I OSK 2968/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) del. WSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 sierpnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 139/17 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt IV SA/GL 139/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w wyniku rozpoznania skargi A. K., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Prezydenta Miasta Świętochłowice, z dnia [...] października 2016 r., w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Prezydent Miasta Świętochłowice decyzją z dnia [...] października 2016 r.: 1) przyznał A. K. świadczenie wychowawcze na dziecko A. K. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz 2) odmówił przyznania tego świadczenia na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., w uzasadnieniu wskazując, że [...] września 2016 r. doszło do istotnych zmian w składzie rodziny, ze względu na uprawomocnienie się wyroku rozwodowego, sytuacja dochodowa była analizowana w roku bazowym oraz po tym roku, z uwzględnieniem uzyskania oraz utraty dochodu – odmowa przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2016 r. nastąpiła z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Odwołując się A. K. wniosła o uchylenie punktu 2 decyzji, zarzucając nieprawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego sprawy przez nieuwzględnienie jej oświadczenia z dnia [...] czerwca 2016 r. w zakresie sytuacji finansowej, odmowę uwzględnienia syna M. K. w składzie rodziny i traktowanie go jako osoby spoza rodziny przy ustalaniu wysokości dochodu na jednego członka rodziny oraz uwzględnienie dochodu już utraconego przy ustalaniu wysokości dochodu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdziło, że Prezydent prawidłowo dokonał rozróżnienia okresu przysługiwania świadczenia wychowawczego, przyjmując jako datę graniczną dzień [...] września 2016 r. (data uprawomocnienia się wyroku rozwodowego), gdyż od tej daty zmienił się skład osobowy rodziny, natomiast niezasadnie uznał, że wcześniejsze zamieszkiwanie małżonków oraz fakt, iż pełnoletni, niepełnosprawny syn M. K. przed rozwodem mieszkał z ojcem i występował naprzemienny obowiązek alimentacyjny, dawało podstawę do pominięcia syna w składzie rodziny przed tą datą. Nadto znajdujące się w aktach sprawy dokumenty potwierdzają utratę dochodu za 2014 r. z tytułu zatrudnienia do dnia [...] marca 2015 r. w firmie S. oraz uzyskania dochodu po roku bazowym z tytułu odbywania stażu z Powiatowego Urzędu Pracy w S. począwszy od 11 kwietnia 2016 r., w wysokości 851,63 zł za maj 2016 r., tj. za miesiąc następny po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, przy czym dochód z tytułu stypendium nie może być uznany za dochód utracony, jako uzyskiwany w okresie na jaki ustalane lub weryfikowane było prawo do świadczenia wychowawczego, tj. od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2016 r. Jednak niezaliczenie syna M. K. do składu rodziny, mimo że błędne, nie miało to wpływu na wynik niniejszego postępowania, gdyż dochód męża A. K. za 2014 r. w wysokości 66 695,58 zł pomniejszony o składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 5146,48 zł, składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 9085,35 zł oraz należny podatek w wysokości 4270 zł, wyniósł 48 193,75 zł, co po podzieleniu przez 12 miesięcy daje kwotę 4016,14 zł, natomiast dochód strony uzyskany z tytułu stażu odbywanego w OPS za maj 2016 r. wyniósł 851,63 zł, a po zsumowaniu ww. dochodów, łączny dochód w rodzinie wynosi 4867,77 zł, a podzielony przez 4 osoby dało kwotę 1216,94 zł, która przekracza podwyższone kryterium dochodowe 1200 zł na osobę w rodzinie. Z kolei za powyższy okres nie można pomniejszyć dochodu rodziny o alimenty otrzymane czy płacone przez A. K., gdyż uwzględniono cały dochód męża oraz wspólne dzieci. Wobec uprawomocnienia się wyroku rozwodowego w dniu 8 września 2016 r. doszło do istotnej zmiany w składzie osobowym rodziny i od tej daty A. K. jest uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko, bowiem syn M., zgodnie ze złożonymi oświadczeniami, mieszka z byłym mężem i pozostaje na jego utrzymaniu. Zatem począwszy od 1 września 2016 r. należy wziąć pod uwagę dochód strony za 2014 r. z tytułu otrzymanych na rzecz córki A. K. alimentów w wysokości 4 800 zł, który należy podzielić przez 12 miesięcy, co daje kwotę 400 zł na miesiąc i powiększyć o dochód uzyskany z tytułu stażu, tj. o kwotę 851,63 zł, zaś fakt, iż strona utraciła ten dochód z dniem 11 października 2016 r. nie ma wpływu na wynik, gdyż A. K. spełnia kryterium dochodowe do przyznania świadczenia od 1 września 2016 r., ww. dochód należy pomniejszyć o kwotę alimentów zapłaconych przez stronę w miesiącu maju 2016 r. (w miesiącu uzyskania dochodu z tytułu stażu) na rzecz syna M. – 200 zł i dochód na osobę w rodzinie od 1 września 2016 r. wynosi 525,82 zł (400 zł +851,63 zł – 200 zł / 2 osoby). Uwzględniając skargę A. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał: Odpowiadając na skargę Kolegium przyznało, że wadliwie utrzymało w mocy decyzję w zakresie negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, bowiem istniała podstawa do przyznania świadczenia wychowawczego również za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 maja 2016 r., natomiast skarżąca uważa, że świadczenie jej się należy również na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. W sprawie istota sporu sprowadza się do sposobu wyliczenia dochodu, w składzie rodziny istniejącym przed uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego, kiedy stosować należało podwyższone kryterium dochodowe i dla tego okresu bezsporne jest wyliczenie dochodu z tytułu zatrudnienia męża skarżącej w 2014 r. Problem natomiast dotyczy dochodu, który pojawił się w 2016 r. w związku z odbywaniem przez stronę stażu w Powiatowym Urzędzie Pracy. Dochód ze stypendium z tego stażu należy kwalifikować jako dochód uzyskany, a dla ustalenia kiedy doszło do uzyskania dochodu istotny jest moment otrzymania prawa do stypendium, a skarżąca – chociaż pieniądze otrzymała później – uzyskała to prawo w kwietniu 2016 r. Zgodnie z art. 18 ust. 6 ustawy w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. Kolegium dostrzegło, że wadliwie doliczyło do dochodu z tytułu zatrudnienia męża w 2014 r. dochód z tytułu stypendium strony jako dochód uzyskany, a w konsekwencji utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji również w części odmawiającej przyznania świadczenia za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. Należy podzielić pogląd Kolegium co do wadliwości rozstrzygnięcia w tym zakresie, jednak jeżeli idzie o okres dłuższy, aniżeli uznało to Kolegium. Mając na uwadze art. 7 ust. 3 ustawy, do dochodu strony wyliczonego na podstawie dochodu męża z tytułu zatrudnienia w 2014 r., należało doliczyć kwotę osiągniętego przez stronę z tytułu stypendium dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (czyli o dochód ze stypendium za maj 2016 r.) jednakże jedynie w przypadku, gdy dochód ten byłby uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Przyjęta przez ustawodawcę zasada kontynuacji eliminuje możliwość powiększenia dochodu o dochód uzyskany w przypadku, gdy nie jest on już uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia. W sprawie prawo do świadczenia wychowawczego było ustalane na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Stypendium, do którego strona miała prawo przysługiwało jedynie za okres od 11 kwietnia 2016 r. do 11 października 2016 r., zatem już w dacie orzekania przez organ pierwszej instancji (20 października 2016 r.) ten dochód nie był uzyskiwany. Nie było zatem podstaw do przyjęcia, że zasada kontynuacji wystąpiła w zakresie dochodu uzyskanego ze stypendium, ze skutkiem braku możliwości doliczenia do dochodu tego dochodu jako uzyskanego. Rozstrzygnięcie organów naruszyło ww. art. 7 ust. 3 ustawy w sposób mający wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, reprezentowane przez radcę prawnego, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji. Wyrokowi zarzucono: – na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.) – polegającą na przyjęciu, że jedynie w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustala się dochód w rodzinie na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli ten jest uzyskiwany nadal w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, z pominięciem wskazanej w art. 7 ust. 3 ww. ustawy możliwości ustalenia dochodu w rodzinie w okresie na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego nawet w sytuacji, gdy w dacie wydania decyzji przez organ I instancji dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego nie jest osiągany. Samorządowe Kolegium zrzekło się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna mogła być rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym, gdyż po otrzymaniu odpisu skargi kasacyjnej A. K. nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną. W skardze kasacyjnej został postawiony tylko jeden zarzut naruszenia prawa materialnego art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195) "ustawa", gdyż z powodu naruszenia tego przepisu Wojewódzki Sąd uchylił decyzję organów obu instancji. Przepis ten stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalone jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Wojewódzki Sąd podkreślił, że aby można było mówić o doliczeniu do dochodu rodziny dochodu opisanego w ww. przepisie musi on być uzyskiwany w okresie na jaki ustalone jest świadczenie, musi zatem być kontynuacja uzyskiwania dochodu, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Kwestią bowiem było czy do dochodu rodziny A. K., która ubiegała się o świadczenie wychowawcze w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., mogło być doliczone stypendium jakie uzyskiwała z tytułu stażu odbywanego od [...] kwietnia 2016 r. do [...] października 2016 r. Mając na uwadze okres ustalania prawa do świadczenia i okres otrzymywania stypendium Wojewódzki Sąd stwierdził, że już w okresie orzekania przez organ I instancji ([...] października 2016 r.) prawo do stypendium już nie istniało i dochód z tytułu stypendium nie był zwiększony. Nie można zatem mówić o zasadzie kontynuacji, wskazanej w art. 7 ust. 3 ustawy, a to, zdaniem Sądu, nie dawało podstawy do doliczenia tego dochodu. Takiej wykładni tego przepisu, dokonanej przez Wojewódzki Sąd, nie można zarzucić błędu. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369).