II OZ 447/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "S." z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 15/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "S." z siedzibą w R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2016 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 15/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu "S." z siedzibą w R. (dalej jako Stowarzyszenie lub skarżący) w sprawie ze jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2016 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 7 marca 2017 r. odrzucona została skarga Stowarzyszenia z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych skargi w terminie. W związku z tym zastosowanie znajduje art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej jako "P.p.s.a.") zgodnie, z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Sąd zaznaczył, że o oczywistej bezzasadności skargi z art. 247 P.p.s.a. można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Sąd uznał, że w szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 P.p.s.a. Skoro zatem w niniejszej sprawie Sąd odrzucił skargę postanowieniem z dnia 7 marca 2017 r. na podstawie art. 58 § 1 pkt 3, to skarga jest oczywiście bezzasadna. W związku z tym Sąd stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony i na podstawie art. 247 P.p.s.a. należało odmówić przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie, domagając się jego uchylenia w całości, sprostowania i uzupełnienia części orzekającej, sprostowania i uzupełnienia uzasadnienia, przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, zwolnienia z kosztów sądowych od niniejszego zażalenia i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd niedokładnie określił przedmiot zaskarżonej decyzji nie wskazując, że "stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia" dotyczy inwestycji polegającej na budowie turbin wiatrowych. Błędnie określono przedłożone do akt zaświadczenie, które w rzeczywistości wydane zostało przez Starostwo Powiatowe w Ś. a nie w Ś. jak napisał Sąd. Dalej Stowarzyszenie stwierdziło, że w załączeniu do zażalenia z dnia 31 marca 2017 r. na postanowienie o odrzuceniu skargi złożyło aktualną listę 16 członków Stowarzyszenia oraz regulaminu podpisanego przez 14 członków, lecz Sąd I instancji w żaden sposób nie odniósł się do wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia tego uchybienia, co stanowi naruszenie prawa polegające na pominięciu strony w postępowaniu sądowo- administracyjnym. Podtrzymano wniosek o przywrócenie terminu złożony w zażaleniu z dnia 31 marca 2017 r. Stowarzyszenie wskazuje na konieczność rozpoznania jej zażalenia z dnia 31 marca 2017 r. wraz z zawartymi tam wnioskami oraz nadesłanie formularza celem zbadania sytuacji majątkowej Stowarzyszenia bowiem postanowienie o odrzuceniu skargi nie jest prawomocne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, choć z innych podstaw niż wskazane zostały w zażaleniu. Braki formalne skargi mogą być uzupełniane, w następstwie wezwania przez Sąd, w terminie i ze skutkiem określonym w art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a. Oczywistym jest, że strona winna stosować się do wezwań sądu, a tym samym przesłać wszystkie żądane od niej dokumenty oraz uzupełnić wszystkie braki, którymi dotknięte jest złożone przez nią pismo procesowe. Nieuzupełnieniem braków skargi jest bowiem nie tylko niewykonanie wezwania, ale także jego nieprawidłowe, czy niepełne wykonanie. Stronie niewątpliwie należy umożliwić uzupełnienie braków skargi. Jeżeli jednak z takiej możliwości nie skorzystała w sposób odpowiedni, to ponosi konsekwencje procesowe swego zaniedbania. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w treści art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 47 § 1 i art. 49 § 1 P.p.s.a. Z powołanych przepisów wynika, że każde nieuzupełnienie istotnych braków formalnych skargi skutkuje jej odrzuceniem. W świetle akt niniejszej sprawy bezsporne jest, że Stowarzyszenie nie wykonało w sposób prawidłowy zarządzenia Przewodniczącego wyzywającego do uzupełnienia braków formalnych skargi, ponieważ nie przedłożyło skutecznego, podpisanego przez wszystkich członków Stowarzyszenia umocowania dla Magdaleny Wróblewskiej do reprezentacji Stowarzyszenia przed sądami administracyjnymi. Nie złożono także skargi podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia. Strona złożyła pełnomocnictwo, które podpisało 16 członków Stowarzyszenia zamiast 18 członków, którzy widnieli na przesłanej liście wszystkich członków Stowarzyszenia. Wobec tego wystąpił brak formalny skargi w postaci niewykazania umocowania osoby do wniesienia skargi w imieniu Stowarzyszenia (art. 29 P.p.s.a). Nie został zatem spełniony warunek formalny umożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. Wobec powyższego na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. skargę należało odrzucić. W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy przyznania prawa pomocy była zdaniem Sądu I instancji oczywista bezzasadność skargi określona w art. 247 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Zasadniczo NSA podziela pogląd wyrażony przez Sąd I instancji, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że nie może zostać ona uwzględniona. Zastosowanie art. 247 P.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie. W przeciwnym razie mogłoby dojść do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu. Potrzeba zastosowania art. 247 P.p.s.a. będzie zachodzić przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia (patrz: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; por. Postanowienie NSA z dnia 20.07.2016r. w spr. o sygn. akt II OZ 698/16). Należy jednak zauważyć, że Sąd I instancji wydając postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy na podstawie art. 247 P.p.s.a. oczywistą bezzasadność skargi nie wyprowadził z oceny jej treści lecz z faktu nieusunięcia braku formalnego, do czego Stowarzyszenie było wezwane zarządzeniem zobowiązującym do przedłożenia dokumentów świadczących o właściwym umocowaniu osoby do złożenia skargi w imieniu Stowarzyszenia. Przesłane dokumenty nie pozwoliły na potwierdzenie właściwego umocowania. Nie został zatem usunięty jej brak formalny i skarga ta została odrzucona. Zdaniem NSA, w takich okolicznościach sprawy zastosowanie art. 247 P.p.s.a. nie jest zasadne. Nieuzupełnienie braku formalnego skargi, który prowadzi do jej odrzucenia na zasadzie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. nie wskazuje na oczywistą bezzasadność samej skargi. Przyjąć bowiem należy, że nie każdy przypadek warunkujący ewentualne odrzucenie skargi, w tym przewidziany w art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., może być kwalifikowany jako podstawa zastosowania art. 247 P.p.s.a. Należy mieć bowiem na uwadze, że stronie przysługuje wniosek o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności, której uchybiła. Trudno więc mówić o "oczywistej bezzasadności skargi" jeżeli istnieje procesowa możliwość usunięcia braku formalnego skargi. (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt II OZ 765/14, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt sprawy Stowarzyszenie składając w piśmie z dnia 31 marca 2017 r. zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi wniosło o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i dokonało uchybionej czynności, dołączając listę członków Stowarzyszenia na dzień 1 września 2016 r. Abstrahując zatem od kwestii skuteczności złożonego wniosku o przywrócenie terminu, co będzie przedmiotem oceny Sądu w odrębnym postępowaniu, stwierdzić należy, że skoro istnieje proceduralna możliwość uzupełnienia braku formalnego wniesionej skargi np. w wyniku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, to Sąd nie powinien rozstrzygać o losach wniosku o prawo pomocy na podstawie art. 247 P.p.s.a. Ponadto względy ekonomiki procesowej przemawiają przeciwko rozstrzyganiu o prawie pomocy na podstawie art. 247 P.p.s.a., kiedy można założyć, że po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi strona może ponowić wniosek, aby skorzystać z możliwości złożenia zażalenia. Zaznaczyć należy, że stosowanie art. 247 P.p.s.a. nie może stanowić nadmiernego ograniczenia instytucji prawa pomocy, która stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 784/09). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.