I SA/Rz 362/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant sekr. sąd. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2012-2015 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2016 r. nr [...]. I SA/Rz 362/17 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lutego 2017r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Nr [...] z dnia [...] października 2016 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu: I. Składek i odsetek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek na: Ubezpieczenia społeczne - za okres [...],[...]-[...],[...],[...],[...] w łącznej kwocie: 3 870,60 zł, w tym z tytułu: składek 3 222,60 zł, odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. [...].07.2016 r. w kwocie: 648 zł, Ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...],[...],[...] w łącznej kwocie: 82,96 zł, w tym z tytułu: składek 74,96 zł, odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. [...].07.2016 r. w kwocie: 8,00 zł, Fundusz Pracy - za okres [...],[...],[...]-[...],[...],[...]-[...]w łącznej kwocie 321,62 zł, w tym z tytułu: składek-295,62 zł odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. [...].07.2016r. w kwocie: 26,00 zł. II. Składek i odsetek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych na: ubezpieczenia społeczne - za okres [...]-[...],[...],[...],[...] w łącznej kwocie: [...]zł, w tym z tytułu: składek-405,61 zł, odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. [...].07.2016 r. w kwocie : 77,00 zł. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres [...],[...],[...],[...] w łącznej kwocie 28,37 zł, w tym z tytułu: składek-28,37 zł, odsetek liczonych na dzień wpływu wniosku tj. [...].07.2016 r. w kwocie: 0,00 zł. III. Odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek: w kwocie: 13,00 zł naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie tj. [...].07.2016r. od składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...]-[...],[...],[...],[...] w kwocie: 190,04 zł. Organ odwoławczy podzielił ustalenia dokonane przez organ I instancji w decyzji z dnia [...] października 2016r. Mianowicie A. M. obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej - została wykreślona z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej w dniu [...] lipca 2016r. Skarżąca pozostaje w trudnej sytuacji materialnej. Ma na utrzymaniu 12-letniego syna, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wychowuje go samotnie, a który pozostaje pod stałą opieką lekarską w wielu specjalistycznych poradniach. Skarżąca sama też się leczy, przedstawiła kserokopię zwolnień lekarskich za okres od [...].I.2016r. do [...].VII.2016r. Łączne koszty utrzymania skarżącej i jej syna wraz z kosztami leczenia wynoszą 2200 zł miesięcznie. W chwili wydawania decyzji Skarżąca pobierała zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 712 zł brutto. Będąc w trudnej sytuacji materialnej, korzysta z pomocy krewnych. Skarżąca dowozi syna do placówek medycznych oddalonych o około 15-20 km od miejsca zamieszkania. Skarżąca stwierdziła, że syn wymaga stałej opieki, dlatego nie może podjąć zatrudnienia, jednakże zdaniem organu odwoławczego, nie przedstawiła dokumentacji lekarskiej, wskazującej, że syn wymaga stałej opieki matki. Skarżąca cierpi na rwę kulszową i w okresach zaostrzenia choroby, nie jest w stanie chodzić i normalnie funkcjonować. Z zaświadczeń lekarskich wydanych przez Dr med. Z. K. wynika, że Skarżąca od kilku lat leczy się z powodu rwy kulszowej, a napady i nawroty choroby powodują, że przez okres wielu dni, a nawet tygodni wyłączona jest z możliwości pracy i musi pozostawać w domu. Skarżąca nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. Organy stwierdziły, że Skarżąca ma liczne zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek, które nie są spłacane. Natomiast realizuje układy ratalne z tytułu składek Nr [...] z dnia [...] czerwca 2015r. oraz nr [...] z dnia [...] listopada 2015r., a obecna kwota rat wynikająca z obu umów wynosi 167zł miesięcznie. Ponadto Zarząd Województwa wystawił przeciwko Skarżącej tytuł wykonawczy [...] nr [...] z dnia [...].04.2016 r. odnośnie zwrotu należności z tytułu środków przeznaczonych na realizację programów finansowych z udziałem środków europejskich. W 2009r. Skarżąca otrzymała od matki Z. M. darowiznę w kwocie 142.000 zł, a w dniu [...].III.2010r. nabyła działkę o pow. 800m² wraz z budynkiem mieszkalnym w B., zaś w dniu [...].VI.2014r. nabyła samochód osobowy [...] z 1998r. Organ odwoławczy naprowadził na treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.), zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy : 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2016r., poz. 2171), 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przy czym przepisu ust. 3 pkt 4b nie stosuje się do składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, chyba że jest on jednocześnie płatnikiem składek. Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Rozporządzenie Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365) określiło, że wymagane składki mogą być umorzone, gdy zachodzą następujące warunki: 1. Opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. Poniesienie przez zobowiązanego strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.) do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Następnie organ odwoławczy podnosi, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016r., poz. 963 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez Zakład, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki jej występowania określa w sposób wyczerpujący art. 28 ust.3 przewidujący m.in. w, pkt. 3, iż ma to miejsce w sytuacji, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.- Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017r., poz. 201). Również art. 28 ust. 3 pkt. 5 mówi, iż jest możliwe umorzenie należności w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności przez Komornika Sądowego lub Urząd Skarbowy, właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz w przypadku gdy jest oczywiste, że w postępowaniu nie uzyska się kwot przekraczających koszty egzekucji (art. 28 ust. 3 pkt. 6), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę (ust. 4). Skarżąca jak wynika z Wykazu Ksiąg Wieczystych według Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych figuruje jako właściciel nieruchomości gruntowej położonej w B. o obszarze 0,0800 ha, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia na łączną kwotę 38 948,02 zł. Na powyższej nieruchomości zabezpieczenia hipotecznego dokonał również inny wierzyciel "A" S.A. Skarżąca oświadczyła wprawdzie, że sprzedaż tej nieruchomości jest mało prawdopodobna z powodu braku klientów, którzy chcą nabyć zadłużony składnik majątkowy oraz, że środki uzyskane ze sprzedaży tej nieruchomości nie wystarczą na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Nie stanowi to jednak przesłanki do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z uwagi na powyższe organ odwoławczy stwierdził, że nie ma podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zobowiązanego i umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016r., poz. 963 ze zm.). Również organ odwoławczy odmówił umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust 3 a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016r., poz.963) oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U z 2003r. Nr. 141, poz.1365). Reasumując organ odwoławczy uznał, że pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej Skarżąca spłaca dwie umowy dotyczące rozłożenia należności z tytułu składek na raty, ponadto jej sytuacja nie ma charakteru stałego, dokumentacja lekarska nie wskazuje iż jej syn wymaga stałej opieki, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, wobec czego posiada dochody niezbędne do spłaty zadłużenia. Ponadto Skarżąca nie wykazała, że poniosła stratę w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnych zdarzeń, a powstałe zaległości nie wynikają z przyczyn od niej niezależnych. W skardze na wyżej opisaną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2017r. Skarżąca domagała się stwierdzenia jej nieważności i umorzenia składek. Podniosła, że żyje w niedostatku, a zaskarżona decyzja narusza prawo i jest dla niej krzywdząca. Skarżąca otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 500 zł netto miesięcznie, a sytuacja w jakiej się znalazła stanowi zagrożenie bytu i uniemożliwia dalsze egzystowanie. Jest wyłączona z możliwości zarobkowania z uwagi na własne choroby, jak i z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad chorym 12-letnim synem, którego wychowuje samotnie. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Organ w ramach tzw. uznania administracyjnego może odmówić umorzenia zaległości, mimo zaistnienia tzw. przesłanek umorzeniowych. Jednak ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego Rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt wielkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Na podstawie okoliczności, iż Skarżąca spłaca dwie umowy ratalne z tytułu składek raptem 167zł miesięcznie, jej trudna sytuacja materialna nie ma charakteru stałego, nie przedstawiła dokumentacji lekarskiej że syn wymaga stałej opieki matki i nie korzysta z pomocy opieki społecznej, organ wyprowadził wnioski, iż posiada możliwość spłaty zadłużenia. Zdaniem Sądu taka ocena zebranego materiału dowodowego jest dowolna i przedwczesna. Organ stwierdził, że Skarżąca ma liczne zadłużenia z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytów. Jest też zobowiązana do zwrotu dotacji Zarządowi Województwa. Organ nie dokonał jednak analizy, jak wielka jest ogólna kwota zadłużenia wraz z narosłymi odsetkami i jak ona się ma do realnych możliwości spłaty. Dopiero dokładnie określona sytuacja życiowa i materialna Skarżącej pozwala poczynić prawidłowe dywagacje odnośnie możliwości spłaty zadłużenia. Organ nie rozważył należycie ważnego interesu skarżącej jak i interesu publicznego przemawiających za umorzeniem bądź odmową umorzenia należności. Organ uwypuklił, że Skarżąca nie korzysta z pomocy opieki społecznej, jednakże nie rozważył, czy spłata należności z tytułu składek nie pozbawi możliwości egzystencji jej rodziny, jak również czy w tej sytuacji nie będzie musiała skorzystać z pomocy opieki społecznej, wszak otrzymuje ona zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 712zł brutto. W wyrokach z dnia 3 VIII 2016r. II FSK 3507/14 a także z dnia 2 marca 2016r. II FSK 2474/15 NSA stwierdził, że istnieją pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może się poruszać organ, podejmując decyzję w sprawie wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego. Przekroczenie tych granic ma miejsce wówczas gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z naruszeniem zasad sprawiedliwości wskutek uwzględnienia kryteriów osobistych lub na podstawie przesłanek które są nieprawdziwe. Przesłanka, iż Skarżąca wkrótce będzie mogła podjąć pracę opiera się na domniemaniu niepopartym dowodami. W uzasadnieniu do wyroku z dnia 2 lutego 2017r. sygn. akt II FSK 4018/14 NSA podniósł, że pojęcie ważnego interesu zobowiązanego nie może być ograniczone tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości. Pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym również normalną sytuację dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków w tym również poniesionych na leczenie własne lub członka rodziny. Zdaniem NSA nie do przyjęcia jest, że kognicja Sądu odnośnie uznania administracyjnego ograniczona jest do sfery formalno-prawnej. Takie wąskie i schematyczne odwołanie się do utrwalonych jeszcze w okresie międzywojennym stereotypów w żadnym wypadku nie wyczerpuje standardów prawa do sądu w demokratycznym państwie prawnym wyprowadzonym z art. 45 Konstytucji RP. Z uwagi na powyższe ponieważ naruszono prawo procesowe w postaci art. 7 K.p.a., 77 § 1 K.p.a. i 80 K.p.a., zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organ I instancji podlegały uchyleniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lic. c P.p.s.a., przy zastosowaniu art. 135 P.p.s.a.