I SA/Rz 227/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.D. – Syndyka Masy Upadłości R. w upadłości likwidacyjnej od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D.D. – Syndyka Masy Upadłości R. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [.] z dnia [.] lutego 2017 r. nr [.] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2011 r. - p o s t a n a w i a - zmienić zaskarżone postanowienie poprzez: I. przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 10 000 zł (słownie: dziesięć tysięcy złotych), II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 45 670 zł DD – Syndyk Masy Upadłości R. w upadłości likwidacyjnej wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Odmawiając przyznania prawa pomocy referendarz stwierdziła, że w świetle art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej określanej w skrócie: "Ppsa"), brak było podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podała, że według oświadczenia Syndyka masa upadłości posiada bieżące niepokryte zobowiązania wobec pracowników, zaległości podatkowe i opłaty z tytułu wieczystego użytkowania oraz zaległe koszty sądowe w kwocie przekraczającej 536.000 zł. Na rachunku bankowym Spółki znajduje kwota 84.360,42 zł, która mogłyby wystarczyć na zapłatę tylko ok. 15% zobowiązań. Nie ma natomiast w najbliższym czasie możliwości zbycia składników masy upadłości, które mogłyby zapewnić środki na pokrycie opłat sądowych. Mając to na uwadze referendarz stwierdziła, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej oparte jest na uznaniu. Ogłoszenie upadłości Spółki nie stanowi wystarczającej przesłanki uwzględnienia wniosku i nie przesądza o konieczności zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W postępowaniu sądowym Syndyk jest zaś traktowany tak, jakby stroną był sam upadły. Na podstawie ujawnionych danych i przedłożonych dokumentów nie można było uznać, że upadła Spółka jest w złej sytuacji finansowej i wyczerpała wszystkie możliwości pozyskania środków pieniężnych oraz nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych. Uzyskiwane są bowiem wpływy, Spółka dysponuje sporym majątkiem nieruchomym, w tym pozostaje właścicielem gruntów wydzierżawionych na cele eksploatacji złóż kruszywa naturalnego. Wartość szacunkowa nieruchomości o pow. 72.3799 ha została określona w operacie szacunkowym na dzień 30 listopada 2010 r. na 3.186.841 zł, zaś dla jej optymalnego wykorzystania (użytkowania) na kwotę 122.632.267 zł. Podjęte zostały również czynności dochodzenia na drodze sądowej roszczeń w związku z czynnościami rozporządzenia majątkiem przez upadłego (wniesienia aportu do innego podmiotu zorganizowanych części przedsiębiorstwa). Upadła Spółka ma wprawdzie liczne zobowiązania względem podmiotów prywatnych i publicznych, ale zaspokojenie wierzycieli upadłego nie korzysta z ustawowego pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Suma wpisów od skarg w trzech sprawach z udziałem Syndyka (sygn. I SA/Rz 225-226-227/17) wynosi 53.367 zł (odpowiednio 4030 zł, 3667 zł, 45670 zł) i znajduje ona pokrycie w środkach zgromadzonych na rachunku bankowym. Z zachowaniem ustawowego terminu od orzeczenia tego wniesiono sprzeciw. Zarzucono w nim błędne uznanie, że skarżący ma możliwość uiszczenia opłaty sądowej od skargi, jako że umowa dzierżawy nieruchomości, na której znajdowało się złoże, została rozwiązana, a dzierżawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, stracił koncesję, zalega z zapłatą czynszu, a podstawowe składniki majątku upadłego nie przynoszą dochodu, zaś Syndyk nie posiada płynnych aktywów wystarczających na pokrycie wymaganej opłaty. Nie udało się bowiem dotychczas zbyć składników majątkowych wchodzących w skład masy upadłości. Na tej podstawie wniesiono o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od wpisu od skargi. Syndyk nie posiada bowiem środków na pokrycie tych kosztów, a wniosek nie zmierza do zachowania majątku upadłego. Zaległe zobowiązania wykazane we wniosku to zaś w dużej mierze zobowiązania publicznoprawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw częściowo zasługiwał na uwzględnienie. Syndyk działający z imieniu i na rzecz upadłej Spółki ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; w sprzeciwie ograniczył wniosek do wpisu od skargi. W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, powinien wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie chodzi jednak o własną sytuację materialno-bytową Syndyka, lecz podmiotu, którego jest przedstawicielem, tj. pozostającej w upadłości likwidacyjnej Spółki. Syndyk winien zatem przedstawić jej sytuację materialną i zdolności płatnicze, które w obiektywny sposób wykażą, że nie będzie w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z udziałem w nim, stosownie do wymagania określonego w art. 199 Ppsa. Podkreślić jednak należy, że w przypadku osób prawnych, a w szczególności uczestników obrotu gospodarczego (przedsiębiorców), instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do ochrony prywatnego majątku, ponieważ służyć ma zapewnieniu dostępu do sądu tym podmiotom, którym brak środków finansowych dostęp ten by uniemożliwiał. Ponadto, w przypadku osób prawnych, wykazanie przesłanek określonych w art. 246 § 2 Ppsa nie obliguje Sądu do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 30 września 2014 r. sygn. I FZ 325/14). Analiza wniosku oraz przedłożonych dokumentów przez pryzmat argumentacji referendarza sądowego i wysokości wpisu od skargi wynoszącego 45 670 zł w ocenie Sądu uzasadnia częściowe uwzględnienie wniosku poprzez zwolnienie strony skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 10 000 zł. Wprawdzie argumentacja Syndyka, w tym zarzuty sprzeciwu są dość ogólnikowe, ale biorąc pod uwagę, że w sprawach o sygn. I SA/Rz 225/17 i I SA/Rz 226/17 odmówiono przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy wpisy wynosiły odpowiednio 4030 zł i 3667 zł, uiszczenie całego wpisu w niniejszej sprawie przekraczałoby możliwości finansowe Syndyka masy upadłości. Dysponuje on wprawdzie środkami pieniężnymi przekraczającymi wartość wpisu i innym niespieniężonym jeszcze majątkiem, ale Sąd miał na uwadze konieczność pokrywania przez niego również innych bieżących wydatków związanych z likwidacją i prowadzeniem przedsiębiorstwa upadłego (kosztów postępowania upadłościowego). Dlatego uznał, że częściowe uwzględnienie wniosku będzie zasadne, ponieważ upadła Spółka nie ma na obecną chwilę dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić jednak należy, że stan niewypłacalności nie oznacza braku jakichkolwiek środków albo majątku, a ogłoszenie upadłości – w świetle art. 13 ust. 1 i art. 361 ust. 1 Prawa upadłościowego oznaczać musi, że majątek niewypłacalnego dłużnika wystarcza na więcej aniżeli tylko zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. W toku postępowania upadłościowego Syndyk powinien realizować obowiązki określone m.in. w art. 173, 306, 308, 331 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 2171 ze zm.), w tym podejmować czynności zmierzające do likwidacji majątku upadłego. Inicjując zaś postępowanie, które ma zmierzać do zwiększenia aktywów masy upadłości winien podjąć wszelkie możliwe działania, aby zabezpieczyć na ten cel stosowne środki w granicach możliwości. W razie braku dostatecznych środków może skorzystać z instrumentu określonego w art. 232 Prawa upadłościowego, zwłaszcza że o upadłości orzeczono w maju 2014 r. i przez ten czas upadła Spółka nie została zlikwidowana. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, orzeczono o zmianie zaskarżonego postanowienia.