rozstrzygnięciu, przeprowadzenia przez organy oceny materiału zawartego w sprawie polegające na przyjęciu, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2 czerwca 2016 r. w sprawie C-418/14 nastąpiło na skutek niedbalstwa, a co najmniej niedochowania należytej staranności wnioskodawcy, a co za tym idzie nie zachodziły przesłanki do przywrócenia terminu - nie zaistniała przesłanka w postaci uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, warunkująca uwzględnienie wniosku o jego przywrócenie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumenty na poparcie zarzutu sformułowanego w jej petitum. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS lub organ) w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też nie zachodzą przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej (zawartymi w tej skardze podstawami i wnioskami - w myśl art. 174 pkt 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest natomiast dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej, ani ich uściślanie. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. W sprawie kwestionowane jest rozstrzygniecie Sądu I instancji dotyczące braku istnienia jednej z czterech przesłanek warunkujących przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, a wskazanej w art. 162 § 1 o.p. Zgodnie z przywołanym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Spór zatem koncentruje się na uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku, o którym mowa wyżej. Odnosząc się do formalnie wyartykułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu skargi, tj. naruszenia art. 145 § 1 pkt a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 o.p., NSA wskazuje, iż powołany przepis ordynacji podatkowej zawiera unormowanie instytucji procesowej, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminowi dla podjęcia określonej czynności procesowej. Zastosowanie przywrócenia terminu do dokonania danej czynności procesowej (w rozpoznawanej sprawie: złożenia wniosku o wznowienie postępowania) jest uzależnione od uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę braku winy w niedochowaniu terminu. Uprawdopodobnienie zaś jest czynnością procesową stwarzającą mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu. Z powyższego wynika, iż zainteresowany (strona) obowiązany jest uprawdopodobnić, że mimo zachowania należytej staranności nie mógł dokonać czynności procesowej w przewidzianym przepisami terminie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przywrócenie terminu uznawane jest za niezawinione, jeśli doszło do niego na skutek przeszkód nie do przezwyciężenia. Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. np. wyrok NSA z 26 stycznia 2022 r., II FSK 1028/19 oraz wskazane w nim orzeczenia; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże). Jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się przy tym obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 162 § 1 o.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od ustalenia stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Bez znaczenia zatem pozostaje kwestia czy do uchybienia terminu doszło w wyniku lekkomyślności czy niedbalstwa (i jaki był ich stopień). W kontekście powyższego kluczowym jest, że to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda, na którą się powołuje, była od niej niezależna i uniemożliwiła jej działanie nawet przy dołożeniu największego wysiłku możliwego w danych okolicznościach (zob. wyrok NSA z 8 grudnia 2021 r., III FSK 4488/21 oraz przywołane w nim orzeczenia). Dla dalszych ustaleń istotne znaczenie ma także i to, że przeszkoda powodująca uchybienie terminu powinna mieć nie tylko charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego, ale także trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. Odnosząc powyższe do realiów sprawy Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd WSA, że sama okoliczność braku przez stronę skarżącą wiedzy o wydaniu przez TSUE wyroku z 2 czerwca 2016 r. w sprawie C-418/14 i jego publikacji w Dzienniku Urzędowym UE 8 sierpnia 2016 r. nie może zostać uznana za przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu, o której mowa w art. 162 § 1 o.p. Tym bardziej, że – co pomija skarżący kasacyjnie – ze stanu sprawy wynika (i na co wskazał w przeprowadzonym postępowaniu sam skarżący), iż uzyskał on tę wiedzę 10 lub 11 października 2016 r., a wniosek o przywrócenie uchybionego terminu wniósł 8 listopada 2016 r., dopiero po tym jak pozyskał informację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu odmawiającej wznowienia postępowania z uwagi na uchybienie miesięcznemu terminowi od daty opublikowania wyroku TSUE w sprawie C-418/14. Zatem przyjmując nawet – w najkorzystniejszej dla skarżącego wersji, tak jak uczyniły to organy (a następnie Sąd I instancji) – że usprawiedliwiony stan niewiedzy skarżącego mógł trwać do wskazanego przez niego okresu, tj. do 10 lub 11 października 2016 r., kiedy to dowiedział się o wyroku TSUE, to nie sposób jednocześnie przyjąć, że ów usprawiedliwiony stan braku wiedzy o przedmiotowym wyroku trwał nadal – aż do czasu otrzymania przez niego decyzji odmawiającej wznowienia postępowania (2 listopada 2016 r.). Skarżący nie uprawdopodobnił aby od momentu ustania przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia o wznowienie postępowania, tj. od daty uzyskania wiedzy o orzeczeniu TSUE (najpóźniej 11 października 2016 r.) istniała przeszkoda lub przeszkody, które uniemożliwiły mu zwrócenie się do organu o przywrócenie terminu. Za taką przeszkodę nie można uznać brak wiedzy na temat rozstrzygnięcia organu podatkowego w przedmiocie wcześniej złożonego wniosku o wznowienie postępowania (w związku z przedmiotowym orzeczeniem TSUE). Na marginesie zauważyć trzeba, że złożenie przez skarżącego takiegoż wniosku z 13 października 2016 r., wskazuje, iż skarżący po uzyskaniu wiedzy o orzeczeniu TSUE był w stanie przejawiać aktywność dotyczącą prowadzenia swoich spraw, w tym mógł ewentualnie zwrócić się o przywrócenie terminu. W kontekście zagadnienia ewentualnych przeszkód powodujących uchybienie terminowi, zaznaczenia wymaga, że skoro skarżący dowiedział się z internetu o zapadłym wyroku TSUE, to mógł właśnie w internecie wyszukać bardziej szczegółowych informacji w jego przedmiocie, w tym m.in. o dacie publikacji czy treści sentencji. Czynność wyszukania szczegółowych informacji we wskazanym zakresie nie przekracza przeciętnych umiejętności osoby fizycznej, tym bardziej, że orzeczenia TSUE (i ich publikatory) dostępne są w internecie także w języku polskim. Wskazać również należy, że orzeczenia TSUE publikowane są w Dzienniku Urzędowym UE. Tworzy to domniemanie, że jego treść jest powszechnie znana, tzn. że każdy obywatel zna obowiązujące i dotyczące jego sytuacji i zachowań prawo oraz nie może powoływać się na jego nieznajomość dla uzasadnienia własnych działań albo zaniechań. Podważenie zasady ignorantia iuris nocet, a więc przyjęcie, że nieznajomość prawa tłumaczyć może określone działania bądź zaniechania, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (por.: OTK-A 2009/10/151, Dz. U. 2009/207/1602). Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, dla oceny zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 162 § 1 o.p. nie ma znaczenia, że od 2010 r. nie prowadził on działalności gospodarczej i nie korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, ani także to, że posiada ograniczoną wiedzę (lub nie posiada jej w ogóle) w zakresie prawa i procedury podatkowej. Skoro bowiem, jak już była o tym mowa, skarżący dowiedział się najpóźniej w dniu 11 października 2016 r. o wydaniu wyroku przez TSUE, który to wyrok upoważniał do wystąpienia o wznowienie postępowania, to jako osoba dbająca należycie o swoje interesy powinien był podjąć stosowne działania w tym przedmiocie. Ze sprawy nie wynika aby w okresie od 11 do 18 października 2016 r. (przyjęty przez organy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu o wznowienie postępowania – zgodnie z art. 162 § 2 o.p.), bądź też aż do 2 listopada 2016 r. (otrzymanie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania) istniały okoliczności uprawdopodabniające niemożliwe do przezwyciężenia i niezależne od skarżącego przeszkody do podjęcia stosownych, będących w interesie skarżącego działań. Za okoliczności takie nie można uznać także powołanej przez skarżącego nieznajomości, czy też niedostatecznej znajomości przepisów prawa. Skoro bowiem istnieją zarówno możliwości powzięcia wiadomości o obowiązujących przepisach prawa, jak i o ogłoszonych orzeczeniach TSUE (które dostępne są także w języku polskim), to jakiekolwiek niedbalstwo bądź zaniechanie w tym względzie nie może być uznane za niezawinioną i niemożliwą do usunięcia przeszkodę w dochowaniu terminu do dokonania czynności procesowej służącej realizacji praw związanych z zaistniałą zmianą uwarunkowań prawnych. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O zasądzeniu kosztów postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).