IV SA/Wa 965/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Iwaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2017 r. sprawy ze skargi C. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2017 r. nr[...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz C. N. kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 965/17 UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] lutego 2017 r. nr [...] wydana na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10, art. 315 ust. 2 pkt 1, art. 318 ust. 1 i 2 pkt 1 i art. 319 pkt 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2016 r. poz. 1990) oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej "k.p.a.") uchylająca decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej z [...] września 2016 r. nr [...] w części dotyczącej zakazu ponownego wjazdu i orzekająca o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP oraz innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku od wydania decyzji oraz utrzymując w mocy decyzję w części dotyczącej zobowiązania C. N. do powrotu. Z akt sprawy wynika, że 23 września 2016 r., podczas kontroli legalności wjazdu i pobytu na terytorium Polski dokonanej przez funkcjonariuszy Placówki Straży Granicznej [...], C. N., obywatel [...] (dalej również "skarżący", "cudzoziemiec") został zatrzymany w miejscowości [...] przy ul. [...]. Podczas czynności ustalono, że skarżący przebywa na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej nielegalnie, tj. bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na terytorium i pobyt na nim, jeśli wiza lub inny dokument są lub były wymagane. Na tej podstawie 24 września 2016 r. wszczęto postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Podczas przesłuchania cudzoziemiec wyjaśnił, że ostatni raz z [...] wyjechał w 2010 r., natomiast do Polski przyjechał w lipcu 2012 r. przekraczając granicę [...]-[...]. Powodem opuszczenia kraju pochodzenia był zamiar podjęcia pracy, aby zarobić na leczenie chorej matki. Cudzoziemiec wyjaśnił również, że pozostaje w nieformalnym związku z obywatelką Polski, z którą posiada córkę [...], urodzoną [...] sierpnia 2014 r. Komendant Placówki Straży Granicznej [...] (dalej również "Komendant Placówki", "organ pierwszej instancji") decyzją z [...] września 2016 r., zobowiązał cudzoziemca do powrotu (pkt 1 decyzji) i orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku od dnia wydania decyzji (pkt 2 decyzji). Na skutek odwołania cudzoziemca od decyzji organu pierwszej instancji, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej również "Szef Urzędu", "organ odwoławczy") decyzją z [...] lutego 2017 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej zakazu ponownego wjazdu i orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej oraz innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku od dnia wydania decyzji, natomiast w pozostałym zakresie utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Szef Urzędu wskazał, że cudzoziemiec wjeżdżając na terytorium Polski i jednocześnie strefy Schengen w 2012 r. posiadał jedynie dokument podróży i nie legitymował się wizą wymaganą na mocy art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 539/2001 z 15 marca 2001 r. wymieniającym państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu i załącznika I do rozporządzenia, a także art. 23 ustawy o cudzoziemcach. W ocenie organu oznacza to, że cudzoziemiec przekroczył granicę Rzeczpospolitej Polskiej wbrew obowiązującym przepisom i od dnia wjazdu do Polski do dnia zatrzymania, przebywał na terytorium Polski bez wymaganej ważnej wizy lub innego wymaganego, ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu i pobytu na terytorium, czym wyczerpał dyspozycję z art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy o cudzoziemcach. Jednocześnie organ uznał, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, że w sprawie zachodzą okoliczności określone w art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Szef Urzędu wskazał w szczególności, że cudzoziemiec oświadczył do protokołu, że nie jest małżonkiem obywatelki Rzeczpospolitej Polskiej albo cudzoziemki posiadającej pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, a pozostaje w nieformalnym związku z obywatelką Polski, z która ma córkę. Zdaniem Szefa Urzędu, organ pierwszej instancji słusznie zauważył, że skoro cudzoziemiec nie był w stanie wskazać ani nazwiska partnerki, ani jej miejsca zamieszkania, to uzasadnione są wątpliwości co do autentyczności twierdzeń cudzoziemca w tym zakresie. Zdaniem organu odwoławczego powyższej oceny nie zmienia oświadczenie B. K., złożone w toku postępowania odwoławczego z treści którego wynika, że cudzoziemiec jest biologicznym ojcem jej małoletniej córki [...], urodzonej [...] sierpnia 2014 r. oraz to, że przed Sądem Rejonowym w [...] toczy się postępowanie o ustalenie ojcostwa. Analogicznie organ ocenił własne ustalenia, co do tego, że przed Sądem Rejonowym w [...] [...] Wydział [...], toczą się postępowania sądowe o ustalenie kontaktów z małoletnią A. K. (sygn. akt [...]) oraz o ustalenie ojcostwa i alimenty ([...]). Szef Urzędu uznał, że istotne w sprawie było to, że w trakcie toczącego się postepowania przed organem pierwszej instancji cudzoziemiec do protokołu przesłuchania nie potrafił podąć nazwiska swojej konkubiny i swojego dziecka, a o ustalenie kontaktów z małoletnią A. oraz ustalenie ojcostwa wystąpił dopiero po dwóch latach od jej urodzenia. Skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] lutego 2017 r. wywiódł C. N. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: • art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w zakresie czy wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu nie będzie naruszało prawa skarżącego do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r., tj. czy zaistniały przesłanki określone w art. 303 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 348 pkt 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, • art. 61 § 4 w związku z art. 10 §1 i § 2 oraz art. 15 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że organ pierwszej instancji nie naruszył prawa skarżącego do skutecznego udziału w prowadzonym postępowaniu, co skutkowało tym, że sprawa nie została rozpatrzona zgodnie z zasadą dwuinstancyjności. Uzasadniając zarzuty skargi cudzoziemiec wskazał, że organ badając jego związki rodzinne powinien ustalić stan faktyczny, czyli realność istnienia więzi rodzinnych uniemożliwiających zobowiązanie go do powrotu, a nie ograniczyć się do ustalenia sytuacji prawnej. Skarżący wyraził przekonanie, że organ mimo, że dysponował oświadczeniem matki jego córki świadczące o tym, że istnieją faktyczne więzi rodzinne, nie podjął żądnych kroków aby te kwestie wyjaśnić, np. przesłuchując matkę jego córki na okoliczność kontaktów z małoletnią i stopnia bliskości z nią. Skarżący dodał, że o braku więzi o charakterze rodzinnym łączących go z córką nie świadczy to, że nie był w stanie podać jej nazwiska (która nosi nazwisko matki, a które cudzoziemcowi napawa trudności w wymowie) czy, że dopiero po dwóch latach od urodzenia córki zaczął załatwiać formalności związane ze statusem prawnym jako ojca. Skarżący podniósł, że decyzja o zobowiązaniu do powrotu została wydana wobec niego dzień po zatrzymaniu co uniemożliwiło mu realizację przysługującego prawa w postaci czynnego udziału w postępowaniu, a także spowodowało, że sam organ nie wyjaśnił wszechstronnie okoliczności sprawy, w szczególności w zakresie ochrony jego prawa do życia rodzinnego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie 21 września 2017 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 2017 r. sygn. akt [...] w sprawie ustalenia ojcostwa i alimenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej również "p.p.s.a."), uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontroli tej dokonuje się pod kątem zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd stosuje również przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Sąd, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, uchylając decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga N. C. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] lutego 2017 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej [...] z [...] września 2016 r. naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Okolicznością bezsporną w rozpoznawanej sprawie jest to, że skarżący po przekroczeniu granicy [...]-[...] w 2012 r. nielegalnie przebywa na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. W dacie kontroli tj. 23 września 2016 r. skarżący nie posiadał ważnego dokumentu podróży i stosownego zezwolenia na pobyt w Polsce. Tym samym okoliczności te mieszczą się w dyspozycji art. 302 ust. 1 pkt 1 i pkt ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, zgodnie z którym decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy przebywa lub przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane (pkt 1) lub przekroczył lub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa (pkt 10). W tym miejscu należy wskazać, że oprócz powyższego przepisu organy orzekające w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu zobligowane są również do zbadania, czy w odniesieniu do skarżącego nie została spełniona którakolwiek z przesłanek określonych w art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, w szczególności czy zachodzą przesłanki do ich udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany (pkt 2 powołanego przepisu). Zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udziela się cudzoziemcowi, jeżeli zobowiązanie go do powrotu naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach). Istota sporu sprowadza się zatem do oceny czy organy orzekające w sprawie wydając decyzję w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy, a mianowicie czy dostatecznie została wyjaśniona okoliczność pozostawania skarżącego w nieformalnym związku z polską obywatelką i posiadanie z nią dziecka. Zgodnie z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej 4 listopada 1950 r. w Rzymie (Dz. U. 1993 r. Nr 61 poz. 284 i 285 ze zm.), każdy ma prawo do poszanowania swojego życia rodzinnego. Na podstawie tego przepisu ochronie przed wydaleniem (zobowiązaniem do powrotu) podlegają więzi rodzinne istniejące pomiędzy rodzicami i dziećmi. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka życie rodzinne dotyczy rodzin opartych tak na małżeństwie, jak i związkach faktycznych. Tym samym ochronie podlegają więzi rodzinne pomiędzy dzieckiem i ojcem, nawet wówczas, gdy łączy ich jedynie węzeł biologiczny a nie prawny, pod warunkiem, że istniejące pomiędzy nimi stosunki wskazują na istnienie rzeczywistych więzi rodzinnych (por. np. sprawa Al.-Nashif i inni v. Bułgaria, wyrok z 20 czerwca 2002 r. § 114, sprawa Lebbink v. Holandia, wyrok z 1 czerwca 2004 r. § 37-42 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2005 r. II OSK 1148/05, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego Sąd stanął na stanowisku, że zarówno Komendant Placówki Straży Granicznej [...], jak i Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, nie wyjaśnili w dostateczny sposób sytuacji rodzinnej skarżącego. Organy miały wiedzę o nieformalnym związku skarżącego z polską obywatelką oraz o tym, że z tego związku urodziło się dziecko. Rozważania organów obu instancji w tym zakresie ograniczyły się do twierdzeń, że brak wiedzy skarżącego na temat tego jakie nazwisko nosi jego partnerka i jego córka ([...]) oraz gdzie jest jej miejsce zamieszkania, skutecznie podważają wiarygodności tych relacji. Z pola widzenia organów administracji umknęły natomiast okoliczność toczących się postępowań sądowych przez Sądem Rejonowym w [...] dotyczących ustalenia ojcostwa i alimentów oraz ustalenia kontaktów z córką. Tymczasem skarżący w toku postępowania sądowoadministracyjnego przedstawił dowód uzupełniający w postaci nieprawomocnego wyroku z [...] września 2017 r. Sądu Rejonowego w [...] potwierdzający relacje rodzinne z A. K. W ocenie składu orzekającego potwierdza to wadliwość przeprowadzonego postępowania dowodowego i w konsekwencji Sąd za usprawiedliwiony uznał zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organy kierując się zasadą prawdy obiektywnej miały obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w tym również z urzędu, aby ustalić sytuację osobistą i rodzinną skarżącego, zwłaszcza gdy miały wiedzę o związku skarżącego z polską obywatelką i pochodzącym z tego związku dziecku. W tym celu organy winny w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i jako dowód dopuścić wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie było sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Tego w niniejszej sprawie organy nie uczyniły, a swoje wnioski o braku więzi rodzinnych oparły wyłącznie o materiał dowodowy, z którego wynikało, że skarżący nie wie jakie nazwisko nosi jego partnerka i córka. Nie uzasadniły również - mimo obszernego uzasadnienia - dlaczego fakt, że skarżący dopiero po dwóch latach od urodzenia córki podjął kroki zmierzające do prawnego uregulowania relacji z córką (złożył wniosek o ustalenie ojcostwa) skutecznie podważa faktyczne więzi rodzinne. Wyraźnie należy podkreślić, że o więziach rodzinnych w rozumieniu Konwencji Rzymskiej decydują faktyczne relacje, a nie wyłącznie to czy zostały uregulowane formalno-prawnie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 10 § 2 k.p.a. oraz art. 15 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się aby doszło do ich naruszenia. Z akt sprawy wynika, że skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postępowania oraz o przysłuchujących mu prawach. Wszelkie czynności w toku postępowania administracyjnego były podejmowane w obecności tłumacza języka [...] i do żadnych z nich nie wniósł zastrzeżeń. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że dostrzeżone naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wymagają ponownego rzetelnego wyjaśnienia historii relacji między skarżącym a jego córką oraz oceny, czy wzajemna zażyłość i stopień zależności w codziennym życiu potwierdza prowadzenie życia rodzinnego. Następnie zważywszy na ochronę wynikającą z art. 8 Konwencji Rzymskiej organy zobowiązane będą ocenić, czy dopuszczalna jest decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Jednocześnie celem zagwarantowania stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy (art. 15 k.p.a.), Sąd uznał, że zasadne będzie uchylenia zarówno zaskarżonej, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Z tych względów uznając, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty postępowania składa się: wpis od skargi, określony na podstawie § 2 ust. 3 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), koszty zastępstwa procesowego, określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) i art. 1 ust. 1 pkt 2 oraz pkt IV załącznika do ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1827).