II SA/Bk 456/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 września 2017 r. sprawy ze skargi Ł. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., o nr [...] utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lutego 2017 r. odmawiającą Ł. C. ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – K. C. Jako podstawę materialnoprawną decyzji wskazano przepisy art. 2 pkt 14 i 16, art. 4, art. 5 ust 1 i art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195), zwanej dalej ‘ustawą’. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: Ł. C. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o przyznanie mu świadczenia wychowawczego na syna K. C. na okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. Organy ustaliły, że małoletni K. C., urodzony [...] stycznia 2013 r., pochodzi ze związku wnioskodawcy z E. G. Miejscem pobytu dziecka jest miejsce zamieszkania matki. Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] listopada 2015 r. (sygn.. akt [...]) ustalono, w trybie zabezpieczenia, kontakty ojca z małoletnim poza miejscem jego zamieszkania: w każdy poniedziałek od godziny 7:30 do wtorku do godziny 7:30, w każdą środę od godziny 7:30 do czwartku do godziny 7:30, w każdą pierwszą i trzecią: piątek, sobotę, niedzielę miesiąca od godziny 17 w piątek do godziny 17 w niedzielę. W tym czasie dziecko przebywa w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Oboje rodzice mają pełnię władzy rodzicielskiej. Zdaniem organów obu instancji sam fakt ustalenia kontaktów Ł. C. z dzieckiem, nie daje podstaw do uznania, w świetle art. 2 pkt 16 ustawy że małoletni jest członkiem rodziny wnioskodawcy i że sprawuje on nad synem (współ z matką) opiekę naprzemienną. Sąd nie orzekł o opiece naprzemiennej, a jedynie ustalił kontakty ojca z dzieckiem, co nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania wnioskodawcy świadczenia wychowawczego. Zarówno w odwołaniu, jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, Ł. C. podniósł tożsame zarzuty. Nie zgodził się z interpretacją organów, iż nie sprawuje on opieki naprzemiennej nad synem, skoro małoletni K. przebywa u niego przez połowę miesiąca. Posiada w mieszkaniu ojca własny pokój kompletnie wyposażony, a ojciec zapewnia mu wyżywienie, ubranie, rozrywki i zaspokaja wszelkie potrzeby życiowe. Skarżący powołał orzecznictwo sądów administracyjnych na poparcie swego stanowiska, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa materialnego, jak też przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy, a zatem podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. u. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Organy uznały, że Ł. C. nie przysługuje prawo do świadczenia rodzinnego na syna K., gdyż nie przedstawił on orzeczenia sądu o sprawowaniu opieki naprzemiennej, zaś fakt wykonywania władzy rodzicielskiej i ustalenie kontaktów z synem postanowieniem sądowym z dnia [...] listopada 2015 r. (sygn.. akt [...]) nie jest wystarczającym dowodem w sprawie. Taką interpretację organ wywiódł z treści art. 2 ust. 16 ustawy, z czym nie sposób się zgodzić, bowiem ustawę należy tłumaczyć kompleksowo i w sposób racjonalny. W myśl art. 5 ust. 2 ustawy wypłata świadczenia wychowawczego uzależniona jest od sprawowania nad dzieckiem tzw. opieki naprzemiennej, m.in. wtedy, jeśli rodzice są rozwiedzeni, czy też żyją w rozłączeniu. Art. 2 pkt 16 ustawy zawiera definicję rodziny z następującym uregulowaniem:"... w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców". Należy zauważyć, że kodeks rodzinny i opiekuńczy tam, gdzie należy rozstrzygać o opiece i kontaktach z dzieckiem obojga nie żyjących ze sobą rodziców (np. art. 58 § 1, 1a, 1b) nie operuje pojęciem "opieki naprzemiennej’. Pojęcie naprzemiennej opieki rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem pojawiło się dopiero w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która weszła w życie w 2016 r., natomiast postanowienie, do którego odwołują się organy zostało wydane w 2015 r. Czynienie więc automatycznego założenia, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia tylko wówczas, gdy wprost takie orzeczenie znajdzie się w wyroku sądu, byłoby nieracjonalne i niesprawiedliwe. Nadto zaprezentowana przez organy wykładnia pojęcia opieki naprzemiennej, o której mowa w ostatnim członie art. 2 pkt 16 ustawy, skutkowałaby koniecznością wystąpienia do sądu powszechnego, w każdym przypadku realizowania pieczy nad dziećmi przez obojga rozwiedzionych rodziców, czy też żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu o wydanie w stosunku do realizowanej przez nich pieczy naprzemiennej orzeczenia, w którym sąd ten musiałby wprost orzec o opiece naprzemiennej i w taki też sposób ją określić. Mając na uwadze racjonalność ustawodawcy, jak również cel ustawy oraz regulacje związane z możliwością szybkiego otrzymania wskazanej pomocy, zaprezentowana przez organy wykładnia wskazanego pojęcia oraz żądanie przedstawienia wyroku sądu, w którym o takiej opiece naprzemiennej orzeknie sąd, nie znajduje oparcia w brzmieniu wskazanego przepisu. Konieczność przedstawienia takiego orzeczenia oznaczałaby każdorazowo wystąpienie do sądu, wręcz zarzucenia sądu rodzinnego takimi żądaniami, oraz koniecznością znacznego upływu czasu niezbędnego dla jego rozpoznania. W ocenie Sądu, taka wykładnia art. 2 pkt 16 ustawy nie znajduje uzasadnienia, gdyż to organy orzekające w sprawie winny same dokonać oceny, czy sprawowana opieka nad dziećmi w wyniku orzeczenia sądu ustalającego wzajemne stosunki w zakresie wychowania dzieci przez rodziców, stanowią wystarczającą podstawę do rozważenia zaistnienia opieki naprzemiennej, poprzez ustalenie faktycznego zakresu tej opieki wykonywanej przez rodziców w czasie przebywania dzieci u każdego z nich. Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, że orzeczenie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].11.2015 r. nie wyklucza sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej. Władza rodzicielska została bowiem powierzona obojgu rodzicom. Jeżeli rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, że w powtarzających się okresach rodzic sprawuje wyłączną opiekę na dzieckiem, to będą podstawy do uznania, że w sprawie mamy do czynienia z opieką naprzemienną. Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, czy w konkretnym przypadku występuje opieka naprzemienna, należy do organu właściwego realizującego świadczenia wychowawcze. Trzeba zaakceptować, że Sąd orzekający w niniejszej sprawie wyraził pogląd w kwestii interpretacji "opieki naprzemiennej" który jest zbieżny z jednolitym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, znajdującym odzwierciedlenia m.in. w wyrokach: WSA w Olsztynie z dnia 22.12.2016 r. – sygn. akt II SA/Ol 1304/16, WSA w Warszawie z dnia 29.12.2016 r. – VIII SA/Wa 876/16, WSA w Łodzi z dnia 19.01.2017 r. – II SA/Łd 918/16, WSA w Gdańsku z dnia 15.12.2016 r. – III SA/Gd 837/16, WSA w Gdańsku z dnia 21 grudnia2016 r. – III SA/Gd 1003/16, WSA w Białymstoku z dnia 8.06.2017 r. – II SA/Bk 280/17. W zaskarżonej decyzji SKO powołało się wprawdzie na wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22.11.2016 r. sygn. akt II SA/Bk 666/16, gdzie Sąd oddalił skargę na odmowę przyznania świadczenia wychowawczego, w analogicznej sprawie jak niniejsza. Wyrok tenże jest prawomocny, jednakże nie posiada uzasadnienia. Należy zauważyć, iż zapadł jako jeden z pierwszych wyroków na tle stosowania ustawy i wobec wypracowanej obecnie, przeciwnej linii orzecznictwa, nie może stanowić wzorca dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej. Jest rozstrzygnięciem odosobnionym. Konkludując, Sąd stwierdza, że organy naruszyły w niniejszej sprawie przepis prawa materialnego – art. 2 pkt 16 ustawy – poprzez niewłaściwą jego interpretację sprowadzającą się do tego, ze brak przedstawienia przez skarżącego orzeczenia sądowego o "opiece naprzemiennej’ niweczy jego starania o ubieganie się o świadczenie wychowawcze. Tymczasem rolą organów było dokonanie oceny treści postanowienia sądowego z dnia [...].11.2015 r. wydanego w sprawie [...] przez Sąd Rodzinny, z którego zdaje się wynikać, że bardzo częste kontakty Ł. C. z synem K. wyczerpują pojęcie opieki naprzemiennej. Ważnym dowodem (którego organy także nie oceniły) był wywiad środowiskowy, przeprowadzony przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania skarżącego. Będąc w błędnym przekonaniu, że brak orzeczenia sądowego o opiece naprzemiennej dyskwalifikuje wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia wychowawczego, organy nie wyjaśniły całego stanu faktycznego sprawy, a mianowicie: czy skarżący ubiega się o świadczenie na pierwsze dziecko w rodzinie – K. C., czy na drugie dziecko, co jest o tyle ważne, że w przypadku pierwszego dziecka należało brać pod uwagę kryterium dochodowe. Organy pominęły milczeniem okoliczność, że skarżący posiada syna F. C. z rozwiedzionego związku małżeńskiego z A. C.Z wyroku rozwodowego (znajdującego się w aktach administracyjnych) wydanego przez Sąd Okręgowy w B. dnia [...].08.2013 r. o sygn.. [...] wynika, że skarżący sprawuje władzę rodzicielską nad synem F. i ma ustalone częste z nim kontakty. Organy nie zajęły się wyjaśnieniem powyższych okoliczności i nie dokonały ich oceny, czym naruszyły przepisy postępowania – art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a., mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie, organ winien wyjaśnić wskazane powyżej kwestie, rozważyć istnienie (bądź nie) opieki naprzemiennej w świetle zebranej dokumentacji oraz wydać zgodne z prawem rozstrzygnięcie. Końcowo Sąd zauważa, że uchylając decyzję tylko organu II instancji, miał na względzie okoliczność, że materiał dowodowy został w sprawie zebrany (łącznie z wywiadem środowiskowym,), co pozwala organowi odwoławczemu na ponowną jego analizę i ocenę przed wydaniem decyzji drugoinstancyjnej. Jeżeli jednak Samorządowe Kolegium odwoławcze stwierdzi, że nie jest w stanie uzupełnić, we własnym zakresie, jakichś materiałów czy dowodów (art. 136 k.p.a.), a postępowanie wymaga uzupełnienia w znacznym zakresie, to zastosuje przepis art. 138 § 2 k.p.a. Mając na względzie powyższe i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.