I SA/Rz 226/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.D. – Syndyka Masy Upadłości R. w upadłości likwidacyjnej od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D.D. – Syndyka Masy Upadłości R. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [.] z dnia [.] lutego 2017 r. nr [.] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2011 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 3 667 zł D.D.– Syndyk Masy Upadłości R. w upadłości likwidacyjnej wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Odmawiając przyznania prawa pomocy referendarz stwierdziła, że w świetle art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej określanej w skrócie: "Ppsa"), brak było podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podała, że według oświadczenia Syndyka masa upadłości posiada bieżące niepokryte zobowiązania wobec pracowników, zaległości podatkowe i opłaty z tytułu wieczystego użytkowania oraz zaległe koszty sądowe w kwocie przekraczającej 536.000 zł. Na rachunku bankowym Spółki znajduje kwota 84.360,42 zł, która mogłyby wystarczyć na zapłatę tylko ok. 15% zobowiązań. Nie ma natomiast w najbliższym czasie możliwości zbycia składników masy upadłości, które mogłyby zapewnić środki na pokrycie opłat sądowych. Mając to na uwadze referendarz stwierdziła, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej oparte jest na uznaniu. Ogłoszenie upadłości Spółki nie stanowi wystarczającej przesłanki uwzględnienia wniosku i nie przesądza o konieczności zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W postępowaniu sądowym Syndyk jest zaś traktowany tak, jakby stroną był sam upadły. Na podstawie ujawnionych danych i przedłożonych dokumentów nie można było uznać, że upadła Spółka jest w złej sytuacji finansowej i wyczerpała wszystkie możliwości pozyskania środków pieniężnych oraz nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych. Uzyskiwane są bowiem wpływy, Spółka dysponuje sporym majątkiem nieruchomym, w tym pozostaje właścicielem gruntów wydzierżawionych na cele eksploatacji złóż kruszywa naturalnego. Wartość szacunkowa nieruchomości o pow. 72.3799 ha została określona w operacie szacunkowym na dzień 30 listopada 2010 r. na 3.186.841 zł (bez podatku VAT), zaś dla jej optymalnego wykorzystania (użytkowania) na kwotę 122.632.267 zł. Podjęte zostały również czynności dochodzenia na drodze sądowej roszczeń w związku z czynnościami rozporządzenia majątkiem przez upadłego (wniesienia aportu do innego podmiotu zorganizowanych części przedsiębiorstwa). Upadła Spółka ma wprawdzie liczne zobowiązania względem podmiotów prywatnych i publicznych, ale zaspokojenie wierzycieli upadłego nie korzysta z ustawowego pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Suma wpisów od skarg w trzech sprawach z udziałem Syndyka (sygn. I SA/Rz 225-226-227/17) wynosi 53.367 zł (odpowiednio 4.030 zł, 3.667 zł, 45.670 zł) i znajduje ona pokrycie w środkach zgromadzonych na rachunku bankowym. Z zachowaniem ustawowego terminu od orzeczenia tego wniesiono sprzeciw. Zarzucono w nim błędne uznanie, że skarżący ma możliwość uiszczenia opłaty sądowej od skargi, jako że umowa dzierżawy nieruchomości, na której znajdowało się złoże, została rozwiązana, a dzierżawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, stracił koncesję, zalega z zapłatą czynszu, a podstawowe składniki majątku upadłego nie przynoszą dochodu, zaś Syndyk nie posiada płynnych aktywów wystarczających na pokrycie wymaganej opłaty. Nie udało się bowiem dotychczas zbyć składników majątkowych wchodzących w skład masy upadłości. Na tej podstawie wniesiono o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od wpisu od skargi. Syndyk nie posiada bowiem środków na pokrycie tych kosztów, a wniosek nie zmierza do zachowania majątku upadłego. Zaległe zobowiązania wykazane we wniosku to zaś w dużej mierze zobowiązania publicznoprawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Syndyk działający z imieniu i na rzecz upadłej Spółki ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (w sprzeciwie ograniczył się już tylko do wpisu od skargi). W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, powinien wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie chodzi jednak o własną sytuację materialno-bytową Syndyka, lecz podmiotu, którego jest przedstawicielem, tj. pozostającej w upadłości likwidacyjnej Spółki. Syndyk winien zatem przedstawić jej sytuację materialną i zdolności płatnicze, które w obiektywny sposób wykażą, że nie będzie w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z udziałem w nim, stosownie do wymagania określonego w art. 199 Ppsa. Podkreślić jednak należy, że w przypadku osób prawnych, a w szczególności uczestników obrotu gospodarczego (przedsiębiorców), instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do ochrony prywatnego majątku, ponieważ służyć ma zapewnieniu dostępu do sądu tym podmiotom, którym brak środków finansowych dostęp ten by uniemożliwiał. Ponadto, w przypadku osób prawnych, wykazanie przesłanek określonych w art. 246 § 2 Ppsa nie obliguje Sądu do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 30 września 2014 r. sygn. I FZ 325/14). Analiza wniosku oraz przedłożonych dokumentów przez pryzmat argumentacji referendarza sądowego i wartości ewentualnych kosztów sądowych przemawiają za prawidłowością zaskarżonego postanowienia. Nie wykazano bowiem, aby Syndyk nie miał dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Już sam stan środków na rachunku bankowym pozwala uznać, że uiszczenie tytułem wpisu kwoty 3 667 zł jest możliwe. Środkami takimi Syndyk dysponowała także wcześniej, co ukazuje złożone do akt sprawozdanie za okres od 1 lutego do 30 kwietnia 2016 r. (wówczas na rachunku bankowym i w kasie było przeszło 51 000 zł). Obecnie deklarowany stan środków wynosi 84.360,42 zł. Na podstawie tych informacji można zatem wywieść, że pomimo licznych zobowiązań Spółki, w tym podatkowych ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym, Syndyk posiada środki pieniężne, z których może uiścić koszty postępowania. Ponadto stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym, a ten także wchodzi w skład masy upadłości. Jedynym zaś kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe, a należności prywatnoprawne nie mają pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. Koszty postępowania sądowego należy traktować na równi z innymi wydatkami ponoszonymi przez niego w toku postępowania upadłościowego. Z tej m.in. przyczyny upadły nie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych; regulacji takich nie przewiduje nie tylko Ppsa, ale także ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 2171 ze zm.). Wydatek na ten cel można natomiast zaliczyć do kosztów postępowania upadłościowego na mocy art. 230 ust. 2 Prawa upadłościowego. Podkreślić należy, że stan niewypłacalności nie oznacza braku jakichkolwiek środków albo majątku, a ogłoszenie upadłości – w świetle art. 13 ust. 1 i art. 361 ust. 1 Prawa upadłościowego oznaczać musi, że majątek niewypłacalnego dłużnika wystarcza na więcej aniżeli tylko zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. W toku postępowania upadłościowego Syndyk powinien realizować obowiązki określone m.in. w art. 173, 306, 308, 331 Prawa upadłościowego, w tym podejmować czynności zmierzające do likwidacji majątku upadłego. Inicjując zaś postępowanie, które ma zmierzać do zwiększenia aktywów masy upadłości winien podjąć wszelkie możliwe działania, aby zabezpieczyć na ten cel stosowne środki. W razie braku takich środków może skorzystać z instrumentu określonego w art. 232 Prawa upadłościowego, zwłaszcza że o upadłości orzeczono w maju 2014 r. i przez ten czas upadła Spółka nie została zlikwidowana. Z uwagi na treść art. 260 § 2 zd. 2 Ppsa, obowiązkiem wnoszącego sprzeciw jest zakwestionowanie postanowienia pierwszej instancji. Syndyk nie przedstawił jednak zarzutów i argumentów, które podważyłyby prawidłowość rozstrzygnięcia referendarza, jak chociażby poprzez przedłożenie aktualnego składu masy upadłości (spisu inwentarza oraz spisu należności). W tym stanie rzeczy Sąd postanowił o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy, orzekając na podstawie art. 260 § 1 i 2 Ppsa.