I SA/Gl 388/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Teresa Randak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi K. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Przedmiotem skargi K. G. (dalej: Strona, Skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [...]r. nr [...] uchylające w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. (dalej: organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...]r. nr [...] w sprawie podziału kwoty [...] zł uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości stanowiącej własność A Sp. z o.o. w likwidacji (dalej: Spółka) i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. 2. Postępowanie przed organami administracji 2.1. Z akt sprawy wynika, iż w prowadzonym wobec Spółki postępowaniu egzekucyjnym organ I instancji zastosował środek egzekucyjny w postaci egzekucji z nieruchomości położonej w miejscowości H., dla której urządzono księgę wieczystą nr [...], dokonując jej zajęcia zawiadomieniem z dnia [...]r. nr [...]. Niedojście do skutku żadnej z trzech wyznaczonych licytacji przedmiotowej nieruchomości spowodowało jej przejęcie przez wierzyciela - Wójta Gminy H., w wyniku czego do podziału przypadła kwota [...] zł. Sposób rozdysponowania tej kwoty przedstawiono w postanowieniu z dnia [...]r. nr [...], w którym na ostatniej pozycji wpisano wierzyciela Spółki – Skarżącego - przypisując mu zaspakajaną w kategorii 3. należność [...] zł, ale bez przyznania na jego rzecz jakiejkolwiek kwoty. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ egzekucyjny podkreślił, że podziału dokonano zgodnie z art. 115 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.: Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej: upea lub ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), a ponieważ uzyskana kwota nie wystarczyła na zaspokojenie wszystkich zabezpieczonych hipotecznie należności, wierzycieli zaspokojono zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 790, ze zm., dalej: ustawa o księgach wieczystych i hipotece lub ukwh). 2.2. Na ww postanowienie pełnomocnik złożył w dniu 19 października 2016 r. zażalenie z tego samego dnia, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mającego wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to przepisów art. 7, 8, 9, 77 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 115 § 1 upea, art. 1025 i 1026 Kodeksu postępowania cywilnego, art. 12 ukwh poprzez nieprawidłowe ustalenie zakresu zaspokajania kwot w odniesieniu do poszczególnych wierzycieli, co doprowadziło do błędnego pominięcia Skarżącego w planie podziału. Mając powyższe na uwadze pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Pełnomocnik stwierdził, że plan podziału dokonany został w sposób nieprawidłowy, bowiem jako jego podstawę prawną przywołano przepis art. 12 ukwh, podczas gdy konkurencję ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej, przy egzekucji z nieruchomości regulują przepisy szczególne w stosunku do art 12, a mianowicie art. 1025 i 1026 Kodeksu postępowania cywilnego. Na potwierdzenie tej tezy powołał się na Uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1993r. III CZP stwierdzającą, że zabezpieczone hipotecznie wierzytelności banków są zaspakajane przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji stosunkowo do każdej należności. Ponadto jego wątpliwości budzi też sposób określenia należności przysługujących poszczególnym wierzycielom, których wysokość została określona na kwoty zdecydowanie wyższe, niż wynikające z sum hipotecznych. 2.3. Zaskarżonym postanowieniem, na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17, art. 18, art. 115, art. 115b i art. 115c upea organ odwoławczy uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, iż egzekucję z nieruchomości Spółki prowadził organ I instancji, a więc jako administracyjny organ egzekucyjny miał obowiązek stosowania w jej toku przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z tego względu w zakresie podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości nie będą miały zastosowania art. 1025 i art. 1026 Kodeksu postępowania cywilnego powołane w zażaleniu, ale regulujące to zagadnienie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ odwoławczy argumentował, iż kolejność zaspokajania należności z kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej określa art. 115 § 2 upea, zgodnie z którym w pierwszej kolejności zaspakaja się koszty egzekucyjne i koszty upomnienia, po nich należności alimentacyjne, następnie należności za pracę za okres 3 miesięcy oraz renty i koszty zwykłego pogrzebu zobowiązanego, w dalszej kolejności należności zabezpieczone hipoteką morską, przywilejem na statku morskim, hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym i skarbowym albo korzystające z ustawowego pierwszeństwa oraz prawa, które ciążyły na nieruchomości przed wpisaniem w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji, a na końcu - należności za pracę niezaspokojone w kolejności wcześniejszej. W myśl § 5 art. 115 upea, należności wymienione w § 1 pkt 2 i 3 zaspokaja się do wysokości kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy albo z realizacji prawa zbywalnego obciążonego. Jeżeli uzyskana kwota nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich zabezpieczonych należności, należności te zaspakaja się w kolejności odpowiadającej przysługującemu im pierwszeństwu, a jeżeli mają równe pierwszeństwo albo nie stosuje się do nich zasady pierwszeństwa - proporcjonalnie w stosunku, w jakim pozostają do siebie. Art. 115 § 6 upea stanowi natomiast, że jeżeli kwota przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kolejności zaspokaja się dopiero po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kolejności, a gdy kwota nie wystarcza na pokrycie w całości wszystkich należności tej samej kolejności, należności te zaspokaja się proporcjonalnie do wysokości każdej z nich. Organ II instancji podniósł, iż przysługujące pierwszeństwo, o którym mowa w art. 115 § 6 upea ocenia się według zasady przyjętej w art. 12 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej rozstrzyga chwila, od której liczy się skutki dokonanego wpisu. Dalej organ odwoławczy argumentował, iż z zaskarżonego postanowienia wynika, że w pozycjach 1-3 tabeli prezentującej sposób podziału kwoty [...] zł, organ egzekucyjny ujął jako należności mieszczące się w pierwszej kolejności zaspokajania koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i należności z tytułu wynagrodzenia za pracę, a w pozycji 4 - należności zaliczane do trzeciej kategorii zaspokajania, przy czym jako ostatnie wpisano należności przysługujące Skarżącemu, nie przyznając jednak na ich rzecz żadnej kwoty. Zdaniem organu II instancji sposób rozdysponowania kwoty otrzymanej w egzekucji z nieruchomości Spółki zaprezentowany przez organ egzekucyjny budzi jednak poważne wątpliwości, jeśli weźmie się pod uwagę wymogi powołanych wcześniej przepisów normujących tryb podziału kwoty uzyskanej w egzekucji z nieruchomości, w kontekście adnotacji poczynionych w dziale IV Księgi wieczystej nr [...] o nazwie [...]. Bezsprzecznie wierzytelności Strony, jak i pozostałych wierzycieli ujęte w punkcie 4. zaskarżonego postanowienia zostały zabezpieczone wpisem hipoteki do w/w księgi wieczystej urządzonej dla tej nieruchomości, zatem o pierwszeństwie ich zaspokajania, stosownie do zapisu powołanego wyżej art. 115 § 5 upea, przesądza kolejność ich wpisu. Uzyskana ze sprzedaży nieruchomości dłużnika wierzycieli hipotecznych - A Sp. z o.o. kwota nie wystarczyła na zaspokojenie wszystkich zabezpieczonych należności, a więc decydującym dla kolejności ich zaspokajania było przysługujące im pierwszeństwo. Ustalanie tego pierwszeństwa odbywa się z uwzględnieniem dyrektywy przytoczonego wcześniej art. 12 upeh, według którego chronologia zaspokajania wierzycieli hipotecznych uzależniona jest, w związku z art. 29 tej ustawy, od kolejności zgłoszenia wniosku o dokonanie wpisu hipoteki. Natomiast realizujący egzekucję z nieruchomości Spółki organ I instancji ustalił kolejność zaspokojenia wierzycieli hipotecznych Spółki bezzasadnie eliminując ujęty pod poz. [...] wpis hipoteki w kwocie [...] zł przysługującej Stronie, dokonany na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w C. z dnia [...]r., sygn. akt [...]. Wyraźnie w nim bowiem podkreślono, że udzielenie zabezpieczenia Stronie ma umożliwić temu wierzycielowi uczestniczenie w podziale sum uzyskanych w egzekucji z nieruchomości A Sp. z o.o. Późniejszy zatem wpis w księdze wieczystej hipoteki dotyczącej tej samej wierzytelności i przypadającej na rzecz tego samego wierzyciela - Strony, już na podstawie wyroku zaocznego Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...] nie powoduje, w ocenie organu II instancji, zmiany pierwszeństwa hipoteki, a to z kolei oznacza, że ten wierzyciel utrzymuje hipotekę na dotychczasowym miejscu. Bezsporne jest w tej sprawie, że Skarżący został wpisany w księdze wieczystej, urządzonej dla sprzedanej w postępowaniu egzekucyjnym nieruchomości, jako wierzyciel Spółki zabezpieczający przysługującą mu i zasądzoną ostatecznie należność w kwocie [...] zł. pod poz. [...], a więc przed wpisaną pod poz. [...] I. C., której przyznano wierzytelność w planie podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży przedmiotowej nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego, w świetle powyższego koniecznym uznać należy przeprowadzenie przez organ I instancji ponownej analizy danych wynikających z zapisów księgi wieczystej urządzonej dla tej nieruchomości i przyjęcie właściwej kolejności zaspokojenia wierzytelności zabezpieczonych wpisem hipoteki, a w konsekwencji opracowanie poprawnego planu podziału kwoty uzyskanej w egzekucji z nieruchomości A Sp. z o.o. z uwzględnieniem powyższej argumentacji, z której wynika niedopuszczalność pomijania pierwszeństwa zabezpieczenia wierzytelności udzielonego postanowieniem Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...] - Stronie. 3. Postępowanie przed Sądem I instancji 3. W skardze zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to przepisów art. 7, 8, 9, 77 kpa, art. 115 § 1 - 6 upea, art. 1025 kpc i 1026 kpc, art. 12 ukwh poprzez nieprawidłowe ustalenie zakresu zaspakajania oraz wysokości zaspakajanych kwot w odniesieniu do poszczególnych wierzycieli, co doprowadziło do błędnego pominięcia skarżącego w planie podziału. Mając powyższe na uwadze wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że jakkolwiek postanowienie jest co do zasady dla Skarżącego korzystne, to wskazane w jego uzasadnieniu wytyczne i ocena prawna, nie uwzględniające stanowiska Skarżącego, wiążące w dalszym toku postępowania w myśl przepisu art. 153 ppsa, są już niekorzystne (przynajmniej w części) co sprawia, że Skarżący ma interes prawny we wniesieniu skargi. Plan podziału, w ocenie Skarżącego dokonany został w sposób nieprawidłowy, także z innych przyczyn niż wskazane w skarżonym postanowieniu. Jako podstawę prawną planu podziału, w zakresie kolejności zaspokojenia wierzycieli organ odwoławczy wskazał przepis art. 12 ukwh, odmawiając słuszności argumentacji skarżącego. Skarżący podtrzymał argumentację, zgodnie z którą konkurencję ograniczonych praw rzeczowych, wpisanych do księgi wieczystej, przy egzekucji z nieruchomości regulują przepisy art. 1025 i art. 1026 kpc, które są przepisami szczególnymi w stosunku do art. 12. (Odnośnie do tej kwestii por. uchwała SN z dnia 28 maja 1993 r., III CZP 67/93, OSNCP 1994, nr 1, poz. 8, stwierdzająca, że zabezpieczone hipotecznie wierzytelności banków z tytułu udzielonych kredytów są zaspokajane przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji stosunkowo do wysokości każdej należności). Oceny takiej nie może zmienić przepis art. 115 § 6 upea. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymując dotychczasowe stanowisko wniósł o jej oddalenie. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 4.1. Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z przyczyn, które nie zostały w niej podniesione. 4.2. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). 4.3. Badając legalność zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonym zakresie w pierwszej kolejności przypomnieć należy, że podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia jest art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Powołany przepis dotyczy sytuacji, gdy organ pierwszej instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak podstaw do zastosowania przez organ odwoławczy art. 136 k.p.a., tj. przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego. Zasadą jest zatem, że organ odwoławczy w wyniku wniesionego odwołania ma obowiązek ponownie rozpoznać sprawę i wydać decyzję, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji albo uchylić skarżoną decyzję w całości lub w części i orzec co do istoty sprawy. Przystępując do merytorycznego rozpoznania sprawy organ odwoławczy na wstępie dokonuje analizy materiału dowodowego zgromadzonego przez organ pierwszej instancji. W szczególności analizuje, czy ustalono we właściwy sposób wszystkie fakty niezbędne dla zastosowania określonego przepisu prawa podatkowego oraz czy przeprowadzono postępowanie przy zachowaniu standardów procesowych określonych w k.p.a. Skoro, jak już wskazano, postanowienie kasacyjne może być wydane tylko wtedy, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, to nie powinno budzić wątpliwości, że organ odwoławczy przekazując sprawę wskazuje na te okoliczności faktyczne, które organ pierwszej instancji będzie miał obowiązek zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, przy czym wskazanie to musi zawierać konkretne zalecenia co do zakresu tego postępowania. Określona w art. 138 § 2 k.p.a. konstrukcja prawna rozstrzygnięcia kasacyjnego opiera się na dwóch kumulatywnych przesłankach, którymi są: stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów k.p.a., oraz uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przesłanki te nawiązują do nieprzeprowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ustanowioną w art. 15 k.p.a. Przepis art. 138 § 2 k.p.a. nie znajduje zastosowania, gdy zasadniczo materiał wymagany do rozstrzygnięcia sprawy jest zgromadzony, a kwestią sporną będzie tylko jego ocena (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 czerwca 2017 r. II SA/Sz 213/17, LEX nr 2308184) 4.4. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji ustalił kolejność zaspokojenia wierzycieli hipotecznych Spółki bezzasadnie, eliminując ujęty pod poz. [...] wpis hipoteki w kwocie [...] zł przysługującej Stronie, dokonany na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w C. z dnia [...]r., sygn. akt [...]. Późniejszy wpis w księdze wieczystej hipoteki dotyczącej tej samej wierzytelności i przypadającej na rzecz tego samego wierzyciela - Strony, już na podstawie wyroku zaocznego Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...] nie powoduje zmiany pierwszeństwa hipoteki, a to z kolei oznacza, że ten wierzyciel utrzymuje hipotekę na dotychczasowym miejscu. Organ II instancji przyjął, iż bezsporne jest w sprawie, że Skarżący został wpisany w księdze wieczystej, urządzonej dla sprzedanej w postępowaniu egzekucyjnym nieruchomości, jako wierzyciel A Sp. z o.o. zabezpieczający przysługującą mu i zasądzoną ostatecznie należność w kwocie [...] zł. pod poz. [...], a więc przed wpisaną pod poz. [...] I. C., której przyznano wierzytelność w planie podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży przedmiotowej nieruchomości. W świetle powyższego koniecznym uznano przeprowadzenie przez organ I instancji ponownej analizy danych wynikających z zapisów księgi wieczystej urządzonej dla tej nieruchomości i przyjęcie właściwej kolejności zaspokojenia wierzytelności zabezpieczonych wpisem hipoteki, a w konsekwencji opracowanie poprawnego planu podziału kwoty uzyskanej w egzekucji z nieruchomości A Sp. z o.o. z uwzględnieniem powyższej argumentacji, z której wynika niedopuszczalność pomijania pierwszeństwa zabezpieczenia wierzytelności udzielonego postanowieniem Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r., sygn. akt [...] - uprawnionemu tj. Stronie. 4.5. W ocenie Sądu, z powyższego jednoznacznie wynika, iż przyczyną uchylenia postanowienia organu I instancji nie była konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co stanowi przesłankę zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., ale, jak podnosi organ odwoławczy, potrzeba "ponownej analizy danych wynikających z zapisów księgi wieczystej urządzonej dla tej nieruchomości i przyjęcie właściwej kolejności zaspokojenia wierzytelności zabezpieczonych wpisem hipoteki (...) "niedopuszczalność pomijania pierwszeństwa zabezpieczenia wierzytelności udzielonego postanowieniem Sądu Okręgowego w C. z dnia [...]r., sygn. akt [...] - uprawnionemu Stronie". W konsekwencji, choć zdaniem Sądu trafnie organ odwoławczy wskazał na pominięcie powyższej okoliczności (por. księga wieczysta nr [...], https://przeglądarka-ekw.ms.gov.pl/eukw_prz/KsięgiWieczyste/pokazWydruk), to brak było podstaw do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Przesłankę zastosowania powołanego przepisu nie stanowi bowiem analiza zapisów księgi wieczystej. 4.6. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c) p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 i 205 § 2 oraz § 14 ust. 1 pkt 1c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015, poz.1800 ze zm.). Obejmują one uiszczony wpis w wysokości 100 zł, opłatę od pełnomocnictwa w wysokości 17zł oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.