II FSK 3924/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 434/17 w sprawie ze skargi Państwowej Inspekcji Pracy Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 10 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przystąpienia do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1.Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 434/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę skargi Państwowej Inspekcji Pracy Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w R. (dalej: wierzyciel lub skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 10 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przystąpienia do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego. Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej "CBOSA". 2. Z przebiegu postępowania przed organami wynika, że wierzyciel wystawił na zobowiązanego - Firmę G. [...] tytuł wykonawczy, który został przekazany do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. (dalej NUS) w celu wszczęcia egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. W tytule wykonawczym jako miejsce zamieszkania zobowiązanego wskazano adres: K., ul. Z. [...]. NUS postanowieniem z dnia 20 lutego 2017 r. nr [...], odmówił przystąpienia do egzekucji na podstawie ww. tytułu wykonawczego wskazując, że według informacji posiadanych przez organ egzekucyjny zobowiązany od 7 lat nie mieszka pod ww. adresem, natomiast prawdopodobnym jego adresem zamieszkania jest R., ul. P. [...]. W konsekwencji organ egzekucyjny uznał, że skoro adres zobowiązanego wykazany w tytule wykonawczym jest nieaktualny, to tytuł ten nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.; zwanej dalej "u.p.e.a."), a zatem organ egzekucyjny odmówił przystąpienia do egzekucji. 2.1. W zażaleniu na powyższe wierzyciel podał, że na dzień sporządzenia tytułu wykonawczego zobowiązany miał zgłoszony jako główny adres prowadzenia działalności gospodarczej, adres w miejscowości K., ul. Z. [...], co potwierdza m.in. wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej. W ocenie wierzyciela, nawet w sytuacji gdy konkretny organ egzekucyjny nie jest właściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej, czy to z uwagi na właściwość miejscową czy rzeczową, powinien przekazać tytuł wykonawczy do właściwego organu egzekucyjnego w trybie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; zwanej dalej K.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a. 2.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podał, że adres zobowiązanego wskazany przez wierzyciela w tytule wykonawczym - nie jest prawidłowy. Z informacji posiadanych przez NUS, a wynikających z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej oraz z Systemu Rejestracji Centralnej, wynika iż począwszy od dnia 24 lutego 2016 r., adresem zobowiązanego jest: ul. P. [...], [...]-[...] R.. Nadto z akt sprawy wynika, że pracownicy organu egzekucyjnego ustalili, iż zobowiązany pod ww. adresem nie mieszka od wielu lat, nie wykonuje tam również działalności gospodarczej, zaś obecni właściciele lokalu mieszkalnego, który znajduje się pod tym adresem, nabyli go od zobowiązanego na podstawie umowy darowizny z dnia 19 grudnia 2007 r. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą o wyznaczeniu właściwego organu egzekucyjnego, decyduje adres zamieszkania zobowiązanego i dlatego ten adres powinien zostać podany przez wierzyciela w tytule wykonawczym. 3. W skardze na ww. postanowienie zarzucono niewłaściwe zastosowanie art. 29 § 2 pkt 3 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wskutek wadliwego przyjęcia, że skierowany do NUS tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów formalnych oraz art. 22 § 2 u.p.e.a. przez przyjęcie, że w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, z którą związana jest egzekwowana należność, wadliwym jest wskazanie adresu siedziby. Ponadto zarzucono naruszenie art. 65 § 1 i 19 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieprzekazanie tytułu wykonawczego właściwemu organowi w sytuacji, gdy organ egzekucyjny uznał się za niewłaściwy i ustalił jednocześnie organ właściwy. 3.1. WSA w Rzeszowie oddalił skargę uznając, że organ egzekucyjny nie naruszył prawa odmawiając przystąpienia do egzekucji z powodu nie podania w tytule wykonawczym adresu zobowiązanego. Stanął na stanowisku, że wymóg artykułu 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. będzie spełniony tylko w tej sytuacji, gdy wierzyciel sporządzając tytuł wykonawczy zamieści w nim aktualny adres dłużnika. To na wierzycielu ciąży obowiązek dokładnego określenia osoby, co do której ma być prowadzona egzekucja i obowiązek ten nie może być przerzucany na organy egzekucyjne. Podanie adresu dłużnika aktualnego 7 lat przed sporządzeniem tytułu wykonawczego nie wyczerpuje wymogu ustanowionego przez przepis art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Nie podając prawidłowego adresu dłużnika wierzyciel stara się przenieść ten obowiązek na organ egzekucyjny, do czego brak jest oczywiście podstaw. Organ egzekucyjny nie ma obowiązku ustalania adresu dłużnika, jeżeli ten nie został podany prawidłowo przez wierzyciela. Konsekwencja powyższych stwierdzeń musi być uznanie, że brak podania prawidłowego adresu dłużnika stanowi o spełnieniu okoliczności z art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a., a więc że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. 4. Stanowiska stron przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 4.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku zarzucono : I. na podst. art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz.1369 ze zm., dalej "p.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię tj. - art. 22 § 2 i art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w wyniku przyjęcia w ślad za organem egzekucyjnym, że adres zobowiązanego będącego osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą oznacza adres zamieszkania osoby fizycznej w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, pomijając możliwość wskazania adresu siedziby przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, z którego to działalnością gospodarczą związana jest egzekwowana należność. II. na podst. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 29 § 2 pkt 3 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że skierowany do NUS tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów formalnych tj. nie wskazano w nim aktualnego adresu zobowiązanego, 2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 § 1 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ egzekucyjny nie naruszył prawa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy i wyjaśnił stan faktyczny oraz prawidłowo ocenił całokształt materiału dowodowego, podczas gdy organ błędnie przyjął, że akt darowizny lokalu mieszkalnego wyklucza możliwość dalszego prowadzenia działalności gospodarczej w darowanym lokalu, 3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ II instancji utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego oraz przepisów postępowania egzekucyjnego w administracji, tj. art. 65 § 1 i 19 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a, w sytuacji, gdy organ egzekucyjny uznając się za niewłaściwy, jednocześnie ustalił, który z organów egzekucyjnych jest właściwy w sprawie, a mimo to nie przekazał tytułu wykonawczego właściwemu organowi, 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. w zw. z art. 27 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organ II instancji utrzymał w mocy wadliwe postanowienie organu I instancji, gdyż tytuł wykonawczy spełniał wszystkie wymogi formalne, w tym zawierał prawidłowy i aktualny w dacie jego wystawienia adres zobowiązanego, a mimo to organ egzekucyjny odmówił wszczęcia egzekucji. Skarżący zrzekając się rozprawy wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądów Administracyjnemu w Rzeszowie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w sprawie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, zważył co następuje: 3.1. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W związku z takim sformułowaniem jej podstaw, rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania. Zważywszy jednak na to, że wykładnia zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego (art. 22 §2 i art.27 §1 pkt 2 u.p.e.a.) wprost rzutuje na zakres postępowania, które powinno być przeprowadzone w sprawie, stawiane w skardze kasacyjnej zarzuty można i należy rozpoznać łącznie. 3.2. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok WSA w Rzeszowie odpowiada prawu. Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących wadliwego w ocenie jej autora zwrotu tytułu wykonawczego w związku ze wskazaniem nieaktualnego adresu zobowiązanego na wstępie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę w pełni akceptuje stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 14.11.2012 r. sygn. akt II FSK 411/12 (opubl. CBOSA). Tym samym w dalszej części uzasadnienia wykorzystane zostaną zasadnicze motywy ww. wyroku. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. tytuł wykonawczy winien zawierać wskazanie imienia i nazwiska zobowiązanego i jego adresu. Stosownie zaś do art. 29 § 2 u.p.e.a. jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji zwracając tytuł wierzycielowi. Skoro więc wskazanie imienia, nazwiska i adresu zobowiązanej osoby fizycznej stanowi, z mocy art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., obligatoryjny element i konieczną treść tytułu wykonawczego, to zaniechanie w powyższym zakresie skutkuje realizacją sankcji z art. 29 § 2 u.p.e.a. Za ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy pogląd zgodnie z którym to na wierzycielu, w którego interesie toczyć się ma postępowanie egzekucyjne, spoczywa obowiązek ustalenia i przekazania danych o (m. in.) adresie zobowiązanej osoby fizycznej. Natomiast obowiązek kontroli poprawności powyższych danych z mocy art. 29 § 2 u.p.e.a. spoczywa na organie egzekucyjnym. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji trafnie zaakceptował rozstrzygnięcie organu odwoławczego o zwrocie tytułu wykonawczego wierzycielowi wobec nie wskazania prawidłowego adresu zobowiązanego. (por. wyrok NSA z 14 października 2008 roku sygn. akt II FSK 904/07 LEX 575539, wyrok WSA w Łodzi z 11 maja 2004r. sygn. akt I SA/Łd 992/03, opubl. CBOSA). Konsekwencją braku wskazania w tytule wykonawczym właściwego adresu zobowiązanego jest niemożność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Stosownie bowiem do art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Innymi słowy dla skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego warunkiem jest prawidłowe doręczenie tytułu wykonawczego organ egzekucyjny musi dysponować tytułem zawierającym aktualny adres zobowiązanego. Na marginesie należy zauważyć, że ustawodawca używa w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. określenia "adres zobowiązanego" natomiast w art. 22 § 2 powołanej ustawy (w części dotyczącej określenia właściwości miejscowej) używa określenia "miejsca zamieszkania". Przepisy wykonawcze (rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej, Dz. U. poz. 650) nie zawierają żadnych szczegółowych wytycznych w tym zakresie. Oznacza to, że ustawa nie jest precyzyjna i nie wskazuje czy np. adresem zobowiązanego podawanym w tytule wykonawczym nie może być tzw. adres miejsca pracy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego celem podawania w tytule wykonawczym "adresu zobowiązanego" jest m.in. umożliwienie organowi skutecznego jego doręczenia, a nie ustalenie właściwości miejscowej. Tym samym właściwe będzie zarówno podanie w tytule wykonawczym prawidłowego miejsca zamieszkania jak i miejsca pracy (art.18 u.p.e.a. w zw. z art.42 §1 k.p.a., por. wyrok NSA z dnia 4.02.2016 r. sygn. II GSK 1512/16, opubl. CBOSA). Celem podawania przez wierzyciela adresu zobowiązanego, jest przede wszystkim zidentyfikowanie zobowiązanego (wierzyciel nie zawsze będzie dysponował numerem PESEL i pozostałymi danymi identyfikacyjnymi) oraz szybkie wszczęcie postępowania egzekucyjnego. 3.3. W sytuacji, gdy wierzyciel nie dopełnił w sposób należyty obowiązku wskazania w tytule wykonawczych prawidłowego adresu zobowiązanego (miejsca zamieszkania lub miejsca pracy) tytuł wykonawczy nie spełniał wszystkich wymogów formalnych, o którym mowa w art. 27 § 1 u.p.e.a., i w konsekwencji podlegał zwrotowi wierzycielowi. Słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że podanie adresu zobowiązanego aktualnego 7 lat przed sporządzeniem tytułu wykonawczego nie wyczerpuje wymogu ustanowionego przez przepis art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny zobowiązany jest do prowadzenia stosownego postępowania celem ustalenia adresu zobowiązanego jedynie w sytuacji, gdy ten adres uległ zmianie po wystawieniu tytułu wykonawczego przez wierzyciela. Tym samym brak było w przedmiotowej sprawie podstaw do postulowanego przez autora skargi kasacyjnej przekazania tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu właściwemu miejscowo zgodnie z treścią art. 65 § 1 k.p.a. 4. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach orzeczono na podstawie art.204 pkt 1 tej ustawy.